Deprem Mühendisliği Temel Terimleri Sözlüğü

Kod: SZ-004 | Kaynak: TBDY 2018; TS EN 1998-1:2008; ATC-40; FEMA P695

Özet

Bu sözlük, Türkiye'de depreme dayanıklı yapı tasarımı ve değerlendirmesinde kullanılan 20 temel terimi TBDY 2018 ve TS EN 1998-1:2008 çerçevesinde açıklamaktadır. Her terim için Türkçe/İngilizce karşılık, sembol, birim, tanım, kullanım alanı ve TBDY 2018 madde referansı verilmektedir. Tasarımcıların sık yaptığı hatalar, örnek hesaplar ve saha notlarıyla desteklenmiştir.

Türkiye Bağlamı: TBDY 2018, 18 Mart 2018 tarih ve 30364 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanmıştır. Türkiye'nin aktif sismik yapısı nedeniyle (Kuzey Anadolu Fayı, Doğu Anadolu Fayı) deprem yönetmeliği birincil tasarım referansıdır. AFAD Deprem Tehlike Haritası'na (tdth.afad.gov.tr) göre ülkenin %95'i birinci–üçüncü derece deprem bölgelerinde yer almaktadır.

Deprem Mühendisliği Tasarım Akışı

Terim Listesi

1. Deprem Düzeyi

Tanım: TBDY 2018 Madde 2.2'de tanımlanan dört farklı deprem yer hareketi olasılık düzeyidir. Her düzey farklı performans hedeflerine karşılık gelir.

Saha Notu: Türkiye'de standart yeni bina tasarımı DD-2 (475 yıl) spektrumuna göre yapılır. Hastane ve itfaiye gibi kritik yapılar için DD-1 kontrolü de aranabilir.

Dikkat: DD-2 ile DD-1 spektrumlarını karıştırmak sistematik hata oluşturur. Dayanım tasarımı DD-2, göçme önleme kontrolü DD-1 spektrumuyla yapılır.

2. Tasarım Spektrumu

Tanım: Yapının belirli bir deprem düzeyinde maruz kaldığı spektral ivmeyi doğal titreşim periyodunun fonksiyonu olarak gösteren eğridir.

TBDY 2018 Madde 2.3.4 elastik tasarım spektrumu:

$$S_{ae}(T) = \begin{cases} \left(0{,}4 + 0{,}6 \dfrac{T}{T_A}\right) S_{DS} & 0 \le T < T_A \\ S_{DS} & T_A \le T \le T_B \\ \dfrac{S_{D1}}{T} & T_B < T \le T_L \\ \dfrac{S_{D1} \cdot T_L}{T^2} & T > T_L = 6\ \text{s} \end{cases}$$

Köşe periyotları:

$$T_A = 0{,}2 \cdot \frac{S_{D1}}{S_{DS}}, \qquad T_B = \frac{S_{D1}}{S_{DS}}$$

Zemin etkisi dahil tasarım spektral ivmeler:

$$S_{DS} = S_S \cdot F_S, \qquad S_{D1} = S_1 \cdot F_1$$

Dikkat: Türkiye Deprem Tehlike Haritası'ndan alınan SS ve S1 değerleri konum bazlıdır; DBYBHY 2007 (mülga, yerine TBDY 2018)'deki Ao gibi tek bir ivme katsayısıyla hesap yapmak TBDY 2018'e uygun değildir.

3. Taban Kesme Kuvveti

Tanım: Deprem hareketi sonucu yapının tamamında oluşan ve temel düzeyinden yukarı aktarılan toplam yatay kuvvettir.

$$V_{tE} = S_{aR}(T_p) \cdot m_t \cdot g \geq 0{,}04 \cdot S_{DS} \cdot I \cdot m_t \cdot g$$

$m_t$: binanın üst bölümünün toplam kütlesi (kg); $g = 9{,}81\ \text{m/s}^2$; $I$: bina önem katsayısı.

Saha Notu: SAP2000 veya ETABS yazılımlarında modal analiz sonuçları TBDY 2018 Madde 4.8.4 gereği eşdeğer taban kesme kuvveti büyütme katsayısı β ile arttırılmalıdır.

Dikkat: Minimum taban kesme kuvveti koşulunun ($V_{tE} \geq 0{,}04 \cdot S_{DS} \cdot I \cdot W$) atlanması, uzun periyotlu binalarda kritik yetersizlik oluşturabilir.

4. Mod Birleştirme

Tanım: Mod Birleştirme Yöntemi'nde her bir titreşim moduna ait deprem etkileri bağımsız hesaplandıktan sonra istatistiksel olarak birleştirilmesinde kullanılan yöntemdir.

TKK (Tam Kuadratik Kombinasyon — CQC) formülü:

$$R_{TKK} = \sqrt{\sum_i \sum_j \rho_{ij} \cdot R_i \cdot R_j}$$

$\rho_{ij}$: çapraz korelasyon katsayısı; $R_i, R_j$: i ve j moduna ait tepkiler.

TBDY 2018 Madde 4.8.2.2: Her deprem doğrultusunda toplam modal kütlenin en az %90'ını temsil eden modlar dahil edilmelidir.

Saha Notu: Perdelerin hakim olduğu Türk bina stoğunda modların yakın dönemli olması sık karşılaşılan bir durumdur; TKK kullanımı standart uygulamaya dönüşmelidir.

5. Göreli Kat Ötelemesi

Tanım: Birbirine komşu iki kat arasındaki yatay yer değiştirme farkıdır. TBDY 2018 Madde 4.9.1'de DD-3 deprem düzeyine göre sınırlandırılır:

$$\frac{\lambda \cdot \delta_{i,\max}}{h_i} \leq \delta_{\text{sınır}}$$

$\lambda$ katsayısı: DD-3 ve DD-2 elastik spektrumlarının oranı; konuma göre değişir.

Saha Notu: İstanbul gibi yüksek sismisiteli bölgelerde dolgu duvar etkisinin tasarıma dahil edilmemesi göreli kat ötelemesi sınırını aşabilir. Proje aşamasında dolgu duvar düzenlemesi önceden belirlenmeli ve sözleşmeye yansıtılmalıdır.

Dikkat: TBDY 2018'de göreli kat ötelemesi sınırlaması DD-3 deprem düzeyine göre yapılmaktadır — DBYBHY 2007 (mülga, yerine TBDY 2018)'ye göre önemli bir değişikliktir.

6. R Katsayısı

Tanım: Yapının sünekliğini ve aşırı dayanımını temsil eden, elastik deprem kuvvetlerini azaltmak için kullanılan katsayıdır.

Dikkat: Karışık sistemlerde perde oranı yeterli olmaksızın yüksek R değeri kullanmak taşıyıcı sistemi aşırı hafifletir.

7. D Katsayısı

Tanım: Yapının hesaplanan tasarım dayanımından gerçek taşıma kapasitesinin ne kadar fazla olduğunu gösteren katsayıdır.

$$V_{\min} = \frac{W \cdot I \cdot S_{DS}}{R/D}$$

TBDY 2018 Tablo 4.1'de D, sisteme göre 1,5–3,0 aralığında verilmektedir.

8. Süneklik

Tanım: Bir yapı elemanının veya sistemin elastik sınırı aştıktan sonra dayanımını koruyarak plastik deformasyon yapabilme kapasitesidir.

$$\mu = \frac{\delta_u}{\delta_y}$$

$\delta_u$: nihai (göçme) deplasmanı; $\delta_y$: akma deplasmanı.

Süneklik sınıflandırması (TBDY 2018 Madde 4.3.2):

• Süneklik Düzeyi Yüksek (SDY): Özel deprem detaylandırması; R = 6–8
• Süneklik Düzeyi Sınırlı (SDS): Yalnızca DTS=4 bölgelerde; R = 2,5–4
• Süneklik Düzeyi Karma (SDK): İkisinin birleşimi

9. BKS — Bina Kullanım Sınıfı

Dikkat: BKS=3 atanması deprem kuvvetlerini $I=1{,}5$ faktörüyle %50 artırmaktadır.

10. BYS — Bina Yükseklik Sınıfı

Her taşıyıcı sistem türüne izin verilen minimum BYS değeri TBDY 2018 Tablo 4.1'de verilmektedir.

11. Düzensizlik

Tanım: Yapının yatay veya düşey düzlemde beklenen davranıştan sapmasına neden olan geometrik veya rijitlik dengesizlikleridir.

Saha Notu: Türkiye'de zemin katı ticaret, üst katları konut olarak düzenlenen yapılarda A1 (burulma) ve B1 (yumuşak kat) düzensizlikleri sıkça gözlemlenmektedir.

12. Perde Duvar

Tanım: Yapıda yatay deprem ve rüzgar kuvvetlerini temel zeminine aktaran, düşey düzlemde rijit, ince çeperli betonarme taşıyıcı elemandır.

Perde tabanındaki plastik mafsal bölgesi uzunluğu:

$$l_p = \max\left(l_w;\ \frac{H_w}{6};\ 500\ \text{mm}\right)$$

Minimum perde kalınlığı: 200 mm (SDY perde); perde uzunluğu/kalınlık oranı: ≥ 6.

Saha Notu: Türkiye'de toplam perde alan oranının kat tabanına oranı en az %0,15 bw olması TBDY 2018 Madde 4.5.4'te önerilmektedir.

13. Kapasite Tasarımı

Tanım: Depremin en büyük etkisi altında plastik mafsal oluşumunun belirli, önceden seçilmiş bölgelerde (kiriş uçları) oluşmasını, kritik elemanlarda (kolonlar) ise gevrek kırılmanın önlenmesini sağlayan tasarım felsefesidir. TBDY 2018 SDY sistemleri için zorunludur.

14. Güçlü Kolon–Zayıf Kiriş

Tanım: Kapasite tasarımının temel ilkesidir: kiriş–kolon birleşim noktasında plastik mafsal önce kirişte oluşmalı, kolonlar akmamalıdır.

$$\sum M_{ra} \geq 1{,}2 \sum M_{rü}$$

$\sum M_{ra}$: kesişen kolonların moment kapasiteleri toplamı; $\sum M_{rü}$: kesişen kirişlerin moment kapasiteleri toplamı.

Saha Notu: 1999 Marmara ve 2023 Kahramanmaraş depremleri sonrası hasar analizleri, kolon göçmesi nedeniyle oluşan kat mekanizmasının başlıca nedeni olarak bu koşulun sağlanmamasını göstermektedir.

15. Sarılma Bölgesi

Tanım: Kiriş veya kolon uçlarında, plastik mafsal oluşumunun beklendiği ve beton çekirdeğini sargılamak için özel deprem etriyeleriyle donatıldığı kritik bölgedir.

Kolon sarılma bölgesi uzunluğu (TBDY 2018 Madde 7.3.4):

$$l_0 = \max\left(\frac{l_n}{6};\ b_{\max};\ 500\ \text{mm}\right)$$

Kolon sarılma bölgesinde etriye aralığı:

$$s \leq \min\left(\frac{b_{\min}}{3};\ 150\ \text{mm}\right), \quad s \geq 50\ \text{mm}$$

Kiriş sarılma bölgesi uzunluğu:

$$l_k = 2h_k$$

Minimum enine donatı alanı (TBDY 2018 Denklem 7.3–7.4):

$$A_{sh} \geq \max\left(0{,}30 \cdot s \cdot b_k \cdot \frac{f_c}{f_{ywk}} \cdot \left(\frac{A_c}{A_{ck}} - 1\right);\quad 0{,}075 \cdot s \cdot b_k \cdot \frac{f_c}{f_{ywk}}\right)$$

Saha Notu: Türkiye şantiyelerinde en yaygın yapılan hata etriye kancasının 135° yerine 90° kıvrılmasıdır. 90° kanca sismik yük altında açılarak sarılma etkisini yitirir.

16. Performans Düzeyi

Eurocode 8 karşılığı: NC=Near Collapse (GÖ), SD=Significant Damage (KH), DL=Damage Limitation (SH)

17. İtme Analizi

Tanım: Yapıya kademeli artan monotonik yatay yük uygulayarak yapının plastikleşmesini ve göçme mekanizmasını adım adım izleyen statik doğrusal olmayan analiz yöntemidir.

Referans yöntemler:

• ATC-40 (1996): Kapasite Spektrum Yöntemi
• FEMA 356/440: Deplasman Katsayısı Yöntemi
• TBDY 2018 Madde 5.6.2.2: Modal Güncellenen Artımsal İtme Yöntemi (MGAIT)

Saha Notu: Yüksek katlı (BYS ≤ 3) ve düzensiz yapılarda doğrusal olmayan zaman tanım alanı analizi daha güvenilir sonuç verir.

18. P-Delta Etkisi

Tanım: Düşey yüklerin kat ötelemesiyle çarpımından oluşan ek moment etkisidir (geometrik doğrusal olmama).

$$\theta_{ii} = \frac{W_i \cdot \Delta_i}{V_i \cdot h_i}$$

$W_i$: i. kat ve üstündeki toplam ağırlık; $\Delta_i$: azaltılmış göreli kat ötelemesi.

19. Deprem Yalıtımı

Tanım: Yapının temel düzeyine yerleştirilen yumuşak, yüksek sönümlü yataklar aracılığıyla deprem enerjisinin yapıya aktarımını azaltan pasif sismik koruma sistemidir.

Sistem türleri:

• LRB (Kurşun Çekirdekli Kauçuk Yatak): Efektif sönüm oranı %20–30; Türkiye'de Boğaziçi Köprüsü, İstanbul Metrosu ve hastane projelerinde uygulanmıştır.
• FPS (Sürtünmeli Sarkaç İzolatör): Periyot sadece eğrilik yarıçapına bağlıdır.

TBDY 2018 Bölüm 14'te düzenlenmiştir. Tasarım hedef periyodu: $T_d = 3{,}0$–$5{,}0\ \text{s}$.

20. Sönümleyici

Tanım: Yapı çerçevesi içine eklenen ve deprem titreşim enerjisini mekanik, viskoz veya histeretik süreçlerle ısıya dönüştüren aktif ya da pasif sistemlerdir.

Parametre Tablosu

Temel Formüller

Elastik Tasarım Spektrumu (TBDY 2018 Madde 2.3.4)

$$S_{ae}(T) = \begin{cases} \left(0{,}4 + 0{,}6 \dfrac{T}{T_A}\right) S_{DS} & 0 \le T < T_A \\ S_{DS} & T_A \le T \le T_B \\ \dfrac{S_{D1}}{T} & T_B < T \le T_L \\ \dfrac{S_{D1} \cdot T_L}{T^2} & T > T_L \end{cases}$$

Azaltılmış Tasarım Spektrumu

$$S_{aR}(T) = \frac{S_{ae}(T)}{R_a(T)}, \quad R_a(T) = \begin{cases} \dfrac{R}{I} & T \geq T_B \\ 1 + \left(\dfrac{R}{I} - 1\right) \dfrac{T}{T_B} & T < T_B \end{cases}$$

Eşdeğer Taban Kesme Kuvveti

$$V_{tE} = S_{aR}(T_p) \cdot m_{toplam} \cdot g \geq 0{,}04 \cdot S_{DS} \cdot I \cdot m_{toplam} \cdot g$$

Doğal Titreşim Periyodu — Ampirik (TBDY 2018 Madde 4.8.3)

$$T_p = C_t \cdot H_N^{m}$$

P-Delta Oranı

$$\theta_i = \frac{W_i \cdot \Delta_i}{V_i \cdot h_i}$$

Sarılma Bölgesi Minimum Enine Donatı Alanı

$$A_{sh} \geq \max\left(0{,}30 \cdot s \cdot b_k \cdot \frac{f_c}{f_{ywk}} \cdot \left(\frac{A_c}{A_{ck}} - 1\right);\ 0{,}075 \cdot s \cdot b_k \cdot \frac{f_c}{f_{ywk}}\right)$$

TBDY 2018 Denklem 7.3 ve 7.4

Türkiye Zemin Sınıfları — TBDY 2018 Tablo 16.1

Örnek Problemler

Problem 1 — Kolay

Konu: Eşdeğer deprem yükü yöntemi ile taban kesme kuvveti hesabı

Veriler:

• Konum: Kocaeli/Çayırova; $S_S = 1{,}10\ g$, $S_1 = 0{,}45\ g$
• Zemin sınıfı: ZC → $F_S = 1{,}20$, $F_1 = 1{,}50$
• Taşıyıcı sistem: A12 — SDY betonarme perde → R = 8, I = 1,0
• Bina ağırlığı: $W = 4.500\ \text{kN}$; bina yüksekliği: $H_N = 12\ \text{m}$ (4 katlı)

Çözüm:

Adım 1 — Tasarım spektral ivmeler:

$$S_{DS} = 1{,}10 \times 1{,}20 = 1{,}32\ g$$ $$S_{D1} = 0{,}45 \times 1{,}50 = 0{,}675\ g$$

Adım 2 — Köşe periyotları:

$$T_A = 0{,}2 \times \frac{0{,}675}{1{,}32} = 0{,}102\ \text{s}, \quad T_B = \frac{0{,}675}{1{,}32} = 0{,}511\ \text{s}$$

Adım 3 — Ampirik periyot (betonarme perde):

$$T_p = 0{,}05 \times 12^{0{,}75} = 0{,}05 \times 6{,}95 = 0{,}348\ \text{s}$$

Adım 4 — Elastik spektral ivme ($T_p < T_B$ → plato bölgesi):

$$S_{ae}(T_p) = S_{DS} = 1{,}32\ g$$

Adım 5 — Azaltma katsayısı ($T_p < T_B$):

$$R_a = 1 + \left(\frac{8}{1{,}0} - 1\right) \cdot \frac{0{,}348}{0{,}511} = 1 + 7 \times 0{,}681 = 5{,}77$$

Adım 6 — Azaltılmış spektral ivme:

$$S_{aR} = \frac{1{,}32}{5{,}77} = 0{,}229\ g$$

Adım 7 — Taban kesme kuvveti:

$$V_{tE} = 0{,}229 \times 4500 = 1030\ \text{kN}$$

Adım 8 — Minimum koşul:

$$V_{\min} = 0{,}04 \times 1{,}32 \times 1{,}0 \times 4500 = 237{,}6\ \text{kN}$$

Sonuç: $V_{tE} = 1030\ \text{kN} > 237{,}6\ \text{kN}$ → Minimum koşul sağlanıyor.

Problem 2 — Orta

Konu: Göreli kat ötelemesi ve P-Delta kontrolü

Veriler:

• 5 katlı betonarme çerçeve; $h_i = 3{,}0\ \text{m}$; $\kappa = 1{,}0$
• $\lambda = S_{D1,DD3}/S_{D1,DD2} = 0{,}35/0{,}55 = 0{,}636$
• 1. kattaki azaltılmış göreli kat ötelemesi: $\Delta_i = 14\ \text{mm}$
• $V_i = 950\ \text{kN}$; üstteki toplam $W_i = 3.800\ \text{kN}$

Çözüm:

(a) Göreli kat ötelemesi kontrolü:

$$\frac{\lambda \cdot \kappa \cdot \delta_{i,\max}}{h_i} = \frac{0{,}636 \times 1{,}0 \times 14}{3000} = 0{,}00297 \leq 0{,}008$$

(b) P-Delta gösterge değeri:

$$\theta_i = \frac{3800 \times 0{,}014}{950 \times 3{,}0} = \frac{53{,}2}{2850} = 0{,}0187$$

Sonuç: $\theta_i = 0{,}0187 < 0{,}12$ → İkinci mertebe etkileri ihmal edilebilir. Her iki kontrol de sağlandı.

Problem 3 — Zor

Konu: SDY betonarme kolon sarılma bölgesi enine donatı hesabı

Veriler:

• Kolon: $b_k \times h_k = 400 \times 600\ \text{mm}$; net serbest boy: $l_n = 2700\ \text{mm}$
• Beton: C30 → $f_c = 20\ \text{N/mm}^2$; Etriye: S420 → $f_{ywk} = 420\ \text{MPa}$
• $A_c = 240.000\ \text{mm}^2$; $A_{ck} = 350 \times 550 = 192.500\ \text{mm}^2$; $s = 100\ \text{mm}$

Çözüm:

(a) Sarılma bölgesi uzunluğu:

$$l_0 = \max\left(\frac{2700}{6};\ 600;\ 500\right) = \max(450;\ 600;\ 500) = 600\ \text{mm}$$

(b) Minimum enine donatı alanı:

Koşul 1:

$$A_{sh,1} = 0{,}30 \times 100 \times 350 \times \frac{20}{420} \times \left(\frac{240.000}{192.500} - 1\right) = 124{,}0\ \text{mm}^2$$

Koşul 2:

$$A_{sh,2} = 0{,}075 \times 100 \times 350 \times \frac{20}{420} = 125{,}0\ \text{mm}^2$$ $$A_{sh,\min} = \max(124{,}0;\ 125{,}0) = 125{,}0\ \text{mm}^2$$

(c) Etriye aralığı kontrolü:

$$s \leq \min\left(\frac{400}{3};\ 150\right) = 133\ \text{mm}, \quad 50 \leq s \leq 133\ \text{mm}$$

Seçilen $s = 100\ \text{mm}$ uygun.

(d) Seçim: $\emptyset 8$ çift kol: 2×50,3 = 100,5 mm² < 125,0 mm² (Yetersiz). $\emptyset 10$ çift kol: 2×78,5 = 157,0 mm² > 125,0 mm² (Uygun).

Sonuç: $l_0 = 600\ \text{mm}$ sarılma bölgesinde $s = 100\ \text{mm}$ aralıkla $\emptyset 10$ çift kol etriye kullanılabilir.

Sık Yapılan Hatalar

1. DD-2 ile DD-1 spektrumlarının karıştırılması: Dayanım tasarımı DD-2, göçme önleme değerlendirmesi DD-1 ile yapılır.
2. Taban kesme kuvvetinin minimum sınırının ihmal edilmesi: $V_{tE} \geq 0{,}04 \cdot S_{DS} \cdot I \cdot W$ kontrolü atlanmamalıdır.
3. Süneklik düzeyi seçiminin yanlış yapılması: SDY tasarım gerektiren koşullarda SDKS sistemi seçilmesi hem gereksiz konservatif hem de yetersiz detaylarla sonuçlanır.
4. İtme analizinde yük dağılımının sabit tutulması: BYS ≤ 3 yapılarda çok modlu itme veya zaman tanım alanı analizi tercih edilmelidir.
5. Deprem yalıtımının üst yapı tasarımına etkisinin gözetilmemesi: Yalıtımlı yapıda üst yapı elastik tasarımı esastır.
6. Kolon sarılma bölgesinde 90° etriye kancası kullanılması: TBDY 2018 Madde 7.2.7 gereği 135° kanca açısı zorunludur.
7. Zemin sınıfının yanlış belirlenmesi: ZB ile ZC arasındaki fark $F_S$ katsayısında %20–40 değişime yol açar.
8. Göreli kat ötelemesi kontrolünde $\lambda$ katsayısının atlanması: $\lambda = S_{D1,DD3}/S_{D1,DD2}$ oranı konuma ve zemine bağlı değişkendir; 1,0 olarak kabul etmek hatalıdır.

Kaynaklar

1. TBDY 2018 — Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği. Resmi Gazete, Sayı 30364. AFAD, Ankara.
2. AFAD Deprem Tehlike Haritası (TDTH 2.0) — https://tdth.afad.gov.tr
3. TS EN 1998-1:2008 — Depreme Dayanıklı Yapıların Tasarımı, Bölüm 1. TSE, Ankara.
4. TS 500:2000 — Betonarme Yapıların Tasarım ve Yapım Kuralları. TSE, Ankara.
5. Chopra, A.K. (2017) — Dynamics of Structures, 5th ed. Pearson.
6. Sucuoğlu, H. ve Akkar, S. (2014) — Deprem Mühendisliğine Giriş. ODTÜ Yayınları, Ankara.
7. Paulay, T. & Priestley, M.J.N. (1992) — Seismic Design of Reinforced Concrete and Masonry Buildings. Wiley.
8. ATC-40 (1996) — Seismic Evaluation and Retrofit of Concrete Buildings. ATC, Redwood City.
9. FEMA P695 (2009) — Quantification of Building Seismic Performance Factors. FEMA, Washington D.C.
10. ASCE 7-22 — Minimum Design Loads for Buildings and Other Structures. ASCE, Reston.

İlgili Hesaplama Araçları

Bu konuyla ilgili ücretsiz mühendislik hesaplama araçlarımızla ön tasarım ve kontrol yapabilirsiniz:

• Deprem Yükü Hesaplama (TBDY 2018)
• Bina Periyodu Hesaplama
• Deprem Tasarım Sınıfı (DTS) Hesaplama

Önemli Mühendislik Uyarısı: Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; nihai tasarım, hesap ve uygulama kararları, güncel yönetmelikler ile proje koşulları çerçevesinde yetkili bir inşaat mühendisinin denetiminde alınmalıdır. Sayısal örnekler ve formüller genel mühendislik pratiğini yansıtır; her projenin kendine özgü zemin, yük ve çevre koşulları proje müellifince ayrıca değerlendirilmelidir.

bilgiportali (2026). Deprem Mühendisliği Temel Terimleri Sözlüğü. Yapıdan — İnşaat Mühendisliği Bilgi Portalı. https://yapidan.com/kategoriler/sz/deprem-muhendisligi-temel-terimleri-sozlugu