Karot numune, mevcut bir betonarme yapının betonundan elmas uçlu matkapla çıkarılan silindir biçimli numunedir. TS EN 12504-1 standardına göre alınan ve TS EN 12390-3'e göre basınç deneyine tabi tutulan bu numuneler, yapıdaki gerçek beton dayanımını belirlemek için kullanılır. Kentsel dönüşüm, güçlendirme ve uygunsuzluk durumlarında kritik bir yöntemdir.
Ne Zaman Alınır?
- Mevcut bina değerlendirmesi (TBDY 2018 Bölüm 17)
- Kentsel dönüşüm riskli yapı tespiti
- Uygunsuzluk şüphesi — dökülen beton dayanım şartını sağlamadığında
- Yangın/deprem sonrası hasar değerlendirmesi
- Hakemlik ve bilirkişi raporları
TS EN 12504-1 Prosedürü
Numune Alma
- Çap seçimi: Standart Ø100 mm (min Ø50 mm, iri agrega max boyutunun 3 katından küçük olamaz).
- Konum: Yapısal olarak kritik olmayan bölge (kolon ortası yerine alt/üst uçtan uzak), donatı kesilmemeli.
- Kesici: Elmas uçlu karot matkap, soğutma suyu ile.
- Adet: TS EN 13791'e göre homojen bölgeden min 3 numune.
Boy/Çap Oranı
- 1.0 - 2.0 arası kabul edilebilir
- Ø100 mm çap için ideal boy: 100-200 mm
- Boy/çap = 1.0 ise dayanım × 0.82 düzeltmesi uygulanır
Düzeltme Faktörleri (TS EN 13791)
Karot dayanımı doğrudan yapı dayanımına eşit değildir. Düzeltmeler:
Tablo: Düzeltme Faktörleri (TS EN 13791) özeti.
| Faktör | Değer | Açıklama |
|---|---|---|
| Boy/çap oranı | 0.82 - 1.00 | h/d = 1 için 0.82, 2 için 1.00 |
| Doyma durumu | 0.92 - 1.00 | Islak numune %8 düşük |
| Donatı varlığı | -5 ile -20% | Numunede donatı varsa dayanımı düşürür |
| Yaş düzeltmesi | 1.10+ | 1 yıl üstü yapılarda |
Tahmini karakteristik dayanım (fc,is) formülü: fc,is = fc,test × Kh/d × Ks × (1 - βr·nR)
TS EN 13791 — Yerinde Dayanım Sınıfı
Test sonuçlarına göre yapının gerçek beton sınıfı belirlenir. En az 3 karot numunesinin dayanımı istatistiksel olarak değerlendirilir:
- fck,is ≥ (ortalama - k·σ) — k değeri numune sayısına göre
- 3 numune için k = 2.63 (yaklaşık %95 güven)
TBDY 2018 Kapsamında Karot Kullanımı
TBDY 2018 Madde 17.2.4'e göre mevcut bina değerlendirmesinde:
- Her farklı beton sınıfı ve kat için min 3 karot
- Kolon, kiriş, perde gibi her eleman tipi için ayrı değerlendirme
- Tahribatsız deneylerle (Schmidt tokmak, ultrasonik) desteklenir
- Alt sınır sınıf C10'dan düşük beton için güçlendirme zorunlu
Karot Sonrası Onarım
Numune alınan delik, aşağıdaki prosedürle kapatılmalıdır:
- Yüzey temizliği ve suya doyurma
- Yüksek dayanımlı tamir harcı (polimer modifiye, min C40 dayanım)
- Deliğin çevresine epoksi yapıştırıcı
- 28 gün kür
Sık Sorulan Sorular
Karot numunesi ne kadar sürede sonuç verir? Alım aynı gün, laboratuvara transfer 1-2 gün, test 1 gün — toplam 3-5 iş günü.
Karot dayanımı C20'den düşük çıkarsa ne olur? TBDY 2018'e göre C10'un altı güvenlik açısından kabul edilmez, binanın güçlendirilmesi veya yıkımı değerlendirilir.
Kaç karot alınmalı? TS EN 13791: Her homojen bölge için min 3, tipik kentsel dönüşüm raporu için 9-12 karot (3 kat × 3-4 eleman).
İlgili Terimler
Son güncelleme: 22 Nisan 2026 · Kaynaklar: TS EN 12504-1:2019, TS EN 13791:2019, TBDY 2018.
İlgili Hesaplama Araçları
Bu konuyla bağlantılı ücretsiz mühendislik hesaplama araçları: