Deprem Mühendisliği Temel Terimleri Sözlüğü

Kod: SZ-004 | Kaynak: TBDY 2018; TS EN 1998-1:2008; ATC-40; FEMA P695

Özet

Bu sözlük, Türkiye'de depreme dayanıklı yapı tasarımı ve değerlendirmesinde kullanılan 20 temel terimi TBDY 2018 ve TS EN 1998-1:2008 çerçevesinde açıklamaktadır. Her terim için Türkçe/İngilizce karşılık, sembol, birim, tanım, kullanım alanı ve TBDY 2018 madde referansı verilmektedir. Tasarımcıların sık yaptığı hatalar, örnek hesaplar ve saha notlarıyla desteklenmiştir.

Türkiye Bağlamı: TBDY 2018, 18 Mart 2018 tarih ve 30364 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanmıştır. Türkiye'nin aktif sismik yapısı nedeniyle (Kuzey Anadolu Fayı, Doğu Anadolu Fayı) deprem yönetmeliği birincil tasarım referansıdır. AFAD Deprem Tehlike Haritası'na (tdth.afad.gov.tr) göre ülkenin %95'i birinci–üçüncü derece deprem bölgelerinde yer almaktadır.

Deprem Mühendisliği Tasarım Akışı

Terim Listesi

1. Deprem Düzeyi

Tanım: TBDY 2018 Madde 2.2'de tanımlanan dört farklı deprem yer hareketi olasılık düzeyidir. Her düzey farklı performans hedeflerine karşılık gelir.

Saha Notu: Türkiye'de standart yeni bina tasarımı DD-2 (475 yıl) spektrumuna göre yapılır. Hastane ve itfaiye gibi kritik yapılar için DD-1 kontrolü de aranabilir.

Dikkat: DD-2 ile DD-1 spektrumlarını karıştırmak sistematik hata oluşturur. Dayanım tasarımı DD-2, göçme önleme kontrolü DD-1 spektrumuyla yapılır.

2. Tasarım Spektrumu

Tanım: Yapının belirli bir deprem düzeyinde maruz kaldığı spektral ivmeyi doğal titreşim periyodunun fonksiyonu olarak gösteren eğridir.

TBDY 2018 Madde 2.3.4 elastik tasarım spektrumu:

$$S_{ae}(T) = \begin{cases} \left(0{,}4 + 0{,}6 \dfrac{T}{T_A}\right) S_{DS} & 0 \le T < T_A \\ S_{DS} & T_A \le T \le T_B \\ \dfrac{S_{D1}}{T} & T_B < T \le T_L \\ \dfrac{S_{D1} \cdot T_L}{T^2} & T > T_L = 6\ \text{s} \end{cases}$$

Köşe periyotları:

$$T_A = 0{,}2 \cdot \frac{S_{D1}}{S_{DS}}, \qquad T_B = \frac{S_{D1}}{S_{DS}}$$

Zemin etkisi dahil tasarım spektral ivmeler:

$$S_{DS} = S_S \cdot F_S, \qquad S_{D1} = S_1 \cdot F_1$$

Dikkat: Türkiye Deprem Tehlike Haritası'ndan alınan SS ve S1 değerleri konum bazlıdır; DBYBHY 2007 (mülga, yerine TBDY 2018)'deki Ao gibi tek bir ivme katsayısıyla hesap yapmak TBDY 2018'e uygun değildir.

3. Taban Kesme Kuvveti

Tanım: Deprem hareketi sonucu yapının tamamında oluşan ve temel düzeyinden yukarı aktarılan toplam yatay kuvvettir.

$$V_{tE} = S_{aR}(T_p) \cdot m_t \cdot g \geq 0{,}04 \cdot S_{DS} \cdot I \cdot m_t \cdot g$$

$m_t$: binanın üst bölümünün toplam kütlesi (kg); $g = 9{,}81\ \text{m/s}^2$; $I$: bina önem katsayısı.

Saha Notu: SAP2000 veya ETABS yazılımlarında modal analiz sonuçları TBDY 2018 Madde 4.8.4 gereği eşdeğer taban kesme kuvveti büyütme katsayısı β ile arttırılmalıdır.

Dikkat: Minimum taban kesme kuvveti koşulunun ($V_{tE} \geq 0{,}04 \cdot S_{DS} \cdot I \cdot W$) atlanması, uzun periyotlu binalarda kritik yetersizlik oluşturabilir.

4. Mod Birleştirme

Tanım: Mod Birleştirme Yöntemi'nde her bir titreşim moduna ait deprem etkileri bağımsız hesaplandıktan sonra istatistiksel olarak birleştirilmesinde kullanılan yöntemdir.

TKK (Tam Kuadratik Kombinasyon — CQC) formülü:

$$R_{TKK} = \sqrt{\sum_i \sum_j \rho_{ij} \cdot R_i \cdot R_j}$$

$\rho_{ij}$: çapraz korelasyon katsayısı; $R_i, R_j$: i ve j moduna ait tepkiler.

TBDY 2018 Madde 4.8.2.2: Her deprem doğrultusunda toplam modal kütlenin en az %90'ını temsil eden modlar dahil edilmelidir.

Saha Notu: Perdelerin hakim olduğu Türk bina stoğunda modların yakın dönemli olması sık karşılaşılan bir durumdur; TKK kullanımı standart uygulamaya dönüşmelidir.

5. Göreli Kat Ötelemesi

Tanım: Birbirine komşu iki kat arasındaki yatay yer değiştirme farkıdır. TBDY 2018 Madde 4.9.1'de DD-3 deprem düzeyine göre sınırlandırılır:

$$\frac{\lambda \cdot \delta_{i,\max}}{h_i} \leq \delta_{\text{sınır}}$$

$\lambda$ katsayısı: DD-3 ve DD-2 elastik spektrumlarının oranı; konuma göre değişir.

Saha Notu: İstanbul gibi yüksek sismisiteli bölgelerde dolgu duvar etkisinin tasarıma dahil edilmemesi göreli kat ötelemesi sınırını aşabilir. Proje aşamasında dolgu duvar düzenlemesi önceden belirlenmeli ve sözleşmeye yansıtılmalıdır.

Dikkat: TBDY 2018'de göreli kat ötelemesi sınırlaması DD-3 deprem düzeyine göre yapılmaktadır — DBYBHY 2007 (mülga, yerine TBDY 2018)'ye göre önemli bir değişikliktir.

6. R Katsayısı

Tanım: Yapının sünekliğini ve aşırı dayanımını temsil eden, elastik deprem kuvvetlerini azaltmak için kullanılan katsayıdır.

Dikkat: Karışık sistemlerde perde oranı yeterli olmaksızın yüksek R değeri kullanmak taşıyıcı sistemi aşırı hafifletir.

7. D Katsayısı

Tanım: Yapının hesaplanan tasarım dayanımından gerçek taşıma kapasitesinin ne kadar fazla olduğunu gösteren katsayıdır.

$$V_{\min} = \frac{W \cdot I \cdot S_{DS}}{R/D}$$

TBDY 2018 Tablo 4.1'de D, sisteme göre 1,5–3,0 aralığında verilmektedir.

8. Süneklik

Tanım: Bir yapı elemanının veya sistemin elastik sınırı aştıktan sonra dayanımını koruyarak plastik deformasyon yapabilme kapasitesidir.

$$\mu = \frac{\delta_u}{\delta_y}$$

$\delta_u$: nihai (göçme) deplasmanı; $\delta_y$: akma deplasmanı.

Süneklik sınıflandırması (TBDY 2018 Madde 4.3.2):

• Süneklik Düzeyi Yüksek (SDY): Özel deprem detaylandırması; R = 6–8
• Süneklik Düzeyi Sınırlı (SDS): Yalnızca DTS=4 bölgelerde; R = 2,5–4
• Süneklik Düzeyi Karma (SDK): İkisinin birleşimi

9. BKS — Bina Kullanım Sınıfı

Dikkat: BKS=3 atanması deprem kuvvetlerini $I=1{,}5$ faktörüyle %50 artırmaktadır.

10. BYS — Bina Yükseklik Sınıfı

Her taşıyıcı sistem türüne izin verilen minimum BYS değeri TBDY 2018 Tablo 4.1'de verilmektedir.

11. Düzensizlik

Tanım: Yapının yatay veya düşey düzlemde beklenen davranıştan sapmasına neden olan geometrik veya rijitlik dengesizlikleridir.

Saha Notu: Türkiye'de zemin katı ticaret, üst katları konut olarak düzenlenen yapılarda A1 (burulma) ve B1 (yumuşak kat) düzensizlikleri sıkça gözlemlenmektedir.

12. Perde Duvar

Tanım: Yapıda yatay deprem ve rüzgar kuvvetlerini temel zeminine aktaran, düşey düzlemde rijit, ince çeperli betonarme taşıyıcı elemandır.

Perde tabanındaki plastik mafsal bölgesi uzunluğu:

$$l_p = \max\left(l_w;\ \frac{H_w}{6};\ 500\ \text{mm}\right)$$

Minimum perde kalınlığı: 200 mm (SDY perde); perde uzunluğu/kalınlık oranı: ≥ 6.

Saha Notu: Türkiye'de toplam perde alan oranının kat tabanına oranı en az %0,15 bw olması TBDY 2018 Madde 4.5.4'te önerilmektedir.

13. Kapasite Tasarımı

Tanım: Depremin en büyük etkisi altında plastik mafsal oluşumunun belirli, önceden seçilmiş bölgelerde (kiriş uçları) oluşmasını, kritik elemanlarda (kolonlar) ise gevrek kırılmanın önlenmesini sağlayan tasarım felsefesidir. TBDY 2018 SDY sistemleri için zorunludur.

14. Güçlü Kolon–Zayıf Kiriş

Tanım: Kapasite tasarımının temel ilkesidir: kiriş–kolon birleşim noktasında plastik mafsal önce kirişte oluşmalı, kolonlar akmamalıdır.

$$\sum M_{ra} \geq 1{,}2 \sum M_{rü}$$

$\sum M_{ra}$: kesişen kolonların moment kapasiteleri toplamı; $\sum M_{rü}$: kesişen kirişlerin moment kapasiteleri toplamı.

Saha Notu: 1999 Marmara ve 2023 Kahramanmaraş depremleri sonrası hasar analizleri, kolon göçmesi nedeniyle oluşan kat mekanizmasının başlıca nedeni olarak bu koşulun sağlanmamasını göstermektedir.

15. Sarılma Bölgesi

Tanım: Kiriş veya kolon uçlarında, plastik mafsal oluşumunun beklendiği ve beton çekirdeğini sargılamak için özel deprem etriyeleriyle donatıldığı kritik bölgedir.

Kolon sarılma bölgesi uzunluğu (TBDY 2018 Madde 7.3.4):

$$l_0 = \max\left(\frac{l_n}{6};\ b_{\max};\ 500\ \text{mm}\right)$$

Kolon sarılma bölgesinde etriye aralığı:

$$s \leq \min\left(\frac{b_{\min}}{3};\ 150\ \text{mm}\right), \quad s \geq 50\ \text{mm}$$

Kiriş sarılma bölgesi uzunluğu:

$$l_k = 2h_k$$

Minimum enine donatı alanı (TBDY 2018 Denklem 7.3–7.4):

$$A_{sh} \geq \max\left(0{,}30 \cdot s \cdot b_k \cdot \frac{f_c}{f_{ywk}} \cdot \left(\frac{A_c}{A_{ck}} - 1\right);\quad 0{,}075 \cdot s \cdot b_k \cdot \frac{f_c}{f_{ywk}}\right)$$

Saha Notu: Türkiye şantiyelerinde en yaygın yapılan hata etriye kancasının 135° yerine 90° kıvrılmasıdır. 90° kanca sismik yük altında açılarak sarılma etkisini yitirir.

16. Performans Düzeyi

Eurocode 8 karşılığı: NC=Near Collapse (GÖ), SD=Significant Damage (KH), DL=Damage Limitation (SH)

17. İtme Analizi

Tanım: Yapıya kademeli artan monotonik yatay yük uygulayarak yapının plastikleşmesini ve göçme mekanizmasını adım adım izleyen statik doğrusal olmayan analiz yöntemidir.

Referans yöntemler:

• ATC-40 (1996): Kapasite Spektrum Yöntemi
• FEMA 356/440: Deplasman Katsayısı Yöntemi
• TBDY 2018 Madde 5.6.2.2: Modal Güncellenen Artımsal İtme Yöntemi (MGAIT)

Saha Notu: Yüksek katlı (BYS ≤ 3) ve düzensiz yapılarda doğrusal olmayan zaman tanım alanı analizi daha güvenilir sonuç verir.

18. P-Delta Etkisi

Tanım: Düşey yüklerin kat ötelemesiyle çarpımından oluşan ek moment etkisidir (geometrik doğrusal olmama).

$$\theta_{ii} = \frac{W_i \cdot \Delta_i}{V_i \cdot h_i}$$

$W_i$: i. kat ve üstündeki toplam ağırlık; $\Delta_i$: azaltılmış göreli kat ötelemesi.

19. Deprem Yalıtımı

Tanım: Yapının temel düzeyine yerleştirilen yumuşak, yüksek sönümlü yataklar aracılığıyla deprem enerjisinin yapıya aktarımını azaltan pasif sismik koruma sistemidir.

Sistem türleri:

• LRB (Kurşun Çekirdekli Kauçuk Yatak): Efektif sönüm oranı %20–30; Türkiye'de Boğaziçi Köprüsü, İstanbul Metrosu ve hastane projelerinde uygulanmıştır.
• FPS (Sürtünmeli Sarkaç İzolatör): Periyot sadece eğrilik yarıçapına bağlıdır.

TBDY 2018 Bölüm 14'te düzenlenmiştir. Tasarım hedef periyodu: $T_d = 3{,}0$–$5{,}0\ \text{s}$.

20. Sönümleyici

Tanım: Yapı çerçevesi içine eklenen ve deprem titreşim enerjisini mekanik, viskoz veya histeretik süreçlerle ısıya dönüştüren aktif ya da pasif sistemlerdir.

Parametre Tablosu

Temel Formüller

Elastik Tasarım Spektrumu (TBDY 2018 Madde 2.3.4)

$$S_{ae}(T) = \begin{cases} \left(0{,}4 + 0{,}6 \dfrac{T}{T_A}\right) S_{DS} & 0 \le T < T_A \\ S_{DS} & T_A \le T \le T_B \\ \dfrac{S_{D1}}{T} & T_B < T \le T_L \\ \dfrac{S_{D1} \cdot T_L}{T^2} & T > T_L \end{cases}$$

Azaltılmış Tasarım Spektrumu

$$S_{aR}(T) = \frac{S_{ae}(T)}{R_a(T)}, \quad R_a(T) = \begin{cases} \dfrac{R}{I} & T \geq T_B \\ 1 + \left(\dfrac{R}{I} - 1\right) \dfrac{T}{T_B} & T < T_B \end{cases}$$

Eşdeğer Taban Kesme Kuvveti

$$V_{tE} = S_{aR}(T_p) \cdot m_{toplam} \cdot g \geq 0{,}04 \cdot S_{DS} \cdot I \cdot m_{toplam} \cdot g$$

Doğal Titreşim Periyodu — Ampirik (TBDY 2018 Madde 4.8.3)

$$T_p = C_t \cdot H_N^{m}$$

P-Delta Oranı

$$\theta_i = \frac{W_i \cdot \Delta_i}{V_i \cdot h_i}$$

Sarılma Bölgesi Minimum Enine Donatı Alanı

$$A_{sh} \geq \max\left(0{,}30 \cdot s \cdot b_k \cdot \frac{f_c}{f_{ywk}} \cdot \left(\frac{A_c}{A_{ck}} - 1\right);\ 0{,}075 \cdot s \cdot b_k \cdot \frac{f_c}{f_{ywk}}\right)$$

TBDY 2018 Denklem 7.3 ve 7.4

Türkiye Zemin Sınıfları — TBDY 2018 Tablo 16.1

Örnek Problemler

Problem 1 — Kolay

Konu: Eşdeğer deprem yükü yöntemi ile taban kesme kuvveti hesabı

Veriler:

• Konum: Kocaeli/Çayırova; $S_S = 1{,}10\ g$, $S_1 = 0{,}45\ g$
• Zemin sınıfı: ZC → $F_S = 1{,}20$, $F_1 = 1{,}50$
• Taşıyıcı sistem: A12 — SDY betonarme perde → R = 8, I = 1,0
• Bina ağırlığı: $W = 4.500\ \text{kN}$; bina yüksekliği: $H_N = 12\ \text{m}$ (4 katlı)

Çözüm:

Adım 1 — Tasarım spektral ivmeler:

$$S_{DS} = 1{,}10 \times 1{,}20 = 1{,}32\ g$$ $$S_{D1} = 0{,}45 \times 1{,}50 = 0{,}675\ g$$

Adım 2 — Köşe periyotları:

$$T_A = 0{,}2 \times \frac{0{,}675}{1{,}32} = 0{,}102\ \text{s}, \quad T_B = \frac{0{,}675}{1{,}32} = 0{,}511\ \text{s}$$

Adım 3 — Ampirik periyot (betonarme perde):

$$T_p = 0{,}05 \times 12^{0{,}75} = 0{,}05 \times 6{,}95 = 0{,}348\ \text{s}$$

Adım 4 — Elastik spektral ivme ($T_p < T_B$ → plato bölgesi):

$$S_{ae}(T_p) = S_{DS} = 1{,}32\ g$$

Adım 5 — Azaltma katsayısı ($T_p < T_B$):

$$R_a = 1 + \left(\frac{8}{1{,}0} - 1\right) \cdot \frac{0{,}348}{0{,}511} = 1 + 7 \times 0{,}681 = 5{,}77$$

Adım 6 — Azaltılmış spektral ivme:

$$S_{aR} = \frac{1{,}32}{5{,}77} = 0{,}229\ g$$

Adım 7 — Taban kesme kuvveti:

$$V_{tE} = 0{,}229 \times 4500 = 1030\ \text{kN}$$

Adım 8 — Minimum koşul:

$$V_{\min} = 0{,}04 \times 1{,}32 \times 1{,}0 \times 4500 = 237{,}6\ \text{kN}$$

Sonuç: $V_{tE} = 1030\ \text{kN} > 237{,}6\ \text{kN}$ → Minimum koşul sağlanıyor.

Problem 2 — Orta

Konu: Göreli kat ötelemesi ve P-Delta kontrolü

Veriler:

• 5 katlı betonarme çerçeve; $h_i = 3{,}0\ \text{m}$; $\kappa = 1{,}0$
• $\lambda = S_{D1,DD3}/S_{D1,DD2} = 0{,}35/0{,}55 = 0{,}636$
• 1. kattaki azaltılmış göreli kat ötelemesi: $\Delta_i = 14\ \text{mm}$
• $V_i = 950\ \text{kN}$; üstteki toplam $W_i = 3.800\ \text{kN}$

Çözüm:

(a) Göreli kat ötelemesi kontrolü:

$$\frac{\lambda \cdot \kappa \cdot \delta_{i,\max}}{h_i} = \frac{0{,}636 \times 1{,}0 \times 14}{3000} = 0{,}00297 \leq 0{,}008$$

(b) P-Delta gösterge değeri:

$$\theta_i = \frac{3800 \times 0{,}014}{950 \times 3{,}0} = \frac{53{,}2}{2850} = 0{,}0187$$

Sonuç: $\theta_i = 0{,}0187 < 0{,}12$ → İkinci mertebe etkileri ihmal edilebilir. Her iki kontrol de sağlandı.

Problem 3 — Zor

Konu: SDY betonarme kolon sarılma bölgesi enine donatı hesabı

Veriler:

• Kolon: $b_k \times h_k = 400 \times 600\ \text{mm}$; net serbest boy: $l_n = 2700\ \text{mm}$
• Beton: C30 → $f_c = 20\ \text{N/mm}^2$; Etriye: S420 → $f_{ywk} = 420\ \text{MPa}$
• $A_c = 240.000\ \text{mm}^2$; $A_{ck} = 350 \times 550 = 192.500\ \text{mm}^2$; $s = 100\ \text{mm}$

Çözüm:

(a) Sarılma bölgesi uzunluğu:

$$l_0 = \max\left(\frac{2700}{6};\ 600;\ 500\right) = \max(450;\ 600;\ 500) = 600\ \text{mm}$$

(b) Minimum enine donatı alanı:

Koşul 1:

$$A_{sh,1} = 0{,}30 \times 100 \times 350 \times \frac{20}{420} \times \left(\frac{240.000}{192.500} - 1\right) = 124{,}0\ \text{mm}^2$$

Koşul 2:

$$A_{sh,2} = 0{,}075 \times 100 \times 350 \times \frac{20}{420} = 125{,}0\ \text{mm}^2$$ $$A_{sh,\min} = \max(124{,}0;\ 125{,}0) = 125{,}0\ \text{mm}^2$$

(c) Etriye aralığı kontrolü:

$$s \leq \min\left(\frac{400}{3};\ 150\right) = 133\ \text{mm}, \quad 50 \leq s \leq 133\ \text{mm}$$

Seçilen $s = 100\ \text{mm}$ uygun.

(d) Seçim: $\emptyset 8$ çift kol: 2×50,3 = 100,5 mm² < 125,0 mm² (Yetersiz). $\emptyset 10$ çift kol: 2×78,5 = 157,0 mm² > 125,0 mm² (Uygun).

Sonuç: $l_0 = 600\ \text{mm}$ sarılma bölgesinde $s = 100\ \text{mm}$ aralıkla $\emptyset 10$ çift kol etriye kullanılabilir.

Sık Yapılan Hatalar

1. DD-2 ile DD-1 spektrumlarının karıştırılması: Dayanım tasarımı DD-2, göçme önleme değerlendirmesi DD-1 ile yapılır.
2. Taban kesme kuvvetinin minimum sınırının ihmal edilmesi: $V_{tE} \geq 0{,}04 \cdot S_{DS} \cdot I \cdot W$ kontrolü atlanmamalıdır.
3. Süneklik düzeyi seçiminin yanlış yapılması: SDY tasarım gerektiren koşullarda SDKS sistemi seçilmesi hem gereksiz konservatif hem de yetersiz detaylarla sonuçlanır.
4. İtme analizinde yük dağılımının sabit tutulması: BYS ≤ 3 yapılarda çok modlu itme veya zaman tanım alanı analizi tercih edilmelidir.
5. Deprem yalıtımının üst yapı tasarımına etkisinin gözetilmemesi: Yalıtımlı yapıda üst yapı elastik tasarımı esastır.
6. Kolon sarılma bölgesinde 90° etriye kancası kullanılması: TBDY 2018 Madde 7.2.7 gereği 135° kanca açısı zorunludur.
7. Zemin sınıfının yanlış belirlenmesi: ZB ile ZC arasındaki fark $F_S$ katsayısında %20–40 değişime yol açar.
8. Göreli kat ötelemesi kontrolünde $\lambda$ katsayısının atlanması: $\lambda = S_{D1,DD3}/S_{D1,DD2}$ oranı konuma ve zemine bağlı değişkendir; 1,0 olarak kabul etmek hatalıdır.

Burulma Düzensizliği: TBDY 2018’e Göre Tanım ve Kontrol

Bu bölüm, mevcut sözlükte “Burulma Düzensizliği / Torsional Irregularity” teriminin hemen ardından eklenmelidir.

Burulma düzensizliği TBDY 2018 kapsamında A1 türü düzensizlik olarak tanımlanır. Bir kattaki en büyük göreli kat ötelemesinin aynı kattaki ortalama göreli kat ötelemesine oranı belirli sınırı aştığında, deprem etkisinin taşıyıcı sistem elemanlarına planda dengeli dağılmadığı kabul edilir. Kontrol, birbirine dik iki deprem doğrultusu için ayrı ayrı ve ek dışmerkezlik etkileri dikkate alınarak yapılır [1].

Önemli Güvenlik Uyarısı: Burulma düzensizliği hesabı; üç boyutlu analiz modeli, diyafram davranışı, kütle ve rijitlik dağılımı ile deprem yükleme yönlerine bağlıdır. Buradaki bilgiler ön değerlendirme içindir; nihai tasarım, uygunluk denetimi ve uygulama kararları yetkili inşaat/statik mühendisi sorumluluğundadır.

Editöryel kaynak kontrolü: Yapıdan Editör Kurulu tarafından yalnızca aşağıda listelenen resmî kaynaklar esas alınarak hazırlanmıştır. Teknik uzman onayı beyanı içermez.
Güncelleme tarihi: 16 Temmuz 2026

Neyi Düzenliyor?

TBDY 2018 Tablo 3.6’da burulma düzensizliği “A1” başlığı altında, herhangi bir katta burulma düzensizliği katsayısının 1,20’den büyük olması durumu olarak tarif edilir [1]. Düzenleme, kat döşemesinin kendi düzlemi içinde rijit diyafram olarak çalıştığı kabulüne dayanan öteleme karşılaştırmasını kapsar.

Her deprem doğrultusu için burulma düzensizliği katsayısı aşağıdaki oranla belirlenir:

$$\eta_{bi}=\frac{\left(\Delta_i\right)_{\max}}{\left(\Delta_i\right)_{\mathrm{ort}}}$$

Burada ortalama göreli kat ötelemesi, katın iki uç noktasında hesaplanan göreli ötelemelerin ortalamasıdır. En büyük değer ise aynı kattaki uç ötelemelerden büyük olanıdır. Hesapta TBDY 2018’in öngördüğü ek dışmerkezlik etkileri göz önüne alınır [1].

Tablodaki eşikler tek başına eleman yeterliliğini göstermez. Taşıyıcı sistemin dayanım, göreli kat ötelemesi, ikinci mertebe etkileri ve diğer düzensizlik kontrolleri ayrıca yapılır [1].

Kontrolün Uygulandığı Kat ve Yükleme Durumları

Burulma düzensizliği yalnızca çatı katında veya taban seviyesinde aranan bir özellik değildir. TBDY 2018 Tablo 3.6 uyarınca kontrol, her katta ve birbirine dik deprem doğrultularının her biri için yürütülür [1].

Aynı bina için şu sonuçların farklı çıkması mümkündür:

• Bir katta A1 düzensizliği oluşurken diğer katlarda sınır aşılmayabilir.
• X doğrultusunda düzenli bulunan kat, Y doğrultusunda düzensiz olabilir.
• Pozitif ve negatif ek dışmerkezlik halleri farklı uç ötelemeler üretebilir.
• En olumsuz $\eta_{bi}$ değeri, taşıyıcı sistemin geometrik merkezinden değil rijitlik ve kütle dağılımından etkilenebilir [1].

Bu iş akışı, TBDY 2018’deki tanımın proje modeline aktarılmasına yardımcı olur; kullanılacak analiz modeli ve sonuçların mühendislik yorumu proje özelinde belirlenir [1][2].

İlgili TBDY 2018 Hükümleri

Mevzuatın güncel konsolide kaydı, hükümlerin yürürlük ve metin bütünlüğünün kontrolü için Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı mevzuat sayfasından izlenebilir [2].

Tasarıma ve Uygulamaya Etkisi

Burulma düzensizliği, yalnızca hesap raporuna yazılan bir katsayı değildir. Yüksek değerler; plandaki rijitlik dağılımının, perde konumlarının, çerçeve sürekliliğinin, kütle yerleşiminin ve diyafram kabulünün birlikte yeniden incelenmesini gerektirebilir [1].

Mühendislik değerlendirmesinde özellikle şu noktalar öne çıkar:

• Perdelerin yalnız bir bölgede yoğunlaştırılması, rijitlik merkezi ile kütle merkezi arasındaki etkileşimi artırabilir.
• Büyük döşeme boşlukları veya diyafram süreksizlikleri, rijit diyafram kabulünün proje özelinde sorgulanmasına neden olabilir.
• Mimari revizyonlarla değişen ağır cepheler, ekipmanlar veya bölme yerleşimleri kütle dağılımını etkileyebilir.
• Taşıyıcı sistem elemanlarının planda dengeli yerleştirilmesi, burulma talebinin azaltılmasına yardımcı olabilir.
• Düzensizliği azaltan bir plan revizyonu sonrasında analiz tekrarlanmalı ve her kat için yeni $\eta_{bi}$ değerleri raporlanmalıdır [1].

Burulma kontrolünün hesaplanmasında kullanılan deprem etkileri, Türkiye Deprem Tehlike Haritası’ndan elde edilen konuma bağlı tehlike parametreleriyle ve TBDY 2018’de tanımlanan yerel zemin etkileriyle ilişkilidir [1][3][6]. Ancak zemin sınıfı, tek başına bir binanın burulma düzensizliğine sahip olup olmadığını belirlemez.

Model Kontrolünde Üç Kritik Ayrım

Kat ötelemesi ile göreli kat ötelemesi

Kat ötelemesi, bir kat seviyesinin referans konumuna göre yatay yer değiştirmesidir. Göreli kat ötelemesi ise ardışık iki kat arasındaki yer değiştirme farkıdır. A1 kontrolünde TBDY 2018 Tablo 3.6’da tanımlanan göreli kat ötelemeleri kullanılır [1].

Kütle dışmerkezliği ile ek dışmerkezlik

Analiz modelindeki gerçek kütle ve rijitlik dağılımından doğan dışmerkezlik ile yönetmelik hesabında dikkate alınan ek dışmerkezlik aynı kavram değildir. TBDY 2018 Madde 4.5.10, ek dışmerkezlik etkilerinin nasıl hesaba katılacağını düzenler [1].

Burulma düzensizliği ile burulma modu

Dinamik analizde burulma karakterli titreşim modunun bulunması, tek başına A1 düzensizliği kararı değildir. A1 sınıflandırması, TBDY 2018 Tablo 3.6’daki kat bazlı $\eta_{bi}$ hesabıyla yapılır [1].

Raporlama İçin Asgari Kontrol Matrisi

Bu matriste analiz birimleri, seçilen uç düğümler ve yükleme hali açıkça belirtilmelidir. Böylece sınır aşımının hangi kat, doğrultu ve dışmerkezlik durumundan kaynaklandığı izlenebilir hâle gelir.

Yürürlük ve Geçiş Çerçevesi

Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği, 18 Mart 2018 tarihli ve 30364 sayılı Resmî Gazete’nin mükerrer sayısında yayımlanmış ve 1 Ocak 2019 tarihinde yürürlüğe girmiştir [2][4]. Projenin tabi olduğu düzenleme belirlenirken ruhsat, ihale, proje onayı ve uygulama tarihleriyle bağlantılı yürürlük hükümleri ilgili idare tarafından değerlendirilmelidir.

TBDY uygulama esaslarına ilişkin sonraki idari düzenlemeler de proje sürecinde dikkate alınır. İçişleri Bakanlığı tarafından duyurulan uygulama esasları tebliği, özellikle yürürlük ve uygulama çerçevesinin güncel resmî metin üzerinden kontrol edilmesi gerektiğini gösterir [5].

Sık Sorulan Sorular

TBDY 2018’e göre burulma düzensizliği sınırı kaçtır?

Herhangi bir katta hesaplanan burulma düzensizliği katsayısı $\eta_{bi}>1{,}20$ ise A1 türü burulma düzensizliği vardır; bu ölçüt TBDY 2018 Tablo 3.6’da tanımlanır [1].

Burulma düzensizliği hesabı hangi katlarda yapılır?

Kontrol, bina boyunca her katta ve birbirine dik deprem doğrultularının her biri için yapılır. Sonuçlar kat, doğrultu ve ek dışmerkezlik hali belirtilerek raporlanır [1].

Hesapta kat ötelemesi mi, göreli kat ötelemesi mi kullanılır?

A1 kontrolünde katın iki ucundaki göreli kat ötelemeleri kullanılır. En büyük göreli öteleme, aynı kattaki ortalama göreli ötelemeye bölünür [1].

$\eta_{bi}$ değerinin 1,20’yi aşması binanın güvensiz olduğunu tek başına gösterir mi?

Hayır. Bu aşım, TBDY 2018’e göre A1 düzensizliğinin bulunduğunu gösterir; taşıyıcı sistem güvenliği dayanım, şekil değiştirme, göreli kat ötelemesi ve diğer yönetmelik kontrolleriyle birlikte değerlendirilir [1].

Burulma düzensizliği yalnız perde yerleşiminden mi kaynaklanır?

Hayır. Rijitlik ve kütle dağılımı, taşıyıcı sistem geometrisi, döşeme boşlukları, diyafram davranışı ve eleman yerleşimi sonuçları birlikte etkileyebilir [1].

Yerel zemin sınıfı burulma düzensizliği katsayısını doğrudan belirler mi?

Hayır. Yerel zemin sınıfları TBDY 2018 Tablo 16.1’de tanımlanır ve tasarım spektrumunun oluşturulmasında kullanılan zemin etkileriyle ilişkilidir. A1 burulma düzensizliği ise kat göreli ötelemelerinin oranından belirlenir [1][3].

TBDY 2018’in yürürlük tarihi nedir?

Yönetmelik 18 Mart 2018’de yayımlanmış ve 1 Ocak 2019 tarihinde yürürlüğe girmiştir [2][4]. Belirli bir projenin tabi olduğu hükümler, proje ve idari işlem tarihleri dikkate alınarak ilgili idare ve proje müellifi tarafından değerlendirilir.

İlgili Hesaplama Araçları

• Tasarım Spektrumu (TBDY 2018)
• TBDY Deprem Tasarım Aracı

burulma düzensizliği tbdy 2018 — Ek Kaynaklar

1. TBDY 2018 — Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (R.G.: 18.03.2018) — ÇŞİB — https://webdosya.csb.gov.tr/db/yapiisleri/icerikler/tbdy_2018-20210506174126.pdf
2. TBDY 2018 — Konsolide Mevzuat Kaydı (R.G.: 18.03.2018 / 30364 (Mükerrer)) — ÇŞİB — https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=24468&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5
3. TBDY 2018 Tablo 16.1 — Yerel Zemin Sınıfları (R.G.: 18.03.2018 / 30364 (Mükerrer)) — Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği 2018 — https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2018/03/20180318M1-2.htm
4. Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği — AFAD Yürürlük Bilgisi (R.G.: 18.03.2018 / 30364 (Mükerrer)) — AFAD — https://www.afad.gov.tr/turkiye-bina-deprem-yonetmeligi
5. TBDY Uygulama Esasları ve Yürürlük Bilgisi (TBDY uygulama esasları tebliği) — T.C. İçişleri Bakanlığı — https://www.icisleri.gov.tr/turkiye-bina-deprem-yonetmeligi-uygulama-esaslarini-iceren-teblig-resm-gazetede-yayimlanarak-yururluge-girdi
6. Deprem Tehlike Haritası Yönetmeliği (R.G.: 22.01.2018) — AFAD — https://tdth.afad.gov.tr/

TBDY 2018’e Göre Burulma Düzensizliği

Önemli Güvenlik Uyarısı: Buradaki açıklamalar ön değerlendirme içindir. Taşıyıcı sistem modeli, deprem hesabı ve yönetmeliğe uygunluk denetimi yetkili inşaat/statik mühendisi sorumluluğundadır.

Yapıdan Editör Kurulu editöryel kaynak kontrolü — Güncelleme tarihi: 3 Ağustos 2026. Bu bölümde yalnızca aşağıda listelenen resmî kaynaklar kullanılmıştır.

Yerleşim önerisi: Bu bölüm, sözlükte “Göreli Kat Ötelemesi” teriminden hemen sonra; mevcut genel SSS bölümünden önce eklenmelidir.

Neyi Düzenliyor?

Burulma düzensizliği TBDY 2018 kapsamında A1 türü planda düzensizlik olarak tanımlanır. Kontrol, birbirine dik iki deprem doğrultusu için her katta ayrı ayrı yapılır; herhangi bir kattaki en büyük göreli kat ötelemesinin aynı kattaki ortalama göreli kat ötelemesine oranı burulma düzensizliği katsayısını verir (TBDY 2018, Tablo 3.6 ve Madde 3.6.2.1, [1]).

Bu kontrol, yapının yalnızca ötelenip ötelenmediğini değil, döşeme düzlemindeki dönme nedeniyle aynı kattaki düşey taşıyıcı elemanların farklı yatay yerdeğiştirme taleplerine maruz kalıp kalmadığını gösterir. Hesapta göreli kat ötelemeleri, uygulanan deprem doğrultusuna dik bina boyutunun yüzde 5’i kadar ek dışmerkezlik etkileri dikkate alınarak belirlenir (TBDY 2018, Madde 3.6.2.1 ve Madde 4.5.10, [1]).

Burulma düzensizliği katsayısı aşağıdaki oranla ifade edilir:

$$\eta_{bi}=\frac{\left(\Delta_i\right)_{\max}} {\left(\Delta_i\right)_{\mathrm{ort}}}$$

Burada $\eta_{bi}$ boyutsuz burulma düzensizliği katsayısıdır. $\left(\Delta_i\right)_{\max}$ kattaki en büyük göreli kat ötelemesini, $\left(\Delta_i\right)_{\mathrm{ort}}$ ise aynı kattaki ortalama göreli kat ötelemesini temsil eder (TBDY 2018, Madde 3.6.2.1, [1]).

Tablodaki $1{,}20$ düzensizlik sınırı TBDY 2018 Tablo 3.6 ve Madde 3.6.2.1’e; $\eta_{bi}>2{,}00$ durumundaki analiz yöntemi kısıtı ise Madde 4.6.2’ye dayanır ([1], [2]).

İlgili Maddeler ve Kontrol Zinciri

Burulma düzensizliği tek bir oran hesaplanarak kapatılan bağımsız bir kontrol değildir. Deprem doğrultusu, ek dışmerkezlik, kat ötelemeleri ve kullanılacak analiz yöntemi birlikte değerlendirilir (TBDY 2018, Bölüm 3.6 ve Bölüm 4.5–4.8, [1]).

Madde numaraları ve kapsamları TBDY 2018’in resmî PDF’si ile konsolide mevzuat kaydından kontrol edilmiştir ([1], [2]). Yönetmeliğin 1 Ocak 2019’da yürürlüğe girdiği AFAD’ın yürürlük açıklamasında belirtilmektedir ([4]).

Hesabın Uygulama Sırası

Her deprem doğrultusu için pozitif ve negatif ek dışmerkezlik durumları analiz edilir. Her katta, ilgili doğrultudaki düşey taşıyıcı elemanların göreli kat ötelemeleri arasından en büyük değer ile ortalama değer belirlenir; en elverişsiz yükleme durumu esas alınarak $\eta_{bi}$ kontrol edilir (TBDY 2018, Madde 3.6.2.1 ve Madde 4.5.10, [1]).

Diyafram modelinin seçimi, yönetmelikteki döşeme modelleme koşullarıyla uyumlu olmalıdır; yalnızca kat kütle merkezindeki yerdeğiştirmeyi raporlamak, kat kenarlarındaki farklı öteleme taleplerini göstermediği için A1 kontrolünün yerine geçmez (TBDY 2018, Madde 4.5.6 ve Madde 3.6.2.1, [1]).

Ek Dışmerkezliğin Büyütülmesi

Herhangi bir katta $1{,}20<\eta_{bi}\leq2{,}00$ bulunması durumunda, o kattaki ek dışmerkezlik aşağıdaki katsayıyla büyütülür (TBDY 2018, Madde 4.5.10, [1]):

$$D=\left(\frac{\eta_{bi}}{1{,}20}\right)^2$$

Örneğin $\eta_{bi}=1{,}50$ için büyütme katsayısı $D=1{,}5625$ olur. Bu değer, yönetmelikte tanımlanan yüzde 5 ek dışmerkezliğin ilgili kattaki büyütülmesinde kullanılır; taşıyıcı sistem davranış katsayısı $R$ veya dayanım fazlalığı katsayısı $D$ ile karıştırılmamalıdır (TBDY 2018, Madde 4.5.10 ve Tablo 4.1, [1]).

Tasarıma ve Uygulamaya Etkisi

Yüksek $\eta_{bi}$ değeri; rijitlik merkezinin kütle merkezinden uzaklaşması, perde ve çerçevelerin planda dengesiz yerleştirilmesi, belirli cephelerdeki taşıyıcı eleman süreksizlikleri veya diyafram davranışının modelde yeterince temsil edilmemesiyle ilişkili olabilir. Katsayı tek başına neden belirtmez; model geometrisi, eleman rijitlikleri, kütle dağılımı ve döşeme kabulü birlikte incelenmelidir (TBDY 2018, Bölüm 3.6 ve Madde 4.5, [1]).

Tasarım revizyonunda yalnızca kesit büyütmek her zaman dengeli bir çözüm üretmez. Perde ve çerçevelerin iki doğrultuda daha dengeli dağıtılması, rijitlik merkezinin kütle merkezine yaklaştırılması ve kat kenarlarındaki öteleme farkının azaltılması mühendislik modeli üzerinden karşılaştırılabilir; nihai çözümün dayanım, süneklik ve öteleme kontrollerini birlikte sağlaması gerekir (TBDY 2018, Bölüm 4 ve Bölüm 7, [1]).

Yerel zemin sınıfı, tasarım spektrumunun oluşturulmasına etki eder; ancak $\eta_{bi}$ tanımındaki $1{,}20$ sınırını değiştirmez. Yerel zemin sınıfları TBDY 2018 Tablo 16.1’de, deprem tehlike parametreleri ise Türkiye Deprem Tehlike Haritası altyapısında düzenlenmiştir ([3], [6]).

Önceki Uygulamadan Ayrılan Noktalar

Bu bölüm yalnızca doğrulanmış TBDY 2018 kaynak paketine dayandığından, yürürlükten kaldırılan düzenlemenin madde metniyle karşılaştırmalı bir eşleştirme yapılmamıştır. Güncel projelerde esas alınacak metin; 18 Mart 2018 tarihli ve 30364 sayılı Resmî Gazete’nin mükerrer sayısında yayımlanan, 1 Ocak 2019 tarihinde yürürlüğe giren Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği’dir ([2], [4]).

TBDY 2018’de burulma düzensizliği kontrolünün modal hesap yöntemleri, ek dışmerkezlik ve diyafram modellemesiyle birlikte ele alınması gerekir (TBDY 2018, Bölüm 4.5–4.8, [1]). Uygulama esaslarına ilişkin idari çerçeve ayrıca İçişleri Bakanlığının resmî yürürlük duyurusunda yayımlanmıştır ([5]).

Geçiş ve Yürürlük Bilgisi

Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği 18 Mart 2018 tarihli ve 30364 sayılı Resmî Gazete’nin mükerrer sayısında yayımlanmış, 1 Ocak 2019 tarihinde yürürlüğe girmiştir (AFAD yürürlük bilgisi, [4]). Projenin hangi düzenlemeye tabi olduğu yalnızca hesap tarihine bakılarak belirlenmemeli; ruhsat, ihale, sözleşme ve geçiş hükümleri proje özelinde yetkili idare ve proje müellifi tarafından değerlendirilmelidir ([2], [5]).

Burulma Düzensizliği Hakkında Sık Sorulan Sorular

TBDY 2018’e göre burulma düzensizliği sınırı kaçtır?

Herhangi bir katta $\eta_{bi}>1{,}20$ olması A1 türü burulma düzensizliğini gösterir (TBDY 2018, Tablo 3.6 ve Madde 3.6.2.1, [1]).

Ortalama göreli kat ötelemesi nasıl kullanılır?

Aynı kattaki en büyük göreli kat ötelemesi, o kattaki ortalama göreli kat ötelemesine bölünür. Kontrol iki yatay deprem doğrultusunda ve yüzde 5 ek dışmerkezlik etkileri dikkate alınarak yapılır (TBDY 2018, Madde 3.6.2.1, [1]).

Burulma düzensizliği varsa bina güvensiz midir?

Tek başına $\eta_{bi}>1{,}20$ sonucu, binanın doğrudan güvensiz olduğu anlamına gelmez; A1 türü düzensizliğin bulunduğunu ve yönetmelikteki ek analiz ile büyütme hükümlerinin dikkate alınacağını gösterir (TBDY 2018, Madde 3.6.2.1 ve Madde 4.5.10, [1]). Güvenlik değerlendirmesi taşıyıcı sistemin tüm dayanım, süneklik ve yerdeğiştirme kontrollerine dayanır.

$\eta_{bi}>2{,}00$ ise hangi yöntem kullanılır?

$\eta_{bi}>2{,}00$ bulunan binalarda Eşdeğer Deprem Yükü Yöntemi uygulanamaz; TBDY 2018’in izin verdiği modal hesap yöntemlerinden uygun olanı seçilir (TBDY 2018, Madde 4.6.2 ile Bölüm 4.7–4.8, [1]).

Yüzde 5 ek dışmerkezlik neden hesaba katılır?

Ek dışmerkezlik, hesapta temsil edilmeyen olası kütle dağılımı sapmaları ile burulma etkilerinin analize katılması amacıyla tanımlanır. Uygulanan deprem doğrultusuna dik bina boyutunun yüzde 5’i esas alınır (TBDY 2018, Madde 4.5.10, [1]).

Burulma düzensizliği ile göreli kat ötelemesi aynı kontrol müdür?

Hayır. Burulma düzensizliği, aynı kattaki en büyük ötelemenin ortalama ötelemeye oranını inceler; göreli kat ötelemesi sınırı ise katlar arasındaki yerdeğiştirme talebini yönetmeliğin sınırlarıyla karşılaştırır. İki kontrol ayrı ayrı yapılır (TBDY 2018, Madde 3.6.2.1 ve Madde 4.9, [1]).

Yerel zemin sınıfı burulma düzensizliği sınırını değiştirir mi?

Yerel zemin sınıfı tasarım spektrumunu ve dolayısıyla deprem talebini etkiler; ancak A1 düzensizliği için tanımlanan $\eta_{bi}>1{,}20$ sınırını değiştirmez (TBDY 2018, Tablo 3.6 ve Tablo 16.1, [1], [3]).

İlgili Hesaplama Araçları

• Tasarım Spektrumu (TBDY 2018)
• TBDY Deprem Tasarım Aracı

burulma düzensizliği tbdy 2018 — Ek Kaynaklar

1. TBDY 2018 — Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (R.G.: 18.03.2018) — ÇŞİB — https://webdosya.csb.gov.tr/db/yapiisleri/icerikler/tbdy_2018-20210506174126.pdf
2. TBDY 2018 — Konsolide Mevzuat Kaydı (R.G.: 18.03.2018 / 30364 (Mükerrer)) — ÇŞİB — https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=24468&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5
3. TBDY 2018 Tablo 16.1 — Yerel Zemin Sınıfları (Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği 2018) — Resmî Gazete — https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2018/03/20180318M1-2.htm
4. Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği — AFAD Yürürlük Bilgisi (R.G.: 18.03.2018 / 30364 (Mükerrer)) — AFAD — https://www.afad.gov.tr/turkiye-bina-deprem-yonetmeligi
5. TBDY Uygulama Esasları ve Yürürlük Bilgisi (TBDY uygulama esasları tebliği) — T.C. İçişleri Bakanlığı — https://www.icisleri.gov.tr/turkiye-bina-deprem-yonetmeligi-uygulama-esaslarini-iceren-teblig-resm-gazetede-yayimlanarak-yururluge-girdi
6. Deprem Tehlike Haritası Yönetmeliği (R.G.: 22.01.2018) — AFAD — https://tdth.afad.gov.tr/

Kaynaklar

1. TBDY 2018 — Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği. Resmi Gazete, Sayı 30364. AFAD, Ankara.
2. AFAD Deprem Tehlike Haritası (TDTH 2.0) — https://tdth.afad.gov.tr
3. TS EN 1998-1:2008 — Depreme Dayanıklı Yapıların Tasarımı, Bölüm 1. TSE, Ankara.
4. TS 500:2000 — Betonarme Yapıların Tasarım ve Yapım Kuralları. TSE, Ankara.
5. Chopra, A.K. (2017) — Dynamics of Structures, 5th ed. Pearson.
6. Sucuoğlu, H. ve Akkar, S. (2014) — Deprem Mühendisliğine Giriş. ODTÜ Yayınları, Ankara.
7. Paulay, T. & Priestley, M.J.N. (1992) — Seismic Design of Reinforced Concrete and Masonry Buildings. Wiley.
8. ATC-40 (1996) — Seismic Evaluation and Retrofit of Concrete Buildings. ATC, Redwood City.
9. FEMA P695 (2009) — Quantification of Building Seismic Performance Factors. FEMA, Washington D.C.
10. ASCE 7-22 — Minimum Design Loads for Buildings and Other Structures. ASCE, Reston.

İlgili Hesaplama Araçları

Bu konuyla ilgili ücretsiz mühendislik hesaplama araçlarımızla ön tasarım ve kontrol yapabilirsiniz:

• Deprem Yükü Hesaplama (TBDY 2018)
• Bina Periyodu Hesaplama
• Deprem Tasarım Sınıfı (DTS) Hesaplama

Önemli Mühendislik Uyarısı: Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; nihai tasarım, hesap ve uygulama kararları, güncel yönetmelikler ile proje koşulları çerçevesinde yetkili bir inşaat mühendisinin denetiminde alınmalıdır. Sayısal örnekler ve formüller genel mühendislik pratiğini yansıtır; her projenin kendine özgü zemin, yük ve çevre koşulları proje müellifince ayrıca değerlendirilmelidir.

bilgiportali (2026). Deprem Mühendisliği Temel Terimleri Sözlüğü. Yapıdan — İnşaat Mühendisliği Bilgi Portalı. https://yapidan.com/kategoriler/sz/deprem-muhendisligi-temel-terimleri-sozlugu