Yol Geometrik Standartları Tablosu

2. 1. Yol sınıfı ve tasarım girdileri
3. 2. Yatay geometri ve yarıçap
4. 2.1 Dever geçişinin birimleri
5. 3. Klotoid ve geçiş eğrisi
6. 4. Düşey geometri
7. 5. Tırmanma şeridi gereksinimi
8. 6. Enkesit ve drenaj
9. 7. Durma ve geçme görüşü
10. 8. Yatay ve düşey geometrinin birlikte kontrolü
11. 9. Kentsel yol koşulları
12. 10. İklim, deprem ve belge kapsamı
13. 11. Hesabın sınırları
14. 12. Aynı girdilerle hesap karşılaştırması
15. 13. Proje için tamamlanacak standart tablosu
16. 14. Üç sayısal örnek
17. 15. Sık yapılan hatalar
18. 17. Kaynak ve karşılaştırma durumu
19. Kaynaklar

Özet

Bu yazı yatay yarıçap, dever geçişi, klotoid, düşey kurp ve görüş mesafesi hesabını birlikte okumaya yardımcı olur. Sayısal tablolar eğitim amaçlıdır. Hızlar, sürtünme katsayıları ve diğer girdiler burada belirtilen örneklere aittir; KGM'nin kabul ettiği değerler olarak yorumlanmamalıdır.

Yolun idari sınıfı, bölünmüş olup olmaması ve işlevi ayrı özelliklerdir. İki yönlü, iki şeritli yol ile iki şeritli tek yönlü yol aynı trafik düzeni değildir. Tasarım hızı da ölçülen işletme hızı veya ilan edilen hız sınırı ile özdeş değildir.

Geçerli proje için yetkili idarenin kabul ettiği belge, sürüm, tablo/madde ve proje onay koşulları belirlenir. Bu sayfadaki matematik kontrolü, bu seçimin veya uygulama projesinin onayı değildir.

1. Yol sınıfı ve tasarım girdileri

Bu bilgiler olmadan yol sınıfından tek başına zorunlu tasarım hızı, şerit genişliği veya maksimum eğim çıkarılmaz.

2. Yatay geometri ve yarıçap

Basitleştirilmiş noktasal taşıt dengesi için, küçük dever yaklaşımıyla:

$$R=\frac{V^2}{127(e+f_s)}$$

$V$ km/h, $R$ m; $e$ ve $f_s$ boyutsuzdur. $e=0,06$, yüzde 6 dever demektir. $127$ katsayısı hız birimi dönüşümü ve yerçekimi ivmesinin yuvarlatılmış karşılığıdır. Bu yaklaşık bağıntı taşıt dinamiğinin veya yol standardının tamamı değildir.

Aşağıdaki $f_s$ değerleri yalnız karşılaştırma girdisidir; deneyle belirlenmiş kaplama sürtünmesi veya önerilen tasarım katsayısı olarak verilmemiştir.

Tablo doğrudan formül sonucunu iki ondalıkla gösterir. Proje yarıçapının seçimi, yuvarlama ve uygulanacak alt sınırlar ayrıca belgelenir. Burada her projeye uygulanabilecek bir $1,5R$ çarpanı tanımlanmamıştır.

2.1 Dever geçişinin birimleri

Dever, seçilmiş dönme eksenine göre yol kesitinin kotlarını değiştirir. Dönme ekseninden kontrol edilen kenara yatay uzaklık $w$, kesir cinsinden enine eğim değişimi $\Delta e$ ise kenarın göreli kot değişimi:

$$\Delta h=w\Delta e,L_e=\frac{|\Delta h|}{p}$$

Burada $w$, $\Delta h$ ve $L_e$ metre; $p$ kenar ile dönme ekseni arasındaki izin verilen göreli boyuna eğimin büyüklüğüdür (m/m). Bu tanımda $p=0,005$ yüzde 0,5 göreli eğimdir; yüzde/metre birimli bir dever değişim hızı değildir. Şeridin tamamı, platform veya birkaç şeridin birlikte dönmesi durumunda $w$ yeniden belirlenir.

Örnek: $w=3,50$ m, enine eğim $-0,02$'den $+0,044$'e değişiyor ve yalnız bu örnek için $p=0,005$ seçiliyor:

$$\Delta e=0,064,\Delta h=3,50\times 0,064=0,224\mathrm{m},L_e=44,80\mathrm{m}$$

Bu sonuç yalnız doğrusal kot geçişi hesabıdır. Dever dağıtımı, normal eğimin giderilmesi, dönme ekseni, drenaj ve idarenin geçiş koşulları ayrıca çözülür.

3. Klotoid ve geçiş eğrisi

Doğru ile daire arasındaki klotoidde eğrilik yay uzunluğuyla doğrusal artar. Sıfır eğrilikle başlayan geçişin sonunda:

$$A^2=R{L}_g$$

$A$, $R$ ve $L_g$ metre cinsindendir. $A$ klotoid parametresidir; düşey kurptaki eğim farkıyla aynı değişken değildir.

Sabit hızda, dever etkisi ihmal edilen basitleştirilmiş yanal ivme değişimi için:

$$j=\frac{v^3}{R{L}_g},L_g=\frac{v^3}{Rj},v=\frac{V}{3,6}$$

$j$ m/s³, $v$ m/s'dir. Bu ifade gerçek yolda deverin ve onun değişiminin etkisini içeren tam konfor kontrolü değildir. $j=0,6$ m/s³ aşağıda yalnız eğitim girdisi olarak kullanılmıştır.

Tablo seçilecek proje klotoidini vermez. Geçiş boyu; deverin yerleştirilmesi, konfor modeli, algılanabilirlik, geometri ve ilgili belgenin koşullarıyla birlikte belirlenir. Doğrulanmış kaynak olmadan $0,6R\le A\le R$ kuralı veya bütün yollar için tek bir aliyman sınırı ileri sürülmez.

4. Düşey geometri

Boyuna eğimlerin işaretleri ve birimleri açık tutulur. Parabolik düşey kurp için eğimler yüzde sayısıyla yazılıyorsa $D=|g_2-g_1|$ farkı yüzde puanı cinsindendir ve $K=L/D$ birimi m/% olur. $D$ burada klotoid parametresi $A$ ile karıştırılmamıştır.

4.1 Tepe kurbunda görüş geometrisi

Göz yüksekliği $h_1$, hedef yüksekliği $h_2$, gerekli görüş mesafesi $S$ ve kurp uzunluğu $L$ için basitleştirilmiş parabolik geometri:

$$C=200(\sqrt{h_1}+\sqrt{h_2}{)}^2$$ $$L=\frac{D{S}^2}{C}(S\le L),L=2S-\frac{C}{D}(S>L)$$

Yükseklikler, $S$ ve $L$ metre; $D$ yüzde puanı olarak kullanılır. Hesaplanan $L$ ile seçilen dalın koşulu tekrar kontrol edilir. $D=0$ için bu bölümdeki bölmeli bağıntılar kullanılmaz.

Yalnız örnek olarak $h_1=1,08$ m, $h_2=0,60$ m, $S=185$ m ve $D=6$ alınırsa $C=657,99$ m ve uzun kurp dalında $L=312,09$ m bulunur. $312,09>185$ olduğundan bu dalın koşulu sağlanır; $K=52,01$ m/% olur. Bu yükseklikler ve görüş mesafesi için güncel ulusal standart onayı verilmemiştir.

4.2 Çukur kurbunda far geometrisi

Far yüksekliği $h_f$ ve far ışınının yataya göre yukarı açısı $\alpha$ için basitleştirilmiş gece görüş geometrisi:

$$L=\frac{D{S}^2}{200(h_f+S\tan \alpha )}(S\le L)$$ $$L=2S-\frac{200(h_f+S\tan \alpha )}{D}(S>L)$$

Bu geometrik model aydınlatma, konfor ve drenajın tüm koşullarını karşılamaz. $h_f=0,60$ m, $\alpha =1^{\circ }$, $S=185$ m ve $D=6$ eğitim girdileriyle uzun kurp dalı $L=268,14$ m ve $K=44,69$ m/% verir; $S\le L$ koşulu sağlanır. Tepe ve çukur kurplar ayrı düşey geometri durumlarıdır; aynı eğim geçişi için ikisi birden gerekliymiş gibi değerlendirilmez.

5. Tırmanma şeridi gereksinimi

Tırmanma şeridi kararı için yön bazında trafik, ağır taşıt sayısı ve özellikleri, başlangıç hızı, eğim profili boyunca hız kaybı, hizmet düzeyi ve sollama koşulları birlikte incelenir. Belirli bir trafik sayısı veya tek bir eğim yüzdesi, bu yazıda tek başına zorunluluk eşiği olarak verilmemiştir.

Hız kaybı modeli kullanılan taşıtın güç/ağırlık özellikleriyle eşleşmelidir. Giriş ve çıkış geometrisi, birleşme görüşü ve ek şeridin sonlandığı noktadaki hızlar da projede gösterilir. Kritik eğim uzunluğu; taşıt, başlangıç hızı ve kabul edilen hız kaybı belirtilmeden tek değerle aktarılmaz.

6. Enkesit ve drenaj

Şerit ve banket genişlikleri ile hendek şevi, beton kalınlığı veya beton sınıfı için bu yazı evrensel bir minimum vermez. Deverin sıfıra yaklaştığı geçişlerde boyuna profil ve su akışı ayrıca kontrol edilir. Bir yol fotoğrafı, ölçüm ve proje verileri olmadan bu koşulların sağlandığını kanıtlamaz.

7. Durma ve geçme görüşü

Sürücünün tepki mesafesi ile sabit yavaşlama yaklaşımındaki frenleme mesafesi toplanabilir:

$$S=\frac{V{t}_r}{3,6}+\frac{V^2}{254(f+g)}$$

$V$ km/h, $t_r$ saniye, $S$ metre; $f$ boyutsuz eşdeğer boyuna yavaşlama katsayısıdır. $g$ hareket yönünde çıkış için pozitif, iniş için negatif eğimdir (m/m). Paydanın pozitif olması gerekir. Bu eğitim modelinde $254$ yuvarlatılmış birim dönüşüm katsayısıdır. Tasarım standardının yavaşlama kabulüyle kaplamanın ölçülen sürtünmesi birbirine eşit sayılmaz.

Aşağıdaki tabloda $t_r=2,5$ s ve belirtilen $f$ değerleri eğitim girdisi olarak seçilmiştir. Kuru/ıslak/buzlu kaplama için doğrulanmış sürtünme tablosu değildir.

Gerekli durma mesafesini hesaplamak, yolda bu uzunlukta görüş bulunduğunu göstermez. Mevcut üç boyutlu görüş; kurplar, engeller, kesit ve düşey profil üzerinden ayrıca ölçülür.

İki yönlü iki şeritli yolda geçme görüşü; karşı yönden gelen taşıt ve geçme manevrasının süresiyle ilgilidir. Durma görüşü tablosu geçme görüşü tablosu yerine kullanılmaz. Hedef trafik düzeni ve kabul edilen yöntem belirlenmeden sabit bir geçme görüşü sınırı verilmemiştir.

8. Yatay ve düşey geometrinin birlikte kontrolü

Yatay ve düşey hat, enkesit ve çevredeki engellerle birlikte üç boyutlu incelenir. Kurpların yalnız plandaki konumu, görüş yeterliliğini göstermez. Birbiriyle çelişen sürücü beklentileri, ani hız değişimleri, gizli kavşaklar ve suyun toplandığı noktalar özellikle gözden geçirilir.

Bütün yollar için tek bir ters kurp aralığı, kavşak uzaklığı veya maksimum aliyman uzunluğu bu yazıda tanımlanmamıştır. Projede kullanılan sınırın hangi belgeye ve koşula ait olduğu kayıt altına alınmalıdır.

9. Kentsel yol koşulları

Kentsel kesimde yaya ve bisiklet sürekliliği, erişilebilirlik, toplu taşıma, servis/yükleme, kavşaklar ve parsel erişimleri birlikte çözülür. İlgili idarenin planı, geçerli düzenlemeler ve tasarım taşıtı belirlenmeden tek bir kaldırım veya bisiklet yolu genişliği tüm yollar için zorunlu ilan edilmez.

10. İklim, deprem ve belge kapsamı

İklim değerlendirmesinde bölge adı yerine güzergâha ait yağış, don/buzlanma, kar, sıcaklık ve bakım verileri kullanılır. Bu sayfa İç Anadolu veya Doğu Anadolu için genel bir yüzde 4 dever zorunluluğu, sabit bir sürtünme azaltma yüzdesi veya Türkiye'nin dağlık arazi oranı vermemektedir.

TBDY 2018 Madde 1.1.7, binalar ve bina türü yapılar dışındaki köprüleri ve tünelleri yönetmeliğin kapsamı dışında bırakır. Bu nedenle TBDY Bölüm 12 veya Madde 12.8 doğrudan köprü/tünel tasarım hükmü olarak gösterilemez. Karayolu yapısı ve zemin problemi için uygulanacak özel düzenleme ve yetkili idarenin koşulları ayrıca belirlenmelidir.

Kaynak: TBDY 2018 — resmî Bakanlık nüshası, Madde 1.1.7, basılı s.1 / PDF s.22. Bu karşılaştırma yönetmeliğin kapsamına ilişkindir; karayolu yapısına bağımsız mühendislik onayı değildir.

Aktif fay, sıvılaşma, şev ve dolgu için güzergâha özgü jeolojik/jeoteknik çalışma gerekir. Kaynağı ve uygulanma koşulu belirlenmeden tek bir fay uzaklaşma mesafesi veya dolgu yüksekliği sınırı kullanılmaz. Maliyet hesabında da işin tanımı, kurum, yıl, poz ve birim birlikte doğrulanır; yaklaşık bir poz numarası sözleşme dayanağı değildir.

11. Hesabın sınırları

• Önce belge/sürüm ve projeye uygulanma koşulu belirlenir; yalnız kurum adı yeterli değildir.
• Varsayım, ölçülen veri ve zorunlu sınır birbirinden ayrılır.
• Yüzde ile kesir; km/h ile m/s; metre ile m/% dönüşümleri kontrol edilir.
• Hesaplanan değerle kullanılan tablo aynı girdi ve modeli kullanmalıdır.
• Bir kontrolün sağlanması, tüm yol geometrisinin uygun olduğunu göstermez.
• İnşa edilebilirlik, drenaj, jeoteknik, trafik ve erişilebilirlik kontrolleri tamamlanmadan uygulama sonucu çıkarılmaz.

12. Aynı girdilerle hesap karşılaştırması

Bu tablo iki eğitim senaryosunun hesap farkını gösterir; devlet yolu/il yolu standart tablosu değildir. Durma hesabında Bölüm 7'nin $t_r=2,5$ s ve düz yol varsayımı kullanılır.

Yan sürtünme katsayısı $f_s$ ile boyuna yavaşlama katsayısı $f$ aynı parametre değildir.

13. Proje için tamamlanacak standart tablosu

Bu satırlarda doğrulanmış proje sınırı bulunmadığı için ulusal minimumlar olarak sayısal değer eklenmemiştir.

14. Üç sayısal örnek

Problem 1 — Yatay yarıçap

$V=60$ km/h, $e=0,06$, $f_s=0,17$ varsayımlarıyla:

$$R=\frac{3600}{127(0,06+0,17)}=123,25\mathrm{m}$$

Örnek çizimde 130 m seçilirse bu, hesap sonucundan yaklaşık yüzde 5,48 büyüktür. 130 m burada KGM tablo değeri olarak doğrulanmış değildir. Yalnız bu denge modelindeki karşılaştırma yapılmıştır.

Problem 2 — Dever ve görüş hesabı

$V=80$ km/h, $R=350$ m ve yalnız bu örnek için $f_s=0,10$ seçilsin:

$$e=\frac{6400}{127\times 350}-0,10=0,04398\approx 4,40\%$$

Gösterim için dever 0,044'e yuvarlanırsa $w=3,50$ m, başlangıç eğimi $-0,02$ ve varsayılan $p=0,005$ ile $L_e=44,80$ m elde edilir. Yuvarlanmış girdinin kullanıldığı açıkça kaydedilmiştir.

Ayrı bir durma hesabında $t_r=2,5$ s, $f=0,35$ ve $g=0$ seçilirse:

$$S=\frac{80\times 2,5}{3,6}+\frac{6400}{254\times 0,35}=127,55\mathrm{m}$$

Bu örneğin $f=0,35$ girdisi Bölüm 7 tablosunun 80 km/h satırındaki $f=0,32$ girdisinden farklıdır; sonuçların farklı olması bu yüzden beklenir. 127,55 m gerekli mesafe hesabıdır, sahada mevcut görüşün ölçümü değildir.

Problem 3 — Klotoid ve tepe kurbu

$V=100$ km/h, $R=600$ m, $e=0,06$, $f_s=0,12$ ve basitleştirilmiş modelde $j=0,6$ m/s³ seçilsin. Yatay denge hesabı $R=437,45$ m verir; seçilen 600 m yalnız bu denge açısından karşılaştırılabilir.

$$L_g=\frac{(100/3,6{)}^3}{600\times 0,6}=59,54\mathrm{m}$$

$L_g=60$ m örnek seçimi için:

$$A=\sqrt{600\times 60}=189,74\mathrm{m}$$

Bu modelin verdiği uzunluğu 216 m'ye çıkaran, doğrulanmış bir KGM $0,6R$ şartı kaydedilmiş değildir; böyle bir zorunluluk sonucu çıkarılmaz.

Boyuna eğimler $+3,5\%$ ve $-2,5\%$ ise $D=6$ yüzde puanıdır ve tepe kurbu oluşur. Bölüm 4'teki $h_1=1,08$ m, $h_2=0,60$ m ve $S=185$ m varsayımlarıyla $L=312,09$ m hesaplanır. Bu örneğin 185 m görüş girdisi, Bölüm 7'de farklı girdilerle hesaplanan 205,20 m yerine kendiliğinden kullanılamaz. Tek bir projeye ait çözümde görüş girdisi ortaklaştırılmadan bu sonuçlar birleştirilmez.

Üç örnek, hesap yolunu öğretir; sonuçları bütün tasarım koşullarının sağlandığı biçiminde etiketlemez.

15. Sık yapılan hatalar

1. Yüzde 6'yı kesir kullanan denkleme 6 olarak girmek.
2. Yan sürtünme ile boyuna yavaşlama katsayısını aynı saymak.
3. Farklı $f$ veya göz yüksekliği kullanan tabloları aynı proje hesabı gibi birleştirmek.
4. Dever geçişindeki göreli eğimi yüzde/metre değişim hızıyla karıştırmak.
5. Klotoid parametresi $A$ ile düşey eğim farkını aynı sembol üzerinden izlemek.
6. Gerekli durma mesafesini hesaplayınca mevcut görüşün yeterli olduğunu varsaymak.
7. Bir fotoğrafı veya kaynaksız tabloyu standarda uygunluk kanıtı olarak kullanmak.

17. Kaynak ve karşılaştırma durumu

22 Eylül 2026 kaynak kontrolü: TBDY'nin resmî nüshasında Madde 1.1.7 karşılaştırıldı. KGM'nin geometrik tasarım belgelerinin bu yazıya dayanak olacak tam sürüm/tablo kayıtları temin edilemedi. Önceki sürümde geçen “2022” tarihli KGM belge/madde numaraları, TS 11377:1994'ün başlığı ve kapsamı, “2019 Görüş Mesafeleri Teknik Bülteni” ve AASHTO'nun belirtilen tablo/denklem numaraları bu kontrolde doğrulanmış kabul edilmemiştir.

Kaynak URL'si bulmak veya arama sonucunda başlık görmek, tablonun projeye uygunluğunu doğrulamaz. Sayfadaki eğitim hesapları yeniden hesaplanmıştır; lisanslı standart karşılaştırmasının ve bağımsız mühendislik incelemesinin yerine geçmez.

Kaynaklar

1. TBDY 2018, Bölüm 1, Madde 1.1.7, basılı s.1 / PDF s.22 — Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı resmî PDF nüshası. Karşılaştırılan konu: köprü ve tünellerin yönetmelik kapsamı dışında bulunması.
2. Hesap dayanağı: Bölüm 2–4 ve 7'de tanımlanan basitleştirilmiş fizik/geometri modelleri, açık eğitim girdileri ve birim dönüşümleri. Bunlar doğrulanmış KGM/AASHTO tasarım tabloları olarak sunulmamıştır.

İlgili içerikler

• Esnek üst yapı tasarımı — AASHTO 93
• Yol geometrisi ve hesaplarda kullanılacak kaynakları nasıl okumalı?

Uygulama sınırı: Bu içerik eğitim ve ön inceleme içindir. Uygulama projesinde güncel ve geçerli kaynaklar, ölçülen güzergâh verileri ve yetkili mühendis/idare kontrolleri birlikte kullanılmalıdır.

yapidan (2026). Yol Geometrik Standartları Tablosu. Yapıdan — İnşaat Mühendisliği Bilgi Portalı. https://yapidan.com/kategoriler/ul/yol-geometrik-standartlari-tablosu