Betonarme Kolon Tasarımı Mühendis Rehberi 2026

Betonarme kolon, düşey yükleri temele aktaran ve deprem sırasında yatay ötelenme direncinin büyük bölümünü üstlenen ana taşıyıcı elemandır. Bir kolonun doğru tasarımı; boyutun, donatının, sarılma detayının ve birleşim bölgesinin sayısal kontrolüyle sağlanır. Bu rehber, TBDY 2018 Bölüm 7 kapsamındaki seçilmiş kolon koşullarını kaynak maddeleriyle açıklar. Sayısal örnekler açık varsayımlı eğitim hesaplarıdır; bir yapının eksiksiz tasarımını, yönetmelik uygunluğunu veya güvenliğini kanıtlamaz.

📋 İçindekiler

1. Giriş: Betonarme Kolon Tasarımının Önemi
2. Kolonun Mekanik Davranışı
3. TBDY 2018 Kolon Tasarım Prensipleri
4. TS 500 Tasarım Esasları
5. Malzeme Seçimi
6. Yük Analizi ve Kombinasyonlar
7. Örnek 1: 400x400 mm Kolon Tasarımı
8. Örnek 2: Ø500 eğitim hesabı
9. Güçlü Kolon–Zayıf Kiriş Kontrolü
10. Sarılma Bölgesi Detayları
11. Kolon-Kiriş Birleşim Bölgesi
12. Sık Yapılan Hatalar ve Denetçi Notları
13. Yazılım Kullanımı (ideCAD, SAP2000, ETABS)
14. TBDY 2018 → 2025 Taslak Güncelleme Etkisi
15. Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

1. Giriş: Betonarme Kolon Tasarımının Önemi

Kolonların kesit, boyuna donatı, enine donatı ve birleşim koşulları birlikte değerlendirilir. Aşağıdaki rehber seçilmiş yönetmelik maddelerini açıklamak içindir; belirli depremlerdeki hasar oranlarına ilişkin doğrulanmış bir istatistik sunmaz.

Kolon tasarımının üç temel başarı kriteri:

1. Kapasite: Kolon, eksenel yük + çift eksenli eğilme + kesme etkileri altında yeterli dayanıma sahip olmalı.
2. Süneklik: Yatay yer hareketi sırasında büyük deplasmanı enerji sönümleyerek karşılayabilmeli.
3. Hiyerarşi: İlgili taşıyıcı sistem ve düğüm için güçlü kolon koşulu, yönetmeliğin kapsamı ve özel durumlarıyla birlikte kontrol edilmeli. Bu koşul tek başına bütün mafsalların yalnız kirişlerde oluşacağını garanti etmez.

Bu üç hedef, boyut + düşey donatı + enine donatı + sarılma + birleşim olmak üzere beş tasarım kararının birlikte doğru çözülmesini gerektirir. Rehberin geri kalanı bu beş kararı sayısal zeminde işler.

2. Kolonun Mekanik Davranışı

Kolon kesitinde eksenel kuvvet, iki doğrultuda eğilme ve kesme birlikte değerlendirilebilir. Eksenel kuvvet–moment etkileşimi; donatı yerleşimi, malzeme modeli ve kesit geometrisiyle hesaplanır. Saf basınç için yazılan tek bir toplam kuvvet, eksantrik yüklü kolonun taşıma gücünü veya ikinci mertebe etkilerini temsil etmez.

Analizden gelen kuvvetlerin, kapasite hesabının ve detaylandırma koşullarının ayrı ayrı izlenebilmesi gerekir. Bir kontrolün sağlanması diğerlerinin yerine geçmez. Örneğin boyuna donatı oranının izin verilen aralıkta olması, seçilen donatıyla N–M etkileşim kontrolünün sağlandığını göstermez.

Hesap sırası; yük ve model girdileri, birlikte oluşan kesit tesirleri, kesit kapasitesi, ikinci mertebe, kesme, sarılma, birleşim ve taşıyıcı sistem kontrollerini kapsar. Aşağıdaki bölümler bu kontrollerin seçilmiş parçalarını açıklar.

3. TBDY 2018 Kolon Tasarım Prensipleri

Bu bölümdeki sayısal koşullar, TBDY 2018 Bölüm 7.3'teki süneklik düzeyi yüksek kolonlar içindir. Başka taşıyıcı sistemlere ve mevcut bina değerlendirmesine kapsam kontrolü yapılmadan aktarılmamalıdır.

3.1 Minimum boyutlar

TBDY 2018 Madde 7.3.1.1, dikdörtgen kesitli kolonlarda en küçük enkesit boyutunu en az 300 mm, dairesel kolon çapını en az 350 mm olarak belirler. Bu madde konsol kolon veya sekiz katı aşan bina için genel bir 400 mm sınırı tanımlamaz. Kesitin bu alt sınırları sağlaması, yük ve şekil değiştirme kontrollerinin sağlandığını göstermez.

3.2 Boyuna donatı oranı

Madde 7.3.2.1'e göre boyuna donatı alanı brüt kesitin %1–%4'ü arasında olmalı; 14 mm'den ince boyuna donatı ve dairesel kolonda altı adetten az boyuna donatı kullanılmamalıdır. Madde 7.3.2.2, bindirmeli ek yapılan kesitte toplam boyuna donatı oranını %6 ile sınırlar.

$$0,01\le \frac{A_s}{A_c}\le 0,04$$

Bindirmeli kesitteki %6 sınırı, normal kesitteki %4 sınırını değiştirmez.

3.3 Eksenel yük sınırı

Madde 7.3.1.2'de $N_{dm}$, hareketli yük azaltma katsayıları da dikkate alınarak $G+Q+E$ ortak etkisi altında hesaplanan eksenel basınç kuvvetlerinin en büyüğüdür. Brüt kesit alanı şu koşulu sağlamalıdır:

$$\frac{N_{dm}}{A_c{f}_{ck}}\le 0,40$$

Bu kontrol, kesit seçimi koşuludur. Tek başına N–M etkileşimi, kesme, ikinci mertebe, birleşim veya deprem performansı hesabının yerini tutmaz.

3.4 Enine donatı ve sarılma

Madde 7.3.4.1'e göre uçlardaki sarılma bölgelerinin her birinin uzunluğu en az $\max (l_n/6,1,5h,500\mathrm{mm})$ olmalıdır. Burada $l_n$ kolonun serbest yüksekliği, $h$ en büyük kesit boyutudur. Konsol kolonda alt uç sarılma uzunluğu ayrıca en az $2h$ olmalıdır.

Madde 7.3.4.1(a), sarılma bölgesinde enine donatı çapını en az 8 mm olarak belirler. Etriye ve çiroz aralığı için:

$$50\mathrm{mm}\le s\le \min \left(\frac{b_{\min }}{3},150\mathrm{mm},6{\varphi }_l\right)$$

Burada ${\varphi }_l$ boyuna donatı çapıdır. Etriye ve çiroz kolları arasındaki yatay mesafe enine donatı çapının 25 katını aşmamalıdır. Sürekli dairesel spiral adımı, göbek çapının beşte birinden ve 80 mm'den büyük olamaz. Bu aralık kontrollerine ek olarak Bölüm 10'daki enine donatı miktarı koşulları da sağlanır.

Madde 7.3.4.2'de kolon orta bölgesinde enine donatı çapı en az 8 mm; etriye, çiroz veya spiral aralığı en fazla $\min (b_{\min }/2,200\mathrm{mm})$ olarak verilir. Yatay kol mesafesi için 25 enine donatı çapı sınırı burada da geçerlidir.

3.5 Kısa kolon etkisi

Kolonun serbestçe şekil değiştirebildiği boyu azaltan dolgu duvar, bant pencere ve kot farkları analiz modelinde gösterilmelidir. Bu rehber, yalnız $l_n/h$ oranından hareketle bütün kolonlar için tek bir kısa kolon sınırı veya güvenli etriye seçimi tanımlamaz. Kısa kolonun kesme talebi ve detayları ilgili yönetmelik maddesi ile proje geometrisi birlikte incelenerek belirlenir.

3.6 Narinlik ve ikinci mertebe

Narinlik için geometrik oran $\lambda =l_k/i$ ve atalet yarıçapı $i=\sqrt{I/A_c}$ kullanılabilir. Etkin boy $l_k$, mesnet ve ötelenme koşullarına bağlıdır. Tek bir 35 veya 100 sınırından hareketle bütün kolonlarda ikinci mertebe etkilerinin ihmal edilebileceği sonucu çıkarılmaz; kullanılan hesap yöntemi ve geçerli standardın koşulları ayrıca denetlenir.

4. TS 500 Tasarım Esasları ve Belge Kapsamı

Bu bölüm için erişilen belge, TS 500/Şubat 2000'in üçüncü taraf sunucuda bulunan tarihî nüshasıdır. Güncel lisanslı baskı ve tadillerin tamamı karşılaştırılmamıştır. Aşağıdaki dar kapsamlı karşılaştırmalar, tarihî metnin ne söylediğini açıklar; güncel projeye uygulanacak bütün koşulların denetlendiği anlamına gelmez.

4.1 Basınç ve eğilme koşulunun doğru atfı

Erişilen TS 500/Şubat 2000 nüshasında Madde 7.4.1, Denklem (7.7) ile $N_d\le 0,9f_{cd}{A}_c$ koşulunu verir. Bu madde, saf basınç kapasitesi formülünün %80'ini alarak eksantrisiteyi otomatik karşılama kuralı değildir.

Tarihî TS 500 kesit alt sınırları ile TBDY 2018 Bölüm 7.3'ün deprem koşulları birbirine karıştırılmamalıdır. Bu rehberdeki süneklik düzeyi yüksek kolon boyutları için Bölüm 3.1'de açıklanan TBDY maddesi esas alınır. Eksenel kuvvet–moment etkileşimi ve ikinci mertebe ayrıca incelenir.

4.2 Narinlik hesabında gerekli bilgiler

Narinlik değerlendirmesi için gerçek mesnet koşulları, etkin boy, çerçevenin ötelenme durumu, uç momentleri ve rijitlik kabulleri gerekir. Yalnız kat yüksekliği veya tek bir narinlik sayısı kullanılarak ikinci mertebe etkilerinin ihmaline karar verilmez.

4.3 Çatlama dayanımı ve beton katkısı farklıdır

Erişilen TS 500/Şubat 2000 nüshasında Madde 8.1.4, Denklem (8.3) ile $V_r=V_c+V_w$ toplamını, Denklem (8.4) ile genel durumda $V_c=0,8V_{cr}$ ilişkisini verir. Burada $V_{cr}$ eğik çatlama dayanımı, $V_c$ beton katkısı ve $V_w$ kesme donatısı katkısıdır. Bu nedenle $V_{cr}$ doğrudan $V_c$ yerine konulamaz.

Aynı tarihî madde depremde uç sargı bölgeleri için deprem yönetmeliğine gönderme yapar. Güncel tasarımda beton katkısı ve kesme talebi, uygulanabilir deprem hükümleriyle birlikte belirlenir; bu bölüm bir kesitin kesme güvenliğini hesaplamış değildir.

5. Malzeme Seçimi

TBDY 2018 Madde 7.2.5.1, yönetmelik kapsamındaki betonarme binalarda C25'ten daha düşük dayanımlı beton kullanılmasına izin vermez. Kat sayısından hareketle bu rehberde genel bir C30 veya C35 zorunluluğu tanımlanmaz; dayanım ve çevresel etki koşulları projede birlikte değerlendirilir.

Madde 7.2.5.3(a), deprem etkisini karşılayacak betonarme elemanlar için TS EN 206'daki C25–C80 beton sınıflarını; Madde 7.2.5.3(b), TS 708'deki B420C ve B500C nervürlü donatı çeliklerini belirtir. Aynı maddedeki ek deney ve dayanım koşulları ürün belgeleriyle ayrıca kontrol edilir.

B420C ile tarihî S420 adlandırması yalnız nominal akma dayanımı üzerinden eşdeğer kabul edilmemelidir. Donatı sınıfı seçimi, üretici belgesi, deney sonuçları, süneklik ve kaynaklanabilirlik koşullarıyla birlikte yapılır. Bu kaynak karşılaştırması, TS 708'in güncel lisanslı nüshasının veya bir donatı partisinin uygunluk onayı değildir.

6. Yük Analizi ve Kombinasyonlar

Kolona aktarılan sabit, hareketli ve diğer yükler gerçek geometri ve kullanım koşullarından türetilir. Etki alanıyla yapılan ön hesap, kiriş ve döşemelerin gerçek yük aktarımını, eksantrisiteleri ve yatay yükleri bütünüyle temsil etmez.

Analizde her yük birleşimi için birlikte oluşan eksenel kuvvet, iki doğrultudaki moment ve kesme kuvveti saklanmalıdır. Farklı birleşimlerin en büyük değerleri, sanki aynı anda oluşuyormuş gibi tek bir N–M noktasına birleştirilmemelidir.

Deprem hesabı yöntemi; taşıyıcı sistem, yükseklik, düzensizlikler, deprem ve bina sınıfları ile yönetmeliğin uygulama sınırlarına göre seçilir. Bu rehber tek bir 40 m veya 70 m sınırını bütün binalar için yöntem seçimi kuralı olarak sunmaz. Düşey deprem etkisi, yön birleştirmesi ve ikinci mertebe koşulları ayrıca kontrol edilir.

Aşağıdaki örneklerde kullanılan yük katsayıları yalnız belirtilen eğitim işleminin girdileridir; eksiksiz TS 500, TS 498 veya TBDY yük birleşimleri listesi değildir.

7. Örnek 1: 400×400 mm Kesitte Eğitim Hesabı

Bu örnek bir bina analizinin sonucu değildir. Yükler, katsayılar ve kesit birim dönüşümünü ve oran hesabını göstermek için seçilmiştir. Deprem sınıfı, zemin sınıfı veya proje güvenliği sonucu üretilmez.

7.1 Açık girdiler ve yük aritmetiği

3,5 kN ek yük, kesit ve kat yüksekliğinden hesaplanmış kolon öz ağırlığı değildir. Gerçek yük dökümünde öz ağırlık, duvar, kiriş ve diğer yükler kendi geometrileriyle belirlenir; aynı yük iki kez eklenmez.

$$N_{\mathrm{egitim}}=(1,4\times 7,0+1,6\times 2,0)\times 20\times 3+3\times 1,4\times 3,5=794,7\mathrm{kN}$$

Bu aritmetik işlem, TBDY 2018 Madde 7.3.1.2'deki en büyük depremli basınç kuvveti $N_{dm}$'yi sağlamaz. Gerçek projede ilgili birleşimler ayrıca çözülür.

7.2 Brüt alan ve oran

$$A_c=400\times 400=160000\mathrm{m}{\mathrm{m}}^2$$ $$\frac{N_{\mathrm{egitim}}}{A_c{f}_{ck}}=\frac{794700}{160000\times 30}=0,1656$$

Bu sonuç sadece verilen sayılarla hesaplanan boyutsuz orandır; $N_{dm}$ bilinmediğinden yönetmelikteki eksenel yük kontrolünün tamamlandığı söylenemez.

7.3 Boyuna donatı alanı

$$A_s=8\frac{\pi 20^2}{4}=2513,27\mathrm{m}{\mathrm{m}}^2,\rho =\frac{2513,27}{160000}=0,015708\approx 1,57\%$$

Oran, Bölüm 3.2'deki %1–%4 aralığındadır. Bu geometrik karşılaştırma, donatı yerleşimi veya N–M kapasite kontrolü değildir.

7.4 Sarılma uzunluğu

$$l_{u,\min }=\max (2400/6,1,5\times 400,500)=\max (400,600,500)=600\mathrm{mm}$$

Bu örnekte 500 mm sarılma uzunluğu yeterli alt sınır değildir; belirleyici terim 1,5 kesit boyutudur.

7.5 Aralık üst sınırlarının aritmetiği

$$s_{\mathrm{sar},\max }=\min (400/3,150,6\times 20)=\min (133,33,150,120)=120\mathrm{mm}$$ $$s_{\mathrm{orta},\max }=\min (400/2,200)=200\mathrm{mm}$$

Sarılmadaki 50 mm alt aralık, enine donatı çapı, yatay kol mesafesi ve toplam enine donatı miktarı da ayrıca kontrol edilir. Yukarıdaki iki sayı, uygulanacak donatı seçimini tek başına belirlemez.

7.6 Tamamlanmamış hesaplar

Bu girdilerle bir N–M kapasite eğrisi hesaplanmamıştır; uç moment kapasitesi veya kesme dayanımı için sayı atanmaz. Etkili kesit yüksekliği, beton örtüsü, donatı koordinatları, malzeme modeli, eksenel kuvvet–moment çiftleri, ikinci mertebe ve birleşim koşulları tamamlanmadan “tasarım güvenli” sonucu verilmez. Kesme çatlama dayanımı ile betonun kesme dayanımına katkısı aynı büyüklük olarak kullanılmamalıdır.

8. Örnek 2: Ø500 Dairesel Kesitte Eğitim Hesabı

Bu ikinci örnek yalnız alan, donatı oranı ve sarılma geometrisini karşılaştırır. Gerçek bir endüstriyel yapının yük analizi, dayanıklılık sınıfı veya taşıma gücü hesabı değildir.

8.1 Kesit ve boyuna donatı

$$A_c=\frac{\pi 500^2}{4}=196349,54\mathrm{m}{\mathrm{m}}^2$$ $$A_s=10\frac{\pi 22^2}{4}=3801,33\mathrm{m}{\mathrm{m}}^2,\rho =\frac{10\times 22^2}{500^2}=0,01936=1,936\%$$

On adet 22 mm çubuk, Bölüm 3.2'deki minimum altı adet ve 14 mm çap koşullarıyla karşılaştırılabilir; oran da %1–%4 aralığındadır. Yerleşim ve taşıma gücü ayrıca hesaplanır.

8.2 Sarılma uzunluğu ve spiral adımı

$$l_{u,\min }=\max (5500/6,1,5\times 500,500)=\max (916,67,750,500)=916,67\mathrm{mm}$$

Bu alt sınırın uygulama çiziminde yukarı yuvarlanması gerekir. Konsol davranışı varsa ayrıca $2h=1000$ mm koşulu incelenir.

Varsayılan 420 mm göbek çapı için sürekli dairesel spiral adımının üst sınırı:

$$s_{\mathrm{spiral},\max }=\min (420/5,80)=80\mathrm{mm}$$

Göbek çapı brüt 500 mm çapla aynı değildir. Bu aritmetik sınır, seçilecek spiral çapını veya hacimsel donatı miktarının yeterli olduğunu göstermez; Bölüm 10.3 koşulları ayrıca uygulanır.

8.3 Hesabın kapsamı

Bu örnekte eksenel kuvvet, moment, kesme talebi, kuşatılmış beton modeli ve çevresel etki sınıfı belirlenmemiştir. Beton dayanımının belirli bir yüzde arttığı, belirli paspayının belirli bir hizmet ömrü sağladığı veya bir donatı düzeninin güvenli olduğu ileri sürülmez.

9. Güçlü Kolon–Zayıf Kiriş Kontrolü

TBDY 2018 Madde 7.3.5.1, yalnız çerçeveli veya perde–çerçeveli sistemlerde düğüme birleşen kolonların taşıma gücü momentleri toplamının, kirişlerin kolon yüzündeki taşıma gücü momentleri toplamından en az %20 büyük olmasını ister:

$$\sum M_{rc}\ge 1,2\sum M_{rb}$$

Madde 7.3.5.2'ye göre kontrol her deprem doğrultusunda ve depremin iki yönünde elverişsiz sonucu verecek şekilde ayrı uygulanır. Kolon momentleri hesaplanırken deprem yönüyle uyumlu olarak bu momentleri en küçük yapan eksenel kuvvetler dikkate alınır. Bu seçim otomatik olarak “en küçük eksenel kuvvet” anlamına gelmez; N–M ilişkisi incelenir.

9.1 Yalnız eşitsizlik aritmetiği

Aşağıdaki 170, 180 ve 120 kNm değerleri eğitim için atanmış sayılardır; Bölüm 7 veya Bölüm 8 kesitlerinin hesaplanmış moment kapasiteleri değildir.

$$\sum M_{rc}=170+170=340\mathrm{kNm},1,2\sum M_{rb}=1,2(180+120)=360\mathrm{kNm}$$

$340<360$ olduğundan, bu varsayımsal sayı kümesi eşitsizliği sağlamaz. Bu sonuçtan yeni bir kolon boyutu, donatı veya 210 kNm gibi yeni bir kapasite türetilemez; her yeni kesit kendi hesabıyla değerlendirilir.

9.2 Uygulama kapsamı

Madde 7.3.5.3 ve ilgili devam hükümlerindeki özel durumlar proje bazında incelenmelidir. Tek katlı binalarda ve çok katlı binaların kolonları üst kata devam etmeyen düğüm noktalarında bu koşul aranmaz. Eşitsizliğin sağlanması da plastik mafsalın her durumda yalnız kirişte oluşacağını veya yapının deprem güvenliğini tek başına garanti etmez.

10. Sarılma Bölgesi Detayları

10.1 Uzunluk ve aralık birlikte kontrol edilir

Bölüm 3.4'teki uzunluk, çap, düşey aralık ve yatay kol mesafesi koşulları birbirinin yerine geçmez. Donatı miktarı hesabı ayrıca yapılır. Sarılma uzunluğunun başlangıcı, Madde 7.3.4.1'de döşeme üst kotu veya kolona bağlanan en yüksek kirişin alt yüzü esas alınarak tarif edilir.

10.2 Dikdörtgen etriyeli kolonlarda donatı miktarı

TBDY 2018 Madde 7.3.4.1(b), $N_d>0,20A_c{f}_{ck}$ basınç durumunda her iki doğrultuda Denklem (7.1)'in iki koşulunun elverişsiz olanının sağlanmasını ister:

$$A_{sh}\ge 0,30s{b}_k\left(\frac{A_c}{A_{ck}}-1\right)\frac{f_{ck}}{f_{ywk}}$$ $$A_{sh}\ge 0,075s{b}_k\frac{f_{ck}}{f_{ywk}}$$

$A_{sh}$ ilgili doğrultudaki toplam enine donatı alanı, $s$ aralık, $b_k$ incelenen doğrultudaki çekirdek boyutu, $A_c$ brüt alan, $A_{ck}$ sargı donatısının dışından dışına ölçülen çekirdek alanıdır. Çekirdek geometrisi Şekil 7.3 ile birlikte belirlenir; brüt boyutlar doğrudan çekirdek boyutu yerine kullanılamaz.

10.3 Dairesel enine donatı

Madde 7.3.4.1(c), $N_d>0,20A_c{f}_{ck}$ basınç durumunda minimum hacimsel oran için Denklem (7.2)'nin iki koşulunun elverişsiz olanını kullanır:

$${\rho }_s\ge 0,45\left(\frac{A_c}{A_{ck}}-1\right)\frac{f_{ck}}{f_{ywk}},{\rho }_s\ge 0,12\frac{f_{ck}}{f_{ywk}}$$

Madde 7.3.4.1(d), $N_d\le 0,20A_c{f}_{ck}$ durumunda Denklem (7.1) ve (7.2) ile verilen enine donatıların en az üçte ikisinin minimum enine donatı olarak kullanılmasını belirtir. Çap ve aralık koşulları ayrıca korunur.

10.4 Kancalar ve çirozlar

Madde 7.2.8.1'e göre özel deprem etriyelerinin iki ucunda 135° kanca bulunur. Özel deprem çirozunun bir ucunda 90° kanca kullanılabilir; bu durumda 90° ve 135° uçlar kolon veya perde yüzünde hem yatay hem düşey doğrultuda şaşırtılır. 135° kancanın iç büküm çapı en az $5\varphi$; nervürlü çubukta son teğet noktasından itibaren düz uç uzunluğu en az $\max (6\varphi ,80\mathrm{mm})$ olur.

Madde 7.2.8.2'ye göre çirozun çapı ve aralığı etriyeyle aynı olur; çiroz iki ucunda boyuna donatıyı ve dış etriyeyi sarar. Etriye ve çirozlar beton dökümünde kaymayacak biçimde bağlanır.

10.5 Bindirme bölgesi

Madde 7.3.3.1, kolon boyuna donatısının bindirmeli ekini serbest yüksekliğin orta üçte birlik bölgesinde tanımlar. Bindirme boyu $l_b$'den küçük olamaz. Ek boyunca enine donatı aralığı en fazla $\min (b_{\min }/3,150\mathrm{mm})$ olur. Kenetlenme boyu $l_b$ sabit bir 40 veya 60 çap değeri değildir; malzeme, aderans, yerleşim ve geçerli standart koşullarıyla hesaplanır.

10.6 Sarılmadan performans sonucu çıkarılmaz

Bu koşulların sağlanması tek başına güvenli plastik dönme değeri veya deprem performansı vermez. Dönme ve şekil değiştirme sınırları, kullanılan doğrusal ya da doğrusal olmayan değerlendirme yöntemi, eksenel kuvvet ve kesit davranışıyla birlikte hesaplanmalıdır.

11. Kolon-Kiriş Birleşim Bölgesi Kontrolü

Birleşim kontrolünde kiriş ve kolon geometrisi, donatının birleşimdeki yerleşimi, ankrajı, kuşatma koşulu ve birlikte oluşan kuvvetler kaydedilmelidir. İç, kenar veya köşe düğüm adı tek başına bir katsayı seçmeye ya da güvenlik sonucu vermeye yetmez.

Bu rehberde birleşim genişliği, birleşim kesme talebi ve dayanımı için tamamlanmış bir hesap bulunmaz. Önceki genel 0,85 ve 0,75 katsayılarıyla doğrudan güvenli birleşim sonucu çıkarılamayabilir. İlgili yönetmelik hükmü, kendi kapsamı ve kuşatma tanımıyla birlikte uygulanmalıdır.

Uygulama çiziminde kolon enine donatısının birleşim içindeki düzeni, kiriş donatısının geçişi, kenetlenme geometrisi, çubuk aralıkları ve beton yerleşimi birlikte gösterilir. Gerekli donatı, şantiyede yer açmak amacıyla kendiliğinden kaldırılmaz. Ankraj uzunluğu için kaynakla doğrulanmamış tek bir formül veya sabit çap katı önerilmez.

12. Sık Yapılan Hatalar ve Kontrol Kaydı

Orta bölge için hesaplanan bir aralık sarılma bölgesine kopyalanmamalıdır. Bindirme yeri, üst veya alt uçlara rastgele taşınmamalı; Bölüm 10.5'te açıklanan orta üçte birlik bölge ve ek koşulları birlikte kontrol edilmelidir.

Saha kontrolünde ölçülen değerler onaylı proje ve revizyon numarasıyla karşılaştırılır. Donatı, beton örtüsü, kalıp geometrisi veya beton yerleşiminde sapma varsa proje müellifinin değerlendirmesi kaydedilir. Bu yazı kesme, delme, donatı değiştirme veya güçlendirme için uygulama izni vermez.

13. Yazılım Çıktısını Kontrol Etme

ideCAD, SAP2000 veya ETABS gibi bir programın adı, kullanılan sürümün bütün proje koşullarını otomatik karşıladığını göstermez. Model kaydında program sürümü, seçilen standart, yük birleşimleri, rijitlik kabulleri, etkin boylar, malzeme değerleri ve donatı yerleşimi bulunmalıdır.

Kontrol için toplam yük ve reaksiyon dengesi, yük aktarım yolu, birlikte oluşan kesit tesirleri, seçilmiş kesitlerin bağımsız aritmetiği ve detay raporları karşılaştırılır. Model yakınsaması ve sonuçların ağ seçimine duyarlılığı, hesap yöntemine uygun olarak değerlendirilir.

Bütün yapılar için tek bir kat başına periyot, sabit santimetre ötelenme sınırı veya zorunlu yüzde fark tanımlanmaz. Kabul ölçütleri kullanılan yönetmelik maddesi ve proje varsayımlarıyla açıkça yazılır.

14. Belge Sürümü ve Kaynak Güncellemesi

Bir taslak veya ders notu, yürürlükteki yönetmelik metniyle eşdeğer sayılmaz. Proje kaydında kullanılan belgenin adı, tarihi, sürümü, madde numarası ve erişilen nüshası belirtilmelidir. Güncel lisanslı TS 500 ve TS 708 metinleri ile yürürlükteki tadiller ayrıca temin edilerek karşılaştırılmalıdır.

Bu yazıdaki 22 Eylül 2026 kaydı, seçilmiş alıntıların editoryal kaynak karşılaştırmasıdır. Bağımsız mühendislik incelemesi yapıldığı veya bir projenin onaylandığı anlamına gelmez.

15. Sıkça Sorulan Sorular

Süneklik düzeyi yüksek kolonda minimum boyut nedir? TBDY 2018 Madde 7.3.1.1'e göre dikdörtgen kesitte en küçük boyut en az 300 mm, dairesel kesitte çap en az 350 mm'dir. Bu alt sınırlar tek başına tasarım yeterliliği değildir.

Eksenel yük oranı 0,40'ın altındaysa kolon güvenli midir? Hayır. Madde 7.3.1.2'de tanımlanan $N_{dm}$ ile alan koşulu kontrol edilir. N–M etkileşimi, kesme, ikinci mertebe, birleşim ve diğer koşullar ayrıca sağlanmalıdır.

Sarılma uzunluğu nasıl bulunur? Madde 7.3.4.1'e göre en az $\max (l_n/6,1,5h,500\mathrm{mm})$ alınır; konsol kolonda alt uç uzunluğu ayrıca en az $2h$ olur. Aralık ve donatı miktarı ayrı kontrollerdir.

Özel deprem çirozunda 90° kanca kullanılabilir mi? Madde 7.2.8.1, özel deprem çirozunun bir ucunda 90° kancaya izin verir; 90° ve 135° uçlar hem yatay hem düşey doğrultuda şaşırtılır. Özel deprem etriyesinin iki ucu ise 135° olur.

Kolon boyuna donatısının bindirmesi nerede yapılır? Madde 7.3.3.1'de serbest yüksekliğin orta üçte birlik bölgesi tanımlanır. Ek boyu en az $l_b$ olur; ek boyunca enine donatı aralığı en fazla $\min (b_{\min }/3,150\mathrm{mm})$ alınır.

40 veya 60 çap her durumda yeterli bindirme boyu mudur? Hayır. Kenetlenme ve bindirme; malzeme, aderans, konum ve uygulanabilir standart koşullarıyla hesaplanır. Bu rehber genel bir 40 veya 60 çap kabulü vermez.

Ø8 etriye ve uygun aralık tek başına yeterli midir? Çap ve aralık yalnız kontrolün bir parçasıdır. Enine donatı alanı veya hacimsel oranı, kol mesafeleri, kanca ve yerleşim koşulları da değerlendirilir.

İkinci mertebe veya kısa kolon kontrolü tek bir oranla elenir mi? Bu rehber böyle bir genel eleme kuralı vermez. Etkin boy, ötelenme, uç momentleri, rijitlik ve etkili serbest boy birlikte incelenmelidir.

Bir kolonda tesisat deliği veya donatı değişikliği yapılabilir mi? Bu yazı herhangi bir delik oranına, donatı kesimine veya yer değiştirmeye izin vermez. Taşıyıcı elemana müdahale proje ve mevcut durum üzerinden yetkili mühendis tarafından değerlendirilmelidir.

Kaynaklar ve Karşılaştırma Kapsamı

• TBDY 2018 — Bakanlık PDF nüshası: seçilmiş karşılaştırmalar Madde 7.2.5.1, 7.2.5.3(a–b), 7.2.8.1–2, 7.3.1.1–2, 7.3.2.1–2, 7.3.3.1, 7.3.4.1–2 ve 7.3.5.1–2. PDF sayfaları 133–137, basılı sayfalar 112–116.
• TS 500/Şubat 2000 — tarihî üçüncü taraf nüshası: Madde 7.4.1, Denklem (7.7), basılı s.25 / PDF s.33; Madde 8.1.4, Denklem (8.3–8.4), basılı s.31 / PDF s.39. Güncel lisanslı baskı ve tadil doğrulaması tamamlanmış değildir.

Karşılaştırma tarihi: 22 Eylül 2026. Kaynak listesi yalnız belirtilen alıntıları kapsar. Sayısal örnekler açık eğitim varsayımlarıdır; bağımsız mühendislik onayı değildir.

İlgili İçerikler ve Sonraki Adımlar

• Betonarme kolonun görevini ve çalışma biçimini okuyun.
• Etriye aralığı kavramını inceleyin.
• TBDY 2018'in kapsamını okuyun.

Bir proje hesabında kaynak maddesi, girdiler, birimler, hesap çıktıları ve donatı çizimi birlikte saklanır. Bu rehberden alınan tek bir tablo veya örnek sayı uygulama kararı için yeterli değildir.