İçme Suyu İhtiyaç Hesabı
İçme suyu ihtiyaç hesabı; bir yerleşim alanının proje ömrü boyunca (İLBANK Teknik Şartnamesi'ne göre devreye girişten itibaren 30 yıl + 5 yıl inşaat, toplam 35 yıl) karşılanması gereken su miktarının...
1. Nüfus Projeksiyonu
İçme suyu sistemi şeması (kaynak→arıtma→isale→depo→şebeke→abone), debi kavramları (Q_ort/Q_max), nüfus projeksiyonu, depo dengeleme, kayıp-kaçak ve tasarım tablosu (İLBANK / TS 12499 / TS EN 805:2000).
Nüfus projeksiyonu, içme suyu altyapısının boyutlandırılmasında kritik ilk adımdır. İLBANK Teknik Şartnamesi Madde 4.4.2 uyarınca hesapta en az üç yöntemin birlikte uygulanması zorunludur; sonuçlar karşılaştırılarak güvenilir en büyük değer veya mühendis kararıyla belirlenen değer kullanılır.
Saha Notu: Türkiye'de 2023 yılı nüfus artış hızı yalnızca %0,11 iken, iç göç nedeniyle bazı ilçeler %3–5 büyümektedir. Sanayi yatırımlarının planlandığı bölgelerde TÜİK il bazlı projeksiyon verileri yerine yerel kalkınma planı tahminleri esas alınmalıdır.
1.1 İller Bankası Yöntemi
İller Bankası yöntemi, nüfus değişimini logaritmik büyüme modeli ile ifade eder:
Çözüm:
Büyüme hızı katsayısı:
Alternatif formülasyonla çoğalma katsayısı olarak da ifade edilir:
Burada sınırlaması geçerlidir; ise , ise alınır (İLBANK Teknik Şartname Md. 4.4.2).
Proje Süresi: Tesisin devreye girişinden itibaren 30 yıl; proje hedef yılı = inşaat bitiş + 30 yıl; toplam projeksiyon = 35 yıl (İLBANK Teknik Şartname Md. 4.3; CSB Yönetmeliği 11.10.2017 Madde 4 Ek-1).
1.2 Geometrik Artış Yöntemi
= yıllık nüfus artış oranı; TÜİK Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi (ADNKS) verilerinden alınır. TÜİK'in 2023 yılı ADNKS sonuçlarına göre Türkiye nüfusu 85.372.377 kişidir; 2030 yılında ana senaryoda 88.188.221'e, 2050 yılında 93.774.618'e ulaşması öngörülmektedir. Nüfusun 2053 yılı civarında zirve yaparak azalmaya başlaması beklenmektedir.
1.3 Aritmetik Artış Yöntemi
= yıllık ortalama nüfus artışı (kişi/yıl). Bu yöntem düz nüfus artışı varsayar ve hızlı büyüyen yerleşimlerde gerçek nüfusu hafife alır; bu nedenle tek başına kullanılması İLBANK tarafından önerilmemektedir.
Dikkat: Üç yöntemle bulunan nüfus değerleri arasında büyük fark varsa, bölgedeki ekonomik ve sosyal gelişme planları (OSB, organize ticaret bölgesi, turizm yatırımı vb.) mühendis tarafından değerlendirilerek en gerçekçi sonuç seçilmelidir. Yöntemlerin karşılaştırılması zorunludur; en büyük değeri körü körüne seçmek de yanlış olabilir.
Tablo 1: Aritmetik Artış Yöntemi
| Yöntem | Matematiksel Model | Uygun Koşul | Sınır Değerler |
|---|---|---|---|
| İller Bankası | Türkiye yerleşimleri için birincil yöntem | ||
| Geometrik Artış | Hızlı büyüyen kentler | Gözlemsel 'ye dayanır | |
| Aritmetik Artış | Sabit büyüyen küçük kasabalar | Tek başına önerilmez | |
| Logaritmik | Sürekli büyüme varsayımı | hesabı hassas olmalı |
2. Kişi Başı Su Tüketimi
Havzadan (Watershed) başlayarak baraj/intake, ham su hattı, arıtma tesisi, pompa istasyonu, rezervuar ve dağıtım ana hattı üzerinden bina bağlantısına kadar uzanan içme suyu sisteminin 11 bileşenli şematik gösterimi.
İLBANK Teknik Şartnamesi (2013) Tablo 4.2'ye göre evsel birim su tüketimi proje başlangıç nüfusuna göre belirlenir. Mevcut tahakkuk verileri mevcutsa bu veriler öncelikli olarak kullanılmalıdır; yoksa aşağıdaki tablo esas alınır (TS EN 805:2000 ve TS 12499 ile uyumlu):
Tablo 2: Kişi Başı Su Tüketimi
| Proje Başlangıç Nüfusu (N) | Evsel Birim Su Tüketimi (l/kişi/gün) | TÜİK Gerçekleşen 2022 |
|---|---|---|
| N ≤ 50.000 | 80–100 | Küçük kasabalar ~90–110 l/gün |
| 50.000 < N ≤ 100.000 | 100–120 | Orta ölçek ~130–180 l/gün |
| N > 100.000 | 120–140 | Büyükşehirler (Ankara 246, İzmir 221) |
Not: TÜİK 2022 verilerine göre Türkiye geneli şebekeye çekilen kişi başı günlük ortalama su miktarı 229 l/gün'dür; bu brüt değer kayıp-kaçak dahildir ve evsel birim tüketim (net) değerinden yüksektir. Proje hesaplarında İLBANK'ın net tüketim değerleri esas alınır, kayıp-kaçak ayrıca eklenir.
Projeksiyon süresi boyunca artış: Kabul edilen birim tüketim, 35 yıl boyunca %1'den %0,1'e azalan oranlarla artırılır (İLBANK Md. 4.5.1).
Saha Notu: Kütahya gibi iç Anadolu ilçelerinde sert su kullanımı nedeniyle çamaşır makinesi/bulaşık makinesi vb. cihazların enerji ve su tüketimi artabilmektedir. Yerel tahakkuk verileri temin edilebiliyorsa mutlaka kullanılmalıdır. Kuzey Ege, İç Anadolu ve Trakya havzaları "su sıkıntısı" kategorisindedir; tüketim optimizasyon tedbirleri projeye dahil edilmelidir.
Dikkat: Refah düzeyi yüksek bölgelerde (lüks konut, tourist tesisi) ve sıcak iklim bölgelerinde (Akdeniz, Ege kıyıları) tablonun üst sınırı; sanayi odaklı bölgelerde ise alt sınırı tercih edilmelidir.
2.1 Ticaret, Sanayi, Hizmet Sektörü
Tahakkuk verisi yoksa evsel net tüketimin %5–10'u eklenir (İLBANK Md. 4.5.2). Özel tüketim değerleri:
Tablo 3: Ticaret, Sanayi, Hizmet Sektörü
| Kullanım Türü | Birim Su Tüketimi | Notlar |
|---|---|---|
| Organize Sanayi Bölgesi (OSB) | 0,40 l/s/ha (34.560 l/gün/ha) | TÜBİSAD endüstri verileri |
| Küçük Sanayi Sitesi | 100 l/kişi/gün | 6 kişi/dükkân kabul |
| Otel (kişi başı) | 200–300 l/kişi/gün | Lüks oteller üst sınır |
| Hastane (yatak başı) | 400–600 l/yatak/gün | Ameliyathane varlığında üst sınır |
| Hayvan suyu — Büyükbaş | 50 l/gün | Kırsal projeler için |
| Hayvan suyu — Küçükbaş | 15 l/gün | Kırsal projeler için |
3. Su Tüketim Katsayıları
Betonarme yeraltı içme suyu deposunun yapı kesiti: Terrazzo döşeme, kum dolgu, su yalıtımı (Vandex), R/C döşeme (30 cm), alüminyum tüp merdiven, beton şap, grobeton ve sıkıştırılmış zemin katmanları ile döküm demir kapak detayı.
Su tüketim katsayıları; ortalama debiden maksimum anlık debiye geçişi sağlar. Bu katsayılar boru ve depo boyutlandırmasında doğrudan kullanılır.
3.1 Günlük Tepe Katsayısı ()
Tipik değer:
3.2 Saatlik Tepe Katsayısı ()
Tipik değer: (nüfusa bağlı)
Küçük kentler için ; büyük kentlerde alınır.
3.3 Hesap Debi Değerleri
Burada:
- = hedef yıl nüfusu (kişi)
- = kişi başı günlük su tüketimi (l/kişi/gün)
Saha Notu: değeri İLBANK projelerinde depolama kapasitesi hesabı için, değeri ise şebeke boru boyutlandırması için kullanılır. İki katsayının birbiriyle karıştırılması projenin en kritik hatalarından birini oluşturur.
Dikkat: Mevsimsel turizm yoğunluğu olan bölgelerde (Akdeniz, Ege kıyı ilçeleri) yaz sezonunda fiili tüketim yıllık ortalama tüketimin 3–5 katına çıkabilmektedir. Bu bölgelerde mevsimsel zirve katsayısının ayrıca modellenmesi ve şebeke kapasitesinin buna göre tasarlanması önerilir.
Tablo 4: Hesap Debi Değerleri
| Nüfus Büyüklüğü | Kullanım Amacı | ||
|---|---|---|---|
| N ≤ 10.000 (küçük kasaba) | 1,40–1,50 | 2,5–3,0 | Boru ve depo boyutu |
| 10.000 < N ≤ 50.000 | 1,35–1,45 | 2,0–2,5 | Boru ve depo boyutu |
| 50.000 < N ≤ 100.000 | 1,30–1,40 | 1,8–2,2 | Boru ve depo boyutu |
| N > 100.000 (büyük kent) | 1,20–1,30 | 1,5–1,8 | Boru ve depo boyutu |
4. Yangın Suyu İhtiyacı
Bina temeli seviyesinde turuncu PVC boru kolektör ağı: T-birleşimli dağıtım boruları ve bağlantı noktaları; şebeke tasarım debisine ve yangın suyu gereksinimine göre boru çapları belirlenir.
İLBANK Teknik Şartnamesi Tablo 5.1'e göre yangın debisi, nüfus büyüklüğü ile orantılı olarak belirlenir. Yangın debisi olağan en büyük saatlik debiye eklenerek tasarım debisi hesaplanır:
Tablo 5: Yangın Suyu İhtiyacı
| Yerleşim Büyüklüğü | Debi (l/s) | Süre (sa) | Eş Zamanlı Hidrant Adedi |
|---|---|---|---|
| N ≤ 10.000 | 10 | 2 | 1 |
| 10.000 < N ≤ 50.000 | 20 | 2 | 1 |
| 50.000 < N ≤ 100.000 | 30–40 | 3 | 2 |
| N > 100.000 | 40–60 | 3–4 | 2–4 |
Yasal Dayanaklar: CSB Yönetmeliği (11.10.2017) Madde 4 — Ek-1, yangın debisinin ulusal şartnameler esas alınarak belirleneceğini hükme bağlamaktadır. Binalarda yangın tesisat bağlantıları TS EN 671-1:2012 ve TS EN 671-2:2012 standartlarına uygun olmalıdır; yangın söndürme sistemleri için İçişleri Bakanlığı Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (Resmi Gazete 19.12.2007, Sayı: 26735, değişiklik: 09.09.2009) hükümleri ayrıca esas alınır.
Saha Notu: Türkiye'de bazı küçük belediyelerde yangın hidrant sistemi kurulmamakta; bu durumda depo rezervi olarak ayrılan yangın suyu hacmi sisteme hiçbir zaman kullanılmamaktadır. Projecinin, hidrant sistemi olmayan şebekelerde yangın suyu hesabını nasıl yöneteceğini idaresiyle mutabık kalması gerekmektedir.
Dikkat: Nüfus sınırlarına yakın değerlerde (örneğin N = 10.200) her zaman bir üst kategori esas alınmalıdır; hesap güvenliği ilkesi gereğince daha büyük yangın debisi kullanılır.
5. Kayıp-Kaçak Miktarı
BM Su İstatistikleri verilerine göre küresel nüfus 2007'deki 6,6 milyardan 2050'de 9,3 milyara çıkarken tatlı su kaynakları 200.000 km³ düzeyinde sabit kalmaktadır; kişi başı düşen kayıp-kaçak hesabında uzun vadeli nüfus projeksiyonlarının önemi bu dengesizliği yansıtır.
Şebeke kayıp-kaçakları (Non-Revenue Water — NRW), üretilen su ile faturalandırılan su arasındaki farktır. İLBANK Teknik Şartnamesi'ne göre:
- Yeni yapılacak tesislerde proje başlangıcında: %30 (brüt su ihtiyacının)
- Proje hedef yılı için: %10–20
- İyi durumdaki mevcut şebeke: %10–15
- Orta durumda şebeke: %15–20
- Eski/sorunlu şebeke: %20–30 (veya daha fazla)
Türkiye Gerçekliği: Türkiye genelinde büyükşehir belediyelerinde kayıp oranı ortalama %40–50, diğer belediyelerde ise %60–70 seviyesine kadar çıkmaktadır. İSKİ 2024 yıl sonu itibarıyla İstanbul'da bu oranı %18,63'e düşürmeyi başarmış olup 2025 hedefi %15 olarak belirlenmiştir. Su Kayıpları Kontrolü Yönetmeliği (Resmi Gazete 07.05.2014, Sayı: 28994), su idarelerine periyodik ölçüm ve kayıp azaltım planı yükümlülüğü getirmektedir.
Tablo 6: Kayıp-Kaçak Miktarı
| Örnek Şehir / Sistem | Kayıp Oranı (%) | Yıl | Kaynak |
|---|---|---|---|
| İstanbul (İSKİ) | 18,63 | 2024 | İSKİ Açıklaması |
| Türkiye Büyükşehir Ortalaması | 40–50 | 2022 | SUEN Raporu |
| Diğer Belediyeler | 60–70 | 2022 | SUEN Raporu |
| Yeni tesis (proje başlangıcı) | ≤ 30 | — | İLBANK Md. 4.5.6 |
| Hedef yıl (30 yıl sonra) | 10–20 | — | İLBANK Md. 4.5.6 |
Saha Notu: İç Anadolu ilçelerinde (Kütahya, Afyon, Konya civarı) altyapı yaşı ve zemin hareketi nedeniyle kayıp oranları %30'un üzerinde olabilmektedir. Aktif sızıntı kontrolü (ASC) ve İzole Alt Bölge (DMA — District Metered Area) kurulumu ile kayıplar sistematik biçimde azaltılabilir. Su Kayıpları Yönetmeliği Madde 5 uyarınca belediyeler 3 yılda bir kayıp değerlendirme raporu hazırlamakla yükümlüdür.
Dikkat: Kayıp-kaçak hesabında net ve brüt tüketim değerleri kesinlikle karıştırılmamalıdır. Kayıp katsayısı net debiye değil, brüt debiye oranlanır.
6. Depo Hacmi Hesabı
TÜİK verilerine dayalı Türkiye nüfus projeksiyonları: 2014'ten 2024'e gerçekleşen değerler ve projeksiyon eğrisi; içme suyu ihtiyaç hesabında hedef yıl nüfus tahmini bu projeksiyon verilerinden elde edilir.
Su depoları; günlük tüketim değişimini karşılamak için denge hacmi, yangın suyu rezervi için yangın hacmi ve olası arıza/kesinti süreleri için acil durum hacmi olmak üzere bölümlere ayrılarak boyutlandırılır. TS EN 1992-3:2006 (Türkiye'de TSE tarafından adapte edilmiş) sıvı ve granüler katı madde depolama yapılarının beton tasarım esaslarını belirlemektedir.
= 0,25–0,35 (günlük tüketimin %25–35'i)
Yangın deposu hacmi:
Toplam depo hacmi:
DSİ Teknik Şartnamesi'ne göre yuvarlama kuralı: 2.000 m³'e kadar olan depolarda 100 m³'e, daha büyük depolarda 500 m³'e yuvarlanır.
İLBANK Prefabrik Beton Depo Standart Boyutları: 10 m³, 25 m³, 50 m³, 100 m³, 200 m³, 500 m³, 1.000 m³ serilerinde üretilmekte olup TS EN 1992-3:2006 kapsamında tasarlanmaktadır.
Saha Notu: Türkiye'nin deprem riski yüksek bölgelerinde (özellikle 1. ve 2. derece deprem bölgeleri — KAF, DAF yakınları) beton su depoları TBDY 2018 kapsamında sismik analiz gerektirir. Dikdörtgen depolarda dolu ve boş iki durum için ayrı ayrı hesap yapılmalıdır. TS EN 1992-3:2006 çatlak genişliği kriterlerine (su sızıntısı sınıfı XS veya XW) uyum sağlanmalıdır.
Dikkat: Depo hacmi asla hesaplanan değerin altına yuvarlanmamalıdır; her zaman yukarı yuvarlama uygulanır. Minimum depo hacmi için DSİ kılavuzu esas alınmalıdır.
7. Türkiye'ye Özgü Saha Koşulları
7.1 İklim ve Bölgesel Koşullar
Türkiye'nin coğrafi çeşitliliği su tüketim profilini doğrudan etkiler. Karadeniz kıyı şeridinde yıllık yağış 2.000 mm'yi aşarken, Orta Anadolu'da bu değer 250–400 mm'ye düşmektedir. Kütahya ili "su sıkıntısı" kategorisinde olmasa da Gediz havzası üzerindeki baskı artmaktadır.
Tablo 7: İklim ve Bölgesel Koşullar
| Bölge | Yağış Rejimi | Don Derinliği (cm) | Önerilen q (l/kişi/gün) | Kayıp Hedefi |
|---|---|---|---|---|
| Karadeniz Kıyısı | Yüksek (>1000 mm/yıl) | 20–40 | 80–100 | ≤ %15 |
| Marmara | Orta (600–800 mm/yıl) | 40–60 | 100–130 | ≤ %20 |
| İç Anadolu | Düşük (250–400 mm/yıl) | 80–120 | 85–110 | ≤ %25 |
| Akdeniz/Ege Kıyısı | Orta + turizm | 0–30 | 120–160 | ≤ %20 |
| Doğu/GD Anadolu | Değişken | 80–150 | 80–100 | ≤ %25 |
Don derinliği değerleri KGM Yol Tasarımı Teknik Şartnamesi ve DSİ bölge kılavuzlarından alınmıştır; içme suyu boru derinliği belirlenmesinde bu değerlere don payı eklenerek (en az 20 cm) tasarlanmalıdır.
7.2 Yasal Çerçeve
Tablo 8: Yasal Çerçeve
| Mevzuat | Resmi Gazete | Kapsam |
|---|---|---|
| İçme ve Kullanma Suyu Temini Yönetmeliği | RG 11.10.2017, S. 30209 | Planlama, tasarım, yapım, işletme |
| Su Kayıpları Kontrolü Yönetmeliği | RG 07.05.2014, S. 28994 | Kayıp azaltımı yükümlülükleri |
| İmar Kanunu (3194) | RG 09.05.1985, S. 18749 | Altyapı ruhsatı ve imar planı |
| Yapı Denetimi Kanunu (4708) | RG 13.07.2001, S. 24461 | İnşaat denetim zorunluluğu |
| İş Güvenliği Kanunu (6331) | RG 30.06.2012, S. 28339 | Şantiye iş sağlığı ve güvenliği |
| İnsani Tüketim Amaçlı Sular Yönetmeliği | RG 17.02.2005, S. 25730 | İçme suyu kalite standartları |
7.3 Şebeke Basıncı Kriterleri
CSB Yönetmeliği (11.10.2017) Ek-1 ve TS EN 805:2000 Madde 4 uyarınca:
- Minimum servis basıncı: 0,2 MPa (20 m.s.s.) — en uzak/en yüksek nokta
- Maksimum işletme basıncı: 0,6 MPa (60 m.s.s.) — konutlarda
- Basıncın bu sınırı aşması durumunda basınç kırıcı vana (BKV — PRV) kullanılmalıdır
- Şebeke akış hızı: 0,5–2,0 m/s aralığında tutulmalıdır
8. İçme Suyu Sistemi Akış Süreci
İçme suyu ihtiyaç hesabı ve projelendirme süreci aşağıdaki karar akışına göre yürütülür:
Nüfus projeksiyonu → kişi başı tüketim → ortalama debi → tepe katsayıları (k1/k2) → yangın suyu → kayıp-kaçak → tasarım debileri (isale/şebeke/depo).
9. Betonarme Su Deposu Teknik Kesit Detayı
Aşağıdaki SVG teknik kesit, tipik bir betonarme yeraltı içme suyu deposunun yapısal bileşenlerini ve tasarım standartlarını göstermektedir. Tasarım TS EN 1992-3:2006 kapsamındadır.
(SVG dosyası: SU-009_kesit.svg — ZIP paketinde mevcuttur)
10. Türkiye'de Su Kaynakları ve Geleceği
Türkiye, 2017 yılında kişi başına düşen 1.386 m³/yıl su miktarıyla Falkenmark endeksine göre "su sıkıntısı çeken" ülke kategorisine girmiştir. TÜİK projeksiyonlarına göre 2030 yılında Türkiye nüfusunun 88 milyona ulaşmasıyla kişi başı kullanılabilir su miktarının 1.000 m³/yıl'a düşmesi beklenmekte; bu durum "su kıtlığı" eşiğine yaklaşılacağına işaret etmektedir.
11. Örnek Problemler
Problem 1 — Kolay 🟢
Veriler:
- Proje yılı nüfusu: kişi
- Kişi başı günlük su tüketimi: l/kişi/gün (, İLBANK Tablo 4.2)
- Günlük tepe katsayısı:
- Saatlik tepe katsayısı:
İstenen: Ortalama, maksimum günlük ve maksimum saatlik debileri hesaplayınız.
Çözüm:
Adım 1 — Ortalama debi:
Adım 2 — Maksimum günlük debi:
Adım 3 — Maksimum saatlik debi:
Sonuç: l/s; l/s; l/s
Kontrol: İLBANK'a göre debi ihtiyacı 10–50 l/s aralığında 1 l/s mertebesinde yuvarlanır: l/s; l/s olarak alınır.
Problem 2 — Orta 🟡
Veriler:
- 1985 nüfus sayımı: kişi
- 1990 nüfus sayımı: kişi
- Proje yapım yılı: 2026 (mevcut güncel hesap)
- Proje süresi: 30 yıl → hedef yıl: 2056
- Yöntemler: Aritmetik, Geometrik, İller Bankası
İstenen: 2056 yılı nüfusunu üç yöntemle hesaplayınız; İLBANK yöntemi sonucuyla ortalama günlük debiyi bulunuz.
Çözüm:
A) Aritmetik Artış (İLBANK Şartname Ek-1):
B) Geometrik Artış (İLBANK Şartname Ek-1):
C) İller Bankası Yöntemi (İLBANK Md. 4.4.2):
Sonuç Karşılaştırması:
Tablo 9: Problem 2 — Orta 🟡
| Yöntem | 2056 Hedef Nüfusu |
|---|---|
| Aritmetik | 100.960 kişi |
| Geometrik | 228.400 kişi |
| İller Bankası | 225.070 kişi |
Mühendis Değerlendirmesi: Geometrik ve İller Bankası yöntemleri birbirine yakın sonuç vermiştir. Aritmetik yöntem büyüyen bir kasabada gerçek nüfusu ciddi biçimde küçümsemektedir. İLBANK yöntemi ile bulunan 225.070 kişi esas alınır (N > 100.000 → l/kişi/gün, İLBANK Tablo 4.2 üst sınırı).
Ortalama günlük debi:
Kontrol: 50 l/s üzeri debiler 5 l/s'ye yuvarlanır (Sakarya Üniv. ders notu) → l/s.
Problem 3 — Zor
Senaryo: Orta Anadolu'da sanayi yatırımı nedeniyle hızlı büyüyen bir ilçe merkezi için tam içme suyu ihtiyaç hesabı yapılacaktır.
Veriler:
- 2020 başlangıç nüfusu: kişi
- Yıllık büyüme hızı: (OSB yatırımları nedeniyle)
- Proje süresi: 30 yıl → hedef yıl: 2050
- Kişi başı su tüketimi: l/kişi/gün (İLBANK Tablo 4.2, )
- Günlük tepe katsayısı:
- Saatlik tepe katsayısı:
- Sanayi ek tüketimi: evsel net'in %8'i
- Yangın suyu: İLBANK Tablo 5.1'e göre
- Kayıp-kaçak: %20 (hedef yıl)
İstenen: Brüt tasarım debisini ve toplam depo hacmini hesaplayınız.
Çözüm:
Adım 1 — Hedef yıl nüfusu (Geometrik / İller Bankası):
Adım 2 — Kişi başı tüketim: N > 100.000 → l/kişi/gün (İLBANK Tablo 4.2). Büyüme hızı yüksek, sanayi odaklı → l/kişi/gün seçilir.
Adım 3 — Net ortalama debi:
Adım 4 — Sanayi eki:
Adım 5 — Tepe debileri:
Adım 6 — Yangın suyu (İLBANK Tablo 5.1, N > 100.000):
Adım 7 — Kayıp-kaçak (%20):
Adım 8 — Depo hacmi:
Denge hacmi ():
Yangın hacmi:
Toplam:
Sonuç: Proje tasarım debisi l/s; toplam depo hacmi m³.
Kontrol: İlçe büyüklüğüne (168.000 kişi) göre kişi başı depo hacmi: 11.000.000 l / 168.000 = 65,5 l/kişi, bu değer İLBANK'ın günlük tüketimin %25–35'i hedefine göre mantıksal sınırlar içindedir (65,5 / 130 ≈ %50, biraz büyük ama yangın rezervi nedeniyle kabul edilebilir).
Parametre Tablosu
Tablo 10: Parametre Tablosu
| Parametre | Sembol | Birim | Tipik Aralık | Kaynak |
|---|---|---|---|---|
| Nüfus büyüme hızı katsayısı (logaritmik) | 1/yıl | 0,005–0,030 | İLBANK Md. 4.4.2 | |
| Yıllık nüfus artış oranı | % | 0,5–3,0 | TÜİK ADNKS | |
| Kişi başı günlük su tüketimi (N ≤ 50.000) | l/kişi/gün | 80–100 | İLBANK Tablo 4.2 | |
| Kişi başı günlük su tüketimi (N > 100.000) | l/kişi/gün | 120–140 | İLBANK Tablo 4.2 | |
| Günlük tepe katsayısı | — | 1,20–1,50 | İLBANK Şartname | |
| Saatlik tepe katsayısı | — | 1,50–3,00 | İLBANK Şartname | |
| Şebeke kayıp katsayısı (yeni tesis) | — | % | ≤ 30 | İLBANK Md. 4.5.6 |
| Şebeke kayıp katsayısı (hedef yıl) | — | % | 10–20 | İLBANK Md. 4.5.6 |
| Yangın suyu (N ≤ 10.000) | l/s | 10 | İLBANK Tablo 5.1 | |
| Yangın suyu (10.000 < N ≤ 50.000) | l/s | 20 | İLBANK Tablo 5.1 | |
| Otel kişi başı su tüketimi | — | l/kişi/gün | 200–300 | İLBANK Md. 4.5.3 |
| Hastane yatak başı su tüketimi | — | l/yatak/gün | 400–600 | İLBANK Md. 4.5.3 |
| Denge depo katsayısı | — | 0,25–0,35 | İLBANK / DSİ | |
| Proje süresi | — | yıl | 30 (+5 inşaat) | İLBANK Md. 4.3 |
| Minimum şebeke basıncı | — | MPa | 0,20 | TS EN 805:2000 Md. 4 |
| Maksimum şebeke basıncı | — | MPa | 0,60 | CSB Yönetmeliği Ek-1 |
Sık Yapılan Hatalar
Tablo 11: Sık Yapılan Hatalar
| # | Hata | Sonuç | Doğrusu |
|---|---|---|---|
| 1 | Tek projeksiyon yöntemi kullanmak | Nüfus tahmini yanıltıcı | En az 3 yöntem; İLBANK Md. 4.4.2 |
| 2 | Şebeke kayıp katsayısını atlamak | Yetersiz su temin kapasitesi | Kayıp katsayısı (%10–30) mutlaka eklenmeli |
| 3 | ile karıştırmak | Yanlış boru/depo boyutu | depolama; boru kapasitesi |
| 4 | Büyük nüfuslar için yüksek kullanmak | Boru aşırı boyutlu, ekonomik değil | Büyük kentlerde ; küçük kentlerde |
| 5 | Sanayi/özel tüketimi evsel tüketime eklememek | Şebeke kapasitesi yetersiz | Ticaret, sanayi, hizmet tüketimi evsel'e eklenmeli |
| 6 | Proje süresini 30 yıl yerine kısa almak | Sistem erken yetersiz kalır | İLBANK: devreye girişten itibaren 30 yıl (toplam 35 yıl) |
| 7 | Depo hacmini aşağı yuvarlamak | Yangın/acil rezervi yetersiz | Her zaman yukarı yuvarlama; DSİ kılavuzu |
| 8 | Basınç hesabı yapmadan boru çapı seçmek | Şebeke uç noktalarında basınç yetersiz | Min. 0,20 MPa servis basıncı — TS EN 805:2000 |
Yönetmelik Referansları
Tablo 12: Yönetmelik Referansları
| Kaynak | Madde / Tablo | Konu |
|---|---|---|
| İLBANK Teknik Şartname (2013) | Md. 4.3 | Proje süresi (30 yıl + 5 yıl inşaat) |
| İLBANK Teknik Şartname (2013) | Md. 4.4.2 | Projeksiyon yöntemi seçimi — en az 3 yöntem |
| İLBANK Teknik Şartname (2013) | Tablo 4.2 | Evsel birim su tüketimi (nüfusa göre) |
| İLBANK Teknik Şartname (2013) | Md. 4.5.2 | Sanayi/ticaret su ihtiyacı |
| İLBANK Teknik Şartname (2013) | Md. 4.5.6 | Kayıp-kaçak oranları |
| İLBANK Teknik Şartname (2013) | Tablo 5.1 | Yangın suyu debisi |
| TS 12499 | — | İçme suyu şebeke sistemleri tasarım kriterleri |
| TS EN 805:2000 | Md. 4 | Su temini — bina dışı ağlar, basınç kriterleri |
| TS EN 1992-3:2006 | — | Beton su deposu tasarımı (sıvı depolama yapıları) |
| CSB Yönetmeliği (RG 11.10.2017, S. 30209) | Ek-1 | Sistem tasarım esasları, yangın debisi |
| Su Kayıpları Yönetmeliği (RG 07.05.2014, S. 28994) | Md. 5 | Kayıp azaltımı yükümlülükleri |
| İmar Kanunu (3194) | — | Altyapı ruhsatı ve imar planı |
| Yapı Denetimi Kanunu (4708) | — | İnşaat denetim zorunluluğu |
| İş Güvenliği Kanunu (6331) | — | Şantiye iş sağlığı ve güvenliği |
Kaynaklar
- İLBANK A.Ş., İçmesuyu Tesisleri Etüt, Fizibilite ve Projelerinin Hazırlanmasına Ait Teknik Şartname, İller Bankası A.Ş. Yönetim Kurulu Kararı 25.04.2013 tarih ve 13/341 sayılı. Ankara: İLBANK, 2013.
- Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, İçme ve Kullanma Suyu Temini ve Dağıtım Sistemleri Hakkında Yönetmelik, Resmi Gazete 11.10.2017, Sayı: 30209.
- Orman ve Su İşleri Bakanlığı, İçme Suyu Temin ve Dağıtım Sistemlerindeki Su Kayıplarının Kontrolü Yönetmeliği, Resmi Gazete 07.05.2014, Sayı: 28994.
- TSE, TS 12499 İçme Suyu Temini — Projelendirme Esasları, Türk Standartları Enstitüsü.
- TSE, TS EN 805:2000 Su Temini — Bina Dışı Ağlar için Gereklilikler, Türk Standartları Enstitüsü.
- TSE, TS EN 1992-3:2006 Betonarme Yapıların Tasarımı — Bölüm 3: Sıvı Depolama Yapıları, Türk Standartları Enstitüsü.
- TÜİK, Su ve Atıksu İstatistikleri 2022, Türkiye İstatistik Kurumu, Aralık 2023.
- TÜİK, Nüfus Projeksiyonları 2023–2100, Türkiye İstatistik Kurumu, 2024.
- SUEN (Su Enstitüsü), İçmesuyu Dağıtım Sistemlerinde Su Kayıp ve Kaçaklarının Kontrolü ve Yönetimi, SUEN Teknik Raporu, 2019.
- İSKİ, İstanbul İçme Suyu Kayıp-Kaçak Oranı 2024 Yılı Sonu Açıklaması, İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi, Şubat 2025.
- Karagöz, İ., Su Temini Ders Notu ve Örnek Problemler, Beykent Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Bölümü, 2022.
- OMÜ, ÇMB 343 Su Temini ve Uzaklaştırma Esasları Ders Notu, Ondokuz Mayıs Üniversitesi, 2019.
- DSİ, İçme, Kullanma ve Endüstri Suyu Temini Genel Teknik Şartnamesi, Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü.
- CSB, Kanalizasyon Sistemleri Teknik Şartnamesi (Ek-1), Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, 2018.
İlgili Hesaplama Araçları
Bu konuyla ilgili ücretsiz mühendislik hesaplama araçlarımızla ön tasarım ve kontrol yapabilirsiniz:
Önemli Mühendislik Uyarısı: Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; nihai tasarım, hesap ve uygulama kararları, güncel yönetmelikler ile proje koşulları çerçevesinde yetkili bir inşaat mühendisinin denetiminde alınmalıdır. Sayısal örnekler ve formüller genel mühendislik pratiğini yansıtır; her projenin kendine özgü zemin, yük ve çevre koşulları proje müellifince ayrıca değerlendirilmelidir.