Temel Tasarımı Mühendis Rehberi 2026

Temel tasarımında zemin araştırması, yapının yükleri, taşıma gücü, yerdeğiştirmeler ve betonarme kesit davranışı birlikte değerlendirilir. Bu rehber, bu kontrollerin hangi sorulara cevap verdiğini açıklar ve iki sınırlı eğitim hesabı sunar. Örneklerdeki varsayımlar gerçek bir yapı için tasarım girdisi veya uygunluk kararı değildir.

Editoryal kaynak kontrolü — 22 Eylül 2026: TBDY 2018’in Bakanlık PDF’sindeki seçili Bölüm 16 ve Ek 16A hükümleri ile üçüncü taraf üzerinden erişilen TS 500:2000 nüshasının seçili Bölüm 10 hükümleri karşılaştırıldı. Bu kayıt güncel lisanslı TS 500 nüshasının ve bütün tadillerin kontrolü veya bağımsız mühendislik onayı değildir. Kişilere atfedilen uzmanlık özgeçmişleri doğrulanamadığı için çıkarıldı; teknik kontrol tarihi atanmadı.

📋 İçindekiler

1. Giriş: Temelin Yapıdaki Rolü
2. Zemin-Temel Etkileşimi ve Parametreler
3. Zemin Sınıflandırması (TBDY 2018 Tablo 16.1)
4. Taşıma Gücü Teorileri
5. Emniyet Katsayıları ve Kısıtlar
6. Oturma Hesabı
7. Yüzeysel Temel Türleri
8. Derin Temel Türleri
9. Temel Seçim Kriterleri
10. TBDY 2018 Bölüm 16 Temel Tasarım Kuralları
11. Eğitim Örneği 1: Yük, Alan ve Gerilme
12. Eğitim Örneği 2: Kazık Dayanımı ve Yük Paylaşımı
13. Derin Kazı ve Temel İlişkisi
14. Temel Donatı Detayları
15. Saha Denetimi ve Kalite Kontrolü
16. Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

1. Giriş: Temelin Yapıdaki Rolü

Temel, üstyapıdan gelen etkilerin zemine aktarılmasını sağlar. Hesap akışında birbirinden farklı sorular vardır: zemin hangi etkileri taşıyabilir, ne kadar yerdeğiştirme oluşur, temel kesiti bu etkileri aktarabilir mi ve yapım sırasında hangi koşullar korunmalıdır? Bir kontrolün sağlanması diğerlerinin sağlandığı anlamına gelmez.

TBDY 16.7.3: Tasarım etkileri belirlenirken statik yük birleşimleri ilgili yönetmeliklerden alınır; deprem birleşimleri için 4.4.4, temele aktarılan kuvvetler için 4.10.3 hükümleri birlikte dikkate alınır. Kaynak: TBDY 2018, PDF s. 368.

TS 500:2000 10.3.2: Tekil temelin taban boyutları zemin dayanımı ve oturmalar dikkate alınarak belirlenir; eğilme, kesme, zımbalama ve donatı kenetlenmesi ayrı ayrı kontrol edilir. Kaynak: TS 500:2000, PDF s. 57.

Bu rehberdeki iki örnek, bu kontroller için gereken girdilerin bir bölümünü gösterir. Kolon yükü, bina toplam yükü, servis etkisi ve tasarım etkisi aynı veri değildir. Sonuçlar bu ayrım korunarak okunmalıdır.

2. Zemin-Temel Etkileşimi ve Parametreler

Zemin adı tek başına hesap parametresi vermez. Aynı tanımdaki iki tabakanın dayanımı, sıkışabilirliği, su koşulları ve gerilme geçmişi farklı olabilir. Hazır bir tablodaki “tipik” değerler, sahadan elde edilen değerlerin yerine tasarım girdisi yapılmamalıdır.

TBDY 16.2.1.1: Zemin araştırmasının kapsamı, yapının özellikleri ve deprem etkileriyle birlikte zemin yapısı, tabakaların geometrisi, fiziksel ve mekanik özellikleri ile yeraltı su koşullarını belirlemeye yöneliktir. Kaynak: TBDY 2018, PDF s. 362.

TBDY 16.2.2: Zemin ve temel etüt raporlaması, Veri Raporu ve Geoteknik Rapor kapsamında düzenlenir. Ölçülen veriler, seçilen parametreler ve tasarım değerlendirmesi izlenebilir biçimde ilişkilendirilmelidir. Kaynak: TBDY 2018, PDF s. 362–363.

TBDY 16A.1.2: Araştırmada her 300 m² taban alanı için en az bir sondaj; BYS ≤ 3 için en az üç ve taban alanı 1000 m²'yi geçen binalarda en az beş sondaj koşulları birlikte değerlendirilir. Sayı hesabı, sondaj yerleşimi ve derinliği gerekliliklerinin yerine geçmez. Kaynak: TBDY 2018, PDF s. 381.

TBDY 16A.1.4: Sondaj derinliği, temel tabanından itibaren en az yapı genişliğinin 1,5 katı veya gerilme artışının başlangıç efektif gerilmenin %10'una düştüğü derinlik ölçütlerinden daha elverişsizi dikkate alınarak değerlendirilir; kaya sürekliliği, kazıklar ve kazı/şev gibi durumların özel koşulları da vardır. Bu hüküm sabit “20 m” derinlik veya bina yüksekliğinin üçte biri kuralı değildir. Kaynak: TBDY 2018, PDF s. 381–382.

Araştırma programının ayrıntıları için zemin etüdü saha rehberine bakılabilir.

3. Zemin Sınıflandırması

TBDY 16.4.2: Yerel zemin sınıflandırmasında kullanılan ortalamalar, temel veya kazık başlığı altından itibaren üst 30 m için tanımlanır; kayma dalgası hızının ortalaması Denklem 16.2'de tabaka kalınlıkları ve hızlarıyla hesaplanır. Kaynak: TBDY 2018, PDF s. 364–365.

TBDY Tablo 16.1: ZA–ZF sınıflandırması kaya/zemin tanımları ve ilgili ölçütlerle birlikte okunmalıdır. ZF için sahaya özel araştırma ve değerlendirme gerektiren koşullar ayrıca belirtilir; yalnız bir hız değeri bütün sınıflandırmayı tamamlamaz. Kaynak: TBDY 2018, PDF s. 364.

TBDY 16.4.3: Temel ile kaya yüzeyi arasında 3 m'den fazla zemin bulunuyorsa ZA veya ZB sınıfı tanımı yapılamaz. Kaynak: TBDY 2018, PDF s. 365.

Zemin sınıfı bir temel seçim tablosu değildir. “ZE ise kazık zorunlu”, “Z3 doğrudan ZD'dir” veya “kat sayısı belirli bir değeri geçince kazıklı radye gerekir” biçiminde sonuçlar bu sınıflandırmadan çıkarılamaz. Önceki yönetmeliklerdeki adlar güncel sınıflara ölçüm yapılmadan dönüştürülmemelidir.

Sıvılaşma değerlendirmesi

TBDY 16.6.9: Denklem 16.3'teki sıvılaşmaya karşı güvenlik koşulu ${\tau }_R/{\tau }_{\text{deprem}}\ge 1,10$ biçimindedir. Değerlendirme, ilgili bölümün kapsam ve yöntem koşullarıyla yapılır; koşulun sağlanmaması halinde oluşabilecek etkiler dikkate alınır. Kaynak: TBDY 2018, PDF s. 367.

Bu oran tek başına bir kazık çapı, temel tipi veya iyileştirme yöntemi belirlemez. Hesapta kullanılan yeraltı suyu, tabakalar ve deprem girdileri de raporda yer almalıdır.

4. Taşıma Gücü Hesabının Kapsamı

Klasik Terzaghi, Meyerhof, Hansen ve Vesic yaklaşımlarında kullanılan faktörler ve düzeltmeler aynı değildir. Bir yöntemin taşıma gücü faktörünü başka yöntemin şekil veya yük eğikliği katsayısıyla gerekçesiz birleştirmek tutarlı bir hesap oluşturmaz. Hesap notunda yöntem, kaynak, yükleme ve zemin kabulleri birlikte verilmelidir.

TBDY 16.8.3.2: Karakteristik taşıma gücü Denklem 16.8 ile ele alınır; taşıma gücü katsayıları ve şekil, derinlik, yükleme eğikliği gibi düzeltmeler için genel kabul görmüş bağıntılar kullanılır. Kaynak: TBDY 2018, PDF s. 369.

TBDY 16.8.3.3: Zemindeki tabakalanma, değişken özellikler ve süreksizliklerin taşıma gücüne etkisi dikkate alınır. Kaynak: TBDY 2018, PDF s. 369.

Hesap dosyasında şu ayrımlar açık olmalıdır:

• Drenajlı veya drenajsız dayanım parametreleri ve seçildikleri yükleme koşulları.
• Net veya brüt taban basıncı ile karşılaştırılan dayanımın aynı tanıma ait olması.
• Yeraltı suyu ve efektif gerilme koşulları.
• Yük eksantrisitesi, eğik yükleme, taban geometrisi ve tabakalı zemin etkileri.
• Taşıma gücü hesabından ayrı olarak yapılacak yerdeğiştirme ve yapısal kesit kontrolleri.

Bu sürümde yöntemlerin özgün yayınlarıyla karşılaştırılmamış faktör tablosu kullanılmamaktadır. Zemin taşıma gücü hesaplayıcısında da yöntem ve girdi kapsamı sonuçla birlikte okunmalıdır.

5. Tasarım Dayanımı ve Kontroller

TBDY 16.7.4: Tasarım dayanımı, karakteristik dayanımın ilgili dayanım katsayısına bölünmesiyle elde edilir: $R_t=R_k/{\gamma }_R$ (Denklem 16.5). Kaynak: TBDY 2018, PDF s. 368.

TBDY Tablo 16.2: Yüzeysel temellerde taşıma gücü dayanım katsayısı 1,4; sürtünme direnci katsayısı 1,1; pasif direnç katsayısı 1,4'tür. Kaynak: TBDY 2018, PDF s. 369.

TBDY 16.8.3.1: Temel taban basıncı için $q_o\le q_t$ ve $q_t=q_k/{\gamma }_{Rv}$ koşulları verilir (Denklem 16.6–16.7). Kaynak: TBDY 2018, PDF s. 369.

TBDY 16.8.4.1: Yatay kayma kontrolünde $V_{th}\le R_{th}+0,3R_{pt}$ koşulu kullanılır (Denklem 16.9). Kaynak: TBDY 2018, PDF s. 370.

Bu hükümler, “statik FS=3 / deprem FS=2” biçimindeki evrensel bir tabloyu tanımlamaz. Servis yüküne göre hazırlanmış izin verilebilir gerilme ile başka bir yöntemde hesaplanmış tasarım basıncı doğrudan karşılaştırılamaz. Yük birleşimi ve dayanım tanımı aynı hesap yaklaşımında kurulmalıdır.

6. Oturma ve Yerdeğiştirme

Taşıma gücü koşulunun sağlanması, oturmaların kabul edilebilir olduğunu göstermez. Toplam oturma, farklı oturma, açısal şekil değiştirme, zaman etkisi ve komşu yapılarla etkileşim ayrı değerlendirilir.

TBDY 16.8.3.4: Yerdeğiştirmelerin izin verilebilir sınırlar içinde kalması ve zeminin tekrarlı yükler altındaki dayanım ve rijitlik değişimleri dikkate alınır. Kaynak: TBDY 2018, PDF s. 369–370.

Hesap için gerekenler

Tasarımda komşu yapılar için 15 mm, konutlar için 40 mm veya yüksek binalar için 100 mm gibi oturma sınırları kullanılacaksa bunların ilgili yapı ve zemin koşullarına uygunluğu değerlendirilmelidir; sayısal kabul ölçütlerinin kaynağı hesaplarda gösterilmelidir. Radye veya kazık seçmek, oturma hesabını kendiliğinden tamamlamaz.

7. Yüzeysel Temel Türleri

Tekil temel, sürekli/şerit temel ve alan temeli seçenekleri; kolon/perde düzeni, yükler, zemin koşulları, yerdeğiştirmeler ve yapım koşullarıyla birlikte değerlendirilir. Yalnız kat sayısı veya genel bir kalınlık tablosu seçim için yeterli değildir.

TS 500:2000 10.3.2 — boyutlar: Tekil temelin planda en küçük boyutu 0,7 m'den, alanı 1,0 m²'den, kalınlığı ise 250 mm'den ve konsol açıklığının dörtte birinden az olamaz. Bunlar diğer hesapların yerine geçmeyen alt sınırlardır. Kaynak: TS 500:2000, PDF s. 57.

TS 500:2000 10.4.1: Sürekli temeller, birden fazla kolon, perde veya duvarın yükünü bir bütün olarak zemine aktarır. Bir doğrultudaki düzen şerit temel; birden fazla doğrultudaki düzen alan temeli olarak tanımlanır. Kaynak: TS 500:2000, PDF s. 57.

TS 500:2000 10.4.2 — etkileşim: Sürekli temelin altındaki zemin basıncı belirlenirken üstyapı, temel ve zeminin karşılıklı etkileşimi esas alınır; temel tabanı ile zemin yüzündeki yerdeğiştirme uyumu gözetilir. Kaynak: TS 500:2000, PDF s. 57.

TS 500:2000 10.4.2 — kalınlık: Kirişli sürekli temelde kiriş yüksekliği plak dahil serbest açıklığın onda birinden, plak kalınlığı 200 mm'den az olamaz. Kirişsiz sürekli temel plağında kalınlık en az 300 mm'dir; kesme ve zımbalama kontrolleri ayrıca yapılır. Kaynak: TS 500:2000, PDF s. 58.

Bu maddeler karşılaştırılan 2000 tarihli nüshaya aittir. Güncel uygulanacak standardın ve tadillerin belirlenmesi ayrı kontroldür.

8. Derin Temeller ve Kazıklar

Kazık değerlendirmesinde çevre ve uç dayanımı, yapısal dayanım, imalat etkisi, grup davranışı, yük aktarımı ve yerdeğiştirmeler birlikte ele alınır. Tek kazık hesabı doğrudan bütün kazık grubunun veya kazıklı radyenin kapasitesi değildir.

TBDY 16.9.3.1: Kazığın düşey tasarım kuvveti, tasarım dayanımını aşmamalıdır; Denklem 16.14–16.15, toplam veya bileşenler üzerinden dayanım değerlendirmesini tanımlar. Kaynak: TBDY 2018, PDF s. 372.

TBDY Tablo 16.4 — basınç çevre dayanımı: Kazık yükleme deneyi yapılmayan/yapılan durumlar için katsayılar sırasıyla 1,5 ve 1,3'tür. Kaynak: TBDY 2018, PDF s. 372.

TBDY Tablo 16.4 — çekme çevre dayanımı: Deney yapılmayan/yapılan durumlar için katsayılar sırasıyla 1,6 ve 1,4'tür. Kaynak: TBDY 2018, PDF s. 372.

TBDY Tablo 16.4 — uç dayanımı: Deney yapılmayan/yapılan durumlar için katsayılar sırasıyla 2,0 ve 1,5'tir. Kaynak: TBDY 2018, PDF s. 372.

TBDY Tablo 16.4 — toplam basınç dayanımı: Deney yapılmış durum için toplam dayanım katsayısı 1,4 verilir; deney yapılmamış durum sütununda bu toplam yaklaşım için değer verilmez. Kaynak: TBDY 2018, PDF s. 372.

TBDY 16.9.2.2: Deney yapılmış durumun katsayılarını kullanabilmek için her bina altında en az bir ve sahadaki kazıkların en az %1'i üzerinde yükleme deneyi koşulu birlikte sağlanmalıdır. Bu ifade, bütün projeler için bağlamdan bağımsız “yalnız %1 deney yeterlidir” kuralı değildir. Kaynak: TBDY 2018, PDF s. 372.

TBDY 16.9.3.2: Kazık taşıma gücü değerlendirmesinde imalat yönteminin etkisi dikkate alınır. Kaynak: TBDY 2018, PDF s. 372.

Kazıklı radyede yükün “%70'i kazıklara, %30'u radyeye” gibi sabit oranlarla paylaştırılması bu payların gerçekleştiğini kanıtlamaz. Uyumlu yük aktarımı ve yerdeğiştirme çözümü gerekir. Zemin iyileştirmesinin sağlayacağı artış da yöntem adıyla sabit bir çarpan olarak atanamaz.

9. Temel Seçiminde Karar Akışı

Aşağıdaki sıra bir editoryal çalışma düzenidir; yönetmelikteki bir otomatik seçim algoritması değildir.

1. Zemin ve temel etüt verilerini, tabaka modelini ve tasarım su seviyesini belirleyin.
2. Üstyapı etkilerini kullanılan yük birleşimleriyle ve doğru kotta alın.
3. Yüzeysel temel seçeneklerinde taşıma gücü, kayma, yerdeğiştirme ve yapısal kesit kontrollerini değerlendirin.
4. Sağlanmayan kontrolün nedenini belirleyin; geometri, temel türü, iyileştirme veya derin temel seçeneklerini bu nedene göre karşılaştırın.
5. Yeni çözümde bütün ilgili kontrolleri yeniden yapın. Daha büyük alan veya daha çok kazık tek başına uygunluk sonucu değildir.
6. Yapılabilirlik, çevre yapılar, kazı, su yönetimi ve imalat kalite planını çözümle birlikte inceleyin.

Zemin etüdü rehberi veri kapsamını, temel boyutlandırma aracı ise kendi hesap kapsamındaki girdileri incelemek için kullanılabilir. Bir araç sonucu etüt veya proje kontrolünün yerine geçmez.

10. Kaynak Maddelerini Doğru Eşleştirme

Bağlantıdaki PDF sıra numarası ile belgenin sayfa üzerinde basılı numarası farklı olabilir. Karşılaştırmada madde numarası ve PDF sıra numarası birlikte kullanılmıştır.

Kaynak dosyaları ve inceleme kapsamı kaynak notlarında açıklanır. TS EN 1997 veya başka bir standardın adı geçmesi, o standardın bütün hükümlerinin bu çalışmada kontrol edildiği anlamına gelmez.

11. Eğitim Örneği 1: Yük, Alan ve Gerilme

Bu örnek yalnız yük, alan ve gerilme arasındaki aritmetik ilişkiyi gösterir. Girdiler varsayımsaldır; gerçek bir binanın veya sahada ölçülmüş zeminin verileri değildir. Taşıma gücü, oturma veya betonarme uygunluğu sonucu verilmez.

11.1 Girdiler ve kapsam

Bu basitleştirilmiş işlemde temel öz ağırlığı, temel üstündeki dolgu, kaldırma kuvveti, yatay kuvvetler ve ikinci doğrultudaki moment hesaba katılmamıştır. Gerçek hesapta bu etkilerin yok sayılabileceği sonucu çıkarılamaz.

11.2 Aynı yük tanımıyla gerilme hesabı

Servis yükü ve ayrı tasarım birleşimi örneği:

$$N_s=1800+600=2400\text{kN}$$ $$N_d=1,4\times 1800+1,6\times 600=3480\text{kN}$$

Alan ve ortalama servis basıncı:

$$A=2,30\times 2,30=5,29{\text{m}}^2$$ $$q_{s,\mathrm{ort}}=\frac{2400}{5,29}=453,69\text{kPa}$$

Aynı alan için yalnız düşey tasarım kuvvetinden gelen ortalama:

$$q_{d,\mathrm{ort}}=\frac{3480}{5,29}=657,84\text{kPa}$$

Buradaki iki gerilme farklı yük tanımlarına aittir. $1,4\times q_{s,\mathrm{ort}}=635,16$ kPa işlemi, bu örnekteki $1,4G+1,6Q$ birleşiminin sonucu değildir.

11.3 Eksantrisiteyi aynı servis etkileriyle izlemek

$$e_s=\frac{M_s}{N_s}=\frac{80}{2400}=0,03333\text{m},\frac{B}{6}=\frac{2,30}{6}=0,38333\text{m}$$

Yalnız bu örneğin rijit dikdörtgen taban, bir doğrultulu eğilme ve doğrusal temas basıncı kabulü altında, tam temas varsayımını sınamak için uç basınçlar hesaplanabilir:

$$q_{s,\max /\min }=\frac{N_s}{BL}\left(1\pm \frac{6e_s}{B}\right)$$ $$q_{s,\max }=493,14\text{kPa},q_{s,\min }=414,24\text{kPa}$$

En küçük basıncın pozitif olması yalnız bu basitleştirilmiş modelde çekme basıncı çıkmadığını gösterir. Zemin dayanımını, oturmayı veya temel donatısını doğrulamaz. Tasarım momenti verilmediği için servis eksantrisitesi tasarım birleşimine taşınmaz.

11.4 Eğitim hesabının sonucu

Henüz bilinmeyenler: Zemin dayanımı ve katmanları, su koşulları, oturma parametreleri, kabul ölçütleri, tam yük birleşimleri ve betonarme kesit hesabı. Bu veriler olmadan “tekil temel uygundur”, “radye zorunludur” veya “donatı yeterlidir” kararı verilemez.

12. Eğitim Örneği 2: Kazık Dayanımı ve Yük Paylaşımı

Bu örnek, karakteristik kazık dayanımlarından tasarım dayanımına geçişin ve varsayılan yük paylaşımının farklı işlemler olduğunu gösterir. Bir bina veya kazık düzeni için onay üretmez. Kazık çapı, uzunluğu ve grup düzeni seçilmemiştir.

12.1 Varsayımsal dayanım bileşenleri

Eğitim girdileri, basınç altındaki bir kazık için karakteristik çevre dayanımı $Q_{s,k}=3000$ kN ve karakteristik uç dayanımı $Q_{b,k}=2000$ kN olsun. Bunlar deneyden veya saha hesabından elde edilmiş değerler değildir. Bölüm 8'de kaynaklandırılan TBDY Tablo 16.4'ün yükleme deneyi yapılmamış durum katsayılarıyla yapılan aritmetik:

$$Q_t=\frac{Q_{s,k}}{1,5}+\frac{Q_{b,k}}{2,0}=\frac{3000}{1,5}+\frac{2000}{2,0}=3000\text{kN}$$

Bu işlemdeki 3000 kN, varsayımsal bileşenlerin katsayılarla dönüştürülmesidir. Kazık grubunun, radyenin veya kazığın yapısal tasarım dayanımı olarak sunulmaz. Bileşenlerin nasıl elde edildiği gerçek hesapta ayrıca gösterilmelidir.

12.2 Yük paylaşımı yalnız varsayım olursa

Aynı eğitim senaryosunda toplam düşey tasarım kuvveti 96.000 kN, kazıklara düşen pay 0,75 kabul edilsin. Bu pay etkileşim çözümünden elde edilmemiştir:

$$N_{p,d}=96000\times 0,75=72000\text{kN}$$ $$N_{r,d}=96000\times 0,25=24000\text{kN}$$

Tek kazık aritmetiğine bölündüğünde:

$$\frac{72000}{3000}=24$$

24 sayısı bir kazık adedi önerisi değildir. Bu bölme; grup etkileşimini, farklı kazık yüklerini, yatay/depremsel etkileri, oturmayı ve yapısal dayanımı içermez. Kazık payı 0,75 varsayımının gerçekleştiğini de kanıtlamaz.

Varsayımsal 27 × 22 m radye alanı için kalan düşey payın yalnız ortalaması:

$$A_r=27\times 22=594{\text{m}}^2,q_{r,d,\mathrm{ort}}=\frac{24000}{594}=40,40\text{kPa}$$

Bu ortalama basınç, radyenin yerel basınç dağılımı veya oturma hesabı değildir. İzin verilebilir bir servis gerilmesiyle doğrudan karşılaştırılmaz.

12.3 Uygunluk için eksik kalan kontroller

Örneğin sonucu, dayanım tanımlarıyla yük tanımlarını birbirine karıştırmadan işlem yapmaktır. Buradan güvenli bina, kazık çapı, kazık boyu veya radye donatısı belirlenmez.

13. Derin Kazı ve Temel İlişkisi

Kazı destek sistemi seçimi, temel hesabından kopuk bir karar değildir. Komşu yapıların temelleri, yeraltı suyu, kazı evreleri, geçici ve kalıcı yükler, yeraltı hatları ve çalışma alanı birlikte incelenir. Duvar veya kazık tipinin adı, belirli bir derinlikte güvenli veya su geçirimsiz çözüm olduğunu tek başına göstermez.

Aşağıdaki başlıklar proje değerlendirmesi için editoryal kontrol sorularıdır:

• Kazıdan önce komşu yapıların ve altyapının durumu hangi kayıtlarla belirlendi?
• Yeraltı suyu ve su indirme işleminin çevreye etkisi nasıl değerlendirildi?
• Kazı ve destekleme evreleri hesap modeliyle aynı sırada mı?
• Kaldırma, taban kabarması ve genel stabilite için hangi yük ve dayanım yaklaşımı kullanıldı?
• Ölçülecek hareketler, uyarı eşikleri ve müdahale sorumluları projede tanımlı mı?

Komşu yapı için 15 mm oturma sınırı veya kaldırma hesabı için 1,5 güvenlik katsayısı gibi sayısal kabul ölçütleri kullanılacaksa bunların ilgili proje koşuluna uygunluğu değerlendirilmelidir; kaynakları hesaplarda gösterilmelidir.

14. Temel Donatı Detayları

Bu bölüm, karşılaştırılan TS 500:2000 nüshasının seçili hükümlerini özetler. Donatı çapı ve aralığı, yalnız temel tipi veya bina kat sayısı belirtilerek seçilemez.

TS 500:2000 10.3.2 — kritik kesitler: Daha kesin hesap gerekmeyen tekil temel basitleştirmesinde kolon dışına taşan parçalar konsol olarak ele alınabilir; moment ve kesme için kritik kesit kolon yüzünde, zımbalama çevresi kolon yüzünden $d/2$ uzaklıkta kabul edilir. Kaynak: TS 500:2000, PDF s. 57.

TS 500:2000 10.3.3: Tekil temelde her doğrultuda, hesapta göz önüne alınan kesite göre çekme donatısı oranı 0,002'den az; donatı aralığı 250 mm'den fazla olamaz. Donatılar temel tabanında bir ızgara oluşturacak biçimde yerleştirilir. Kaynak: TS 500:2000, PDF s. 57.

Bu oranı kullanırken kesit tanımı, etkin derinlik, beton örtüsü, çubuk çapı ve donatı katmanları açıklanmalıdır. Etkin derinlik yalnız toplam kalınlıktan örtü çıkarılarak her durumda doğru belirlenemez; çekme donatısının ağırlık merkezine göre alınır.

TS 500:2000 10.4.2 — kirişsiz sürekli temel: Kesme ve zımbalama kontrolleri ilgili 8.1.4 ve 8.3.1 maddelerine göre yapılır; zımbalama kontrolünde donatı katkısı hesaba katılamaz. Kaynak: TS 500:2000, PDF s. 58.

TS 500:2000 10.4.3: Sürekli temel elemanlarının minimum donatıları ilgili kiriş ve plak kurallarına göre belirlenir; eğilme etkisindeki kesitlerin basınç bölgesinde çekme donatısının en az üçte biri kadar basınç donatısı bulundurulur. Kaynak: TS 500:2000, PDF s. 58.

TS 500:2000 10.4.3 — döküm derzi: Farklı zamanlarda beton dökülmesi gereken yüksek kiriş ve kalın plakların yatay derzlerinde, tasarım kesme kuvvetlerini karşılayan sürtünme kesmesi dayanımı için düşey donatı öngörülür. Kaynak: TS 500:2000, PDF s. 58.

Kenetlenme ve bindirme boyları, ilgili standardın koşullarıyla ayrıca hesaplanmalıdır. Bu rehberde doğrulanmamış tek bir ankraj formülü, bütün çubuk uçlarına kanca zorunluluğu veya hazır kazık/radye donatı listesi verilmez.

15. Saha Denetimi ve Kalite Kayıtları

Aşağıdaki liste, proje ve uygulama belgelerini düzenlemek için editoryal bir şablondur. Deney sayısı, sıklığı ve kabul sınırları ilgili standart, şartname ve onaylı kalite planında belirlenmelidir.

Kazık yükleme deneyine bağlı katsayı seçiminin koşulları Bölüm 8'de kaynaklandırılmıştır. Beton numunesi, kıvam deneyi, kür süresi veya çamur özellikleri için kaynağı karşılaştırılmamış evrensel aralıklar kullanılmamalıdır.

16. Hesap Raporunu Tamamlama

Raporu kapatmadan önce her kontrolün girdisi, yöntemi, çıktısı ve kabul ölçütü eşleştirilmelidir. Aşağıdaki sorular bu izlenebilirliği destekler:

1. Etüt sürümü, zemin modeli ve tasarım su seviyesi belli mi?
2. Yüklerin kotu, birleşimi ve servis/tasarım ayrımı korunmuş mu?
3. Taşıma gücü, kayma ve yerdeğiştirme kontrolleri aynı veri setiyle kurulmuş mu?
4. Temel tipi değiştiğinde zemin ve üstyapı etkileşimi yeniden değerlendirilmiş mi?
5. Kesit, donatı, kesme, zımbalama ve kenetlenme kontrolleri tamam mı?
6. Yapım koşulları, kalite planı ve çevre etkileri hesap kabulleriyle uyumlu mu?
7. Belge sürümü, ilgili madde ve gerçek teknik kontrol kaydı mevcut mu?

Bir hesap tablosunun doldurulması veya yazılımdan çıktı alınması, bu soruların cevaplandığını tek başına göstermez. Eğitim örneklerinin kapsamı gerçek proje raporuna taşınmadan önce yeniden kurulmalıdır.

17. Sıkça Sorulan Sorular

Temel tasarımında taşıma gücü emniyet katsayısı kaç olmalıdır?

TBDY 16.7.4 ve 16.8.3.1'deki dayanım yaklaşımı ile ilgili yük birleşimleri birlikte kullanılır. Yüzeysel temel taşıma gücü katsayısı Tablo 16.2'de 1,4'tür. “Statik 3, deprem 2” biçimindeki genel tablo bu hükmün karşılığı değildir. Katsayıların kaynaklı açıklaması.

Zemin sınıfı temel tipini belirler mi?

Tek başına belirlemez. Zemin sınıfına ek olarak yük, taşıma gücü, yerdeğiştirme, su ve yapım koşulları değerlendirilir. ZF için gereken sahaya özel değerlendirme de doğrudan tek bir temel türü emri değildir. Sınıflandırmanın kapsamı.

Tekil temel ile radye temel arasındaki fark nedir?

Tekil temel bir kolonun etkilerini yerel alana aktarır; radye çok sayıda taşıyıcı elemanın etkilerini ortak sistemle aktarır. Uygunluk için her iki seçenekte de zemin ve yapısal kontroller gerekir. Yüzeysel temel türleri.

Kazıklı temel hangi durumlarda değerlendirilir?

Yüzeysel seçenekler ilgili kontrolleri veya yapım koşullarını karşılamıyorsa derin temel ve iyileştirme seçenekleri karşılaştırılır. Kazıklı radyenin yük paylaşımı sabit bir yüzdeyle doğrulanmış olmaz. Kazık örneğinin sınırları.

İzin verilen toplam oturma sınırı nedir?

Bu rehber bütün yapılar için tek bir sayı vermez. Toplam/farklı oturma ve kullanım koşullarına uygun kabul ölçütünün kaynağı ayrıca belirtilmelidir. Yerdeğiştirme kontrolü.

Kaynaklar ve Karşılaştırma Kapsamı

• TBDY 2018: Bakanlık PDF'si, seçili Bölüm 16 ve Ek 16A hükümleri. Madde ve PDF sayfası ilgili paragrafta belirtilmiştir.
• TS 500:2000: Erişilen tarihli nüsha, Bölüm 10, PDF s. 56–58. Üçüncü taraf erişimindeki bu nüsha, güncel lisanslı sürüm ve tüm tadillerin doğrulandığı anlamına gelmez.

Kontrol kaydı: 22 Eylül 2026, editoryal belge karşılaştırması. Seçili iddialar ve eğitim aritmetiği kontrol edildi; bütün yazının bağımsız mühendislik onayı verilmedi. Gerçek teknik kontrol eden kişi/kurul ve teknik onay tarihi atanmadı.

Sonraki Adımlar ve İlgili Araçlar

• Zemin etüdü saha rehberi: veri ve araştırma kapsamını gözden geçirme.
• Zemin taşıma gücü hesaplama: araçta belirtilen yöntem ve girdi kapsamını inceleme.
• Temel boyutlandırma hesaplama: sonuçları etüt ve proje kontrolleriyle birlikte değerlendirme.

Eğitim örnekleri saha verisi yerine kullanılmamalıdır. Hesap sonuçları, ilgili proje ve güncel uygulanacak belgeler üzerinden yetkin teknik ekip tarafından değerlendirilmelidir.