Pushover analizi (nonlineer statik analiz, itme analizi), yapıya artımsal yatay yük uygulanarak kapasite eğrisinin (taban kesme - tepe deplasman) çıkarılmasıdır. Yapının gerçek nonlineer davranışını, plastik mafsal oluşumunu ve göçme mekanizmasını gösterir. TBDY 2018 Bölüm 5 performans değerlendirme için kullanılır.
Temel Amaç
Yapıda:
- Hangi eleman önce akmaya başlar?
- Plastik mafsaller nasıl oluşur?
- Göçme hangi mekanizma ile olur?
- Yapının gerçek süneklik kapasitesi ne?
Analiz Adımları
- Yapısal model (plastik mafsal tanımlı)
- Sabit düşey yük (G + 0.3Q)
- Yük dağılımı seçimi (yükte):
- Üçgen (mod 1 şekli)
- Düzgün (eşit)
- Modal (mod şekliyle ağırlıklı)
- Yük artır (λ × Fref)
- Her adımda denge (Newton-Raphson)
- Plastik mafsal oluşur → kapasite düşüşü
- Kapasite eğrisi (V-Δ) çizilir
- Performans noktası (deprem talebi ile karşılaştırma)
Kapasite Eğrisi
Taban kesme kuvveti (V) - tepe deplasman (Δ) grafiği:
- Elastik bölge (düz çizgi)
- İlk akma (eğim azalır)
- Plastik plato (kapasite sabit)
- Azalma (mafsal kaybı, göçme yaklaşıyor)
Performans Noktası (ATC-40)
Capacity curve ile demand curve (deprem spektrumu) kesiştiği nokta:
- Yapının belirli bir deprem altında ulaştığı deplasman
- Plastik mafsal seviyelerine bakılır
- KH/HG/GÖ performans hedefleri kontrol edilir
TBDY 2018 Performans Seviyeleri
Tablo: TBDY 2018 Performans Seviyeleri özeti.
| Seviye | Kısaltma | Rotasyon Kriteri | Kullanım |
|---|---|---|---|
| Kesintisiz Hizmet | KH | θ ≤ 0.005 rad | Hastane, hassas |
| Hayati Güvenlik | HG | θ ≤ 0.020 rad | Konut, standart |
| Göçmenin Önlenmesi | GÖ | θ ≤ 0.035 rad | Acil sınır |
Her deprem düzeyinde (DD-1, DD-2, DD-3) hedef farklı.
Plastik Mafsal Türleri
Tablo: Plastik Mafsal Türleri özeti.
| Tip | Kısaltma | Davranış |
|---|---|---|
| Moment Mafsalı | M3 | Sadece eğilme |
| M-N (axial-moment) | PMM | Kolon — eksenel-moment kombinasyonu |
| Kesme | V2/V3 | Kesme hasarı |
| Eksenel | P | Salt çekme/basınç |
Analiz Türü
Zorlamalı Yer Değiştirme Kontrolü (TBDY 2018 tercih)
Tepe deplasmanı artırarak ilerle → kapasite kaybı sonrası dahi devam
Yük Kontrolü
Kuvveti artırarak ilerle → kapasite max'a ulaşınca analiz durur
Programlar
Tablo: Programlar özeti.
| Yazılım | Özellik |
|---|---|
| SAP2000 | Lumped plasticity, yaygın |
| ETABS | Bina için optimize |
| Idecad | Türkiye'de popüler |
| OpenSees | Fiber model, akademik |
| Perform-3D | Detay yüksek bina |
Pushover vs Zaman Tanım Alanı
Tablo: Pushover vs Zaman Tanım Alanı özeti.
| Kriter | Pushover | Zaman Tanım (THA) |
|---|---|---|
| Yük | Statik artımsal | Dinamik |
| Süre | Dakika | Saat |
| Deprem kaydı | Yok | Gerekli (7+) |
| Hassasiyet | Orta | Yüksek |
| Maliyet | Düşük | Yüksek |
| Ne için? | Ön değerlendirme | Nihai doğrulama |
Sınırları
Pushover analizi tek yön + tek mod hakim yapıyı varsayar:
- Yüksek binalarda mod 2+ önemli (hatalı sonuç)
- 3D burulma modları ihmal
- Döngüsel davranış görünmez
Çözüm: Adaptif pushover veya modal pushover (MPA).
Örnek Kullanım
Mevcut Bina Değerlendirme
- Yapısal model oluştur
- Pushover analizi ile kapasite eğrisi
- DD-2 deprem spektrumuyla performans noktası
- Mafsal seviyeleri kontrol:
- Tüm mafsallar IO (Immediate Occupancy) ise → KH karşılanır
- LS'ye (Life Safety) ulaştı ise → HG karşılanır
Yeni Tasarım Doğrulama
Pushover tek başına yeterli değil — zaman tanım alanı analizi tamamlayıcıdır.
Sık Sorulan Sorular
Pushover neden önemli? Yapının gerçek sünek davranışını, zayıf halkasını ve göçme mekanizmasını gösterir. Elastik analiz bu bilgiyi veremez.
Kaç mafsal yeterli? Tüm potansiyel plastik bölgelerde (kiriş uçları, kolon uçları). Tipik 20 katlı BA bina için 300+ mafsal.
Pushover deprem olmadan yapılabilir mi? Analiz deprem spektrum bağımsız — kapasite eğrisi sabit. Performans noktası için spektrum gerekli.
İlgili
Son güncelleme: 22 Nisan 2026 · Kaynaklar: TBDY 2018 Bölüm 5, ATC-40, FEMA-356.
İlgili Hesaplama Araçları
Bu konuyla bağlantılı ücretsiz mühendislik hesaplama araçları: