Sulama Kanalı Boyutlandırma

2.1 Adım 1: Sulama Suyu İhtiyacının Belirlenmesi

2.1.1 Referans Evapotranspirasyon (ET₀)

FAO No. 56, referans evapotranspirasyon (ET₀) hesabında FAO Penman-Monteith yöntemini standart yöntem olarak önerir. Bu öneri, tek başına bütün projelerde belirli bir yazılım kullanma şartı veya genelge zorunluluğu anlamına gelmeyebilir. FAO 56, Bölüm 2.

FAO Penman-Monteith (Denklem 1):

$$E{T}_0=\frac{0,408\Delta (R_n-G)+\gamma \frac{900}{T+273}{u}_2(e_s-e_a)}{\Delta +\gamma (1+0,34u_2)}$$

FAO Irrigation and Drainage Paper No. 56 (Allen vd., 1998), Denklem 6

Burada:

• $R_n$ = net radyasyon (MJ/m²/gün)
• $T$ = ortalama hava sıcaklığı (°C)
• $u_2$ = 2 m yükseklikte rüzgar hızı (m/s)
• $e_s-e_a$ = buhar basıncı açığı (kPa)
• $\Delta$ = doygun buhar basıncı eğrisi (kPa/°C)
• $\gamma$ = psikrometrik sabit (kPa/°C)

Saha Notu — Türkiye'ye Özgü: Türkiye'de İç Anadolu'da yıllık ET₀ 800–1.000 mm, Akdeniz ve Güneydoğu Anadolu'da 1.200–1.500 mm'ye ulaşmaktadır (Ustabaş & Kaya, DEÜ, 2024). Bölgesel meteorolojik istasyon verilerinden üretilen ET₀ haritalarının proje tasarımında kullanılması önerilir. GAP bölgesinde CROPWAT programı yaygın olarak kullanılmaktadır.

Kültür bitki katsayısı (Denklem 2):

$$E{T}_c=K_c\cdot E{T}_0$$

FAO No. 56, Tablo 12

2.1.2 Net Sulama İhtiyacı

Net sulama ihtiyacı (Denklem 3):

$$IN=E{T}_c-P_{eff}$$

Burada $P_{eff}$ = etkin yağış (mm). Etkin yağış hesabında USDA yöntemi (veya CROPWAT içindeki formüller) kullanılabilir.

Tasarım debisi (Denklem 4):

$$Q_{kanal}=\frac{A_{sulama}\times I{N}_{max}}{T_{sulama}\times {\eta }_{uygulama}\times 86400}$$

Burada:

• $A_{sulama}$ = sulama alanı (m²)
• $I{N}_{max}$ = tasarım dönemi maksimum net sulama ihtiyacı (m/gün)
• $T_{sulama}$ = günlük sulama süresi (saat) — büyük DSİ projelerinde T = 24 saat
• ${\eta }_{uygulama}$ = uygulama etkinliği (salma sulama: 0,55–0,65; yağmurlama: 0,75; damla: 0,85–0,90)

Dikkat: Uygulama etkinliği bölgeye ve yönteme göre değişebileceğinden; literatürde ilgili kurumlarca onaylanmış yerel değerlerin kullanımı önerilir. Tasarım ayı olarak genellikle maksimum ET değerinin gerçekleştiği Haziran-Temmuz dönemi seçilir.

2.2 Adım 2: Kanal Kesiti Seçimi

Sulama kanallarında trapez kesit standarttır; kanal kaplama tipine göre yamaç eğimi seçilir.

DSİ Sulama Kanalları Tasarım Kılavuzu, Tablo 3.4; Ankara Üniversitesi Sulama Yapıları Ders Notları (TSY_Blm3)

Saha Notu — Türkiye Zemin Koşulları: Ege kıyılarında alüvyon-kum zeminler (m≥1,5), İç Anadolu'da yüksek plastisiteli kil (m=0,75–1,0), Güneydoğu'da kireçtaşı-kalkerli kayalık zeminler (m=0,25–0,50) tipiktir. Zemin tasnifinin ilgili zemin araştırması ve sondaj standartları (ör. TS 3234) kapsamında yapılması önerilir.

2.3 Adım 3: Manning Formülü ile Boyutlandırma

Manning formülü (Denklem 5), üniform açık kanal akımı için temel hesap yöntemidir:

$$Q=\frac{A}{n}\cdot R^{2/3}\cdot S^{1/2}$$

Trapez kesit geometrisi (Denklem 6–8):

$$A=(b+m\cdot y)\cdot y$$ $$P=b+2y\sqrt{1+m^2}$$ $$R=\frac{A}{P}$$

Burada $b$ = taban genişliği (m), $y$ = su derinliği (m), $m$ = yamaç eğimi, $n$ = Manning pürüzlülük katsayısı, $S$ = boyuna eğim (m/m).

Chaudhry, M.H., Open-Channel Hydraulics, 2nd ed., Springer, 2008, Bölüm 2; DSİ Teknik Şartnamesi

Dikkat: Beton kaplama kalınlığının akademik kaynaklara (ör. Ankara Üniv. notları) göre 8–15 cm arasında seçilmesi önerilir. Çimento dozajının 175–250 kg/m³ alınması ve beton kaplamalarda şev eğiminin 1/1,5 olarak uygulanması yaygın bir yaklaşımdır (TSY_Blm3).

2.4 Adım 4: Ekonomik En Elverişli Kesit

Minimum ıslak çevre koşuluna göre trapez için en elverişli hidrolik kesit (Denklem 9):

$$b_{opt}=2y\left(\sqrt{1+m^2}-m\right)$$

Bu kesit için:

$$R_{opt}=\frac{y}{2}$$

Chaudhry, M.H., Open-Channel Hydraulics, 2nd ed., Springer, 2008, Bölüm 2

Bu kesit için minimum kanal boyutu (ve dolayısıyla minimum kaplama alanı) elde edilir. Ancak pratik uygulamalarda taban genişliğinin 5 cm'nin katlarına yuvarlanması yaygındır.

Saha Notu: Türkiye uygulamalarında küçük debili tersiyer kanallar için ekonomik kesit şartına uymak hem malzeme tasarrufu hem de sulama birliği işletme maliyetini düşürür. DSİ uygulamalarında 50 m³/s'den büyük kanallarda arazi edinim maliyeti nedeniyle ekonomik kesit yerine taşıma kapasitesi-maliyet dengesi analizi yapılmaktadır.

2.5 Adım 5: Hız Kontrolü

Kanal hızı, hem tortu çökmesini (minimum hız) hem de erozyon-aşınmayı (maksimum hız) engellemek için aralık içinde kalmalıdır.

İzin verilen minimum hız: Tortu çökmemesi için: $V_{min}=0,30\text{–}0,60\text{ m/s}$

Froude sayısı kontrolü (Denklem 10):

$$Fr=\frac{V}{\sqrt{g\cdot y}}<1,0\text{(nehir rejimi — su yu¨zu¨ profili kararlı)}$$

Sulama kanallarında genellikle Fr < 0,8 hedeflenir.

DSİ Teknik Şartnamesi, Kanal Tasarımı Bölümü, Tablo 7

Dikkat: Hız sınırlarının altında sediment birikimi; üstünde ise yamaç erozyonu oluşur. Türkiye'de özellikle Fırat havzasında yüksek sediment taşıyan sulama sularında önlem olarak kanal başında çökeltme havuzları (silt trap) yapılması yaygın bir uygulamadır.

2.6 Adım 6: Serbest Yükseklik (Freeboard)

Serbest yükseklik, beklenmedik debi artışları, rüzgar etkisi ve operasyon hataları nedeniyle taşmayı önlemek için toplam kanal derinliğine eklenen güvenlik payıdır.

USBR, Design of Small Canal Structures, U.S. Bureau of Reclamation, 1978, Chapter 2

Türkiye'de beton kaplı kanallarda serbest yükseklik 0,10–0,15 m'ye kadar düşürülebilir; açık toprak kanallarda ise tablo değerlerinin uygulanması önerilir.

3. Kanal Kaplama Türleri ve Karşılaştırması

Türkiye'de sulama kanallarında kaplamanın temel amacı sızma kayıplarını azaltmak, pürüzlülüğü düşürerek kapasiteyi artırmak ve yamaçları korumaktır. Kaplamasız toprak kanallarda taşınan suyun %30–50'si sızmayla kaybolmaktadır.

Bkz. Convey Global (MDPI 2020 kaynaklı), Ding & Gao 2020; Hakgören (Atatürk Üniv.); Ankara Üniv. TSY_Blm3

Saha Notu: HDPE geomembran kaplama (kalınlık 1,00–3,00 mm; TS EN ISO kalite belgeli firma ürünü; sıcak füzyon kaynağı ile birleştirme) özellikle geçirgen GAP bölgesi ve İç Anadolu kum-balçık zeminlerinde toprak kanallarına kıyasla sızma kaybını %97'ye kadar azaltmaktadır. Beton kaplama ise ilk yatırım maliyeti yüksek olmakla birlikte en ekonomik uzun vadeli çözüm olmaya devam etmektedir.

4. Akış Diyagramı — Sulama Kanalı Tasarım Süreci

5. Türkiye'ye Özgü Saha Koşulları

5.1 İklim Bölgeleri ve Tasarım Parametreleri

Türkiye yarı-kurak iklim özelliklerine sahip olup yıllık ortalama yağış 574 mm'dir (DSİ, 2024). Bölgesel farklılıklar tasarım parametrelerini doğrudan etkiler.

Ustabaş & Kaya, DEÜ, 2024; MGM 1960-2020 verisi; DSİ, 2024

5.2 Türkiye'de Yasal Zorunluluklar

• 3194 sayılı İmar Kanunu: İlgili mevzuat uyarınca sulama kanalı güzergahının kadastral plan ve imar planıyla uyumlu olması beklenir
• 4708 sayılı Yapı Denetimi Kanunu: DSİ yapıları 4708 kapsamında değildir, özel sektör sulama altyapılarında ise denetim gereklilikleri projenin kapsamına göre belirlenir.
• Yapı İşlerinde İSG Yönetmeliği: İnşaat aşamasında açık kazı kenarlarında bariyer ve iksa gibi koruyucu tedbirlerin alınması zorunluluğu
• DSİ mevzuatı: Su tahsis izni DSİ Bölge Müdürlüğü'nden alınmadan sulama kanalı inşa edilemez

Saha Notu: Bireysel sulama sistemlerinde 2025 itibarıyla hibeye esas proje üst limiti 10 milyon TL'ye çıkarılmıştır (Tarım ve Orman Bakanlığı Tebliği, Resmi Gazete, 21 Şubat 2025). Yeni sulama projelerinde modern boru sistemi (kapalı basınçlı) tercih edilmesi halinde bu desteklerden yararlanılabilir.

5.3 Türkiye Sulama Altyapısı — Güncel İstatistikler (2024)

• DSİ sulama alanı: 4.913.822 hektar (2024)
• Diğer sulama alanları: 2.290.000 hektar
• 2024 yılında önceki yıla göre artış: %2,14
• Sulama verimliliği hedefi (Dünya Bankası Projesi): %37'den %90'a çıkarılması hedeflenmektedir

DSİ, Su Kaynakları ve Tarımsal Sulama İstatistikleri, 2024 (Yayım: Aralık 2025)

6. Formüller Özeti

7. Sayısal Örnek (Orijinal Makale)

Verilen:

• Sulama alanı: $A_{sulama}=500$ ha
• Maksimum net sulama ihtiyacı (örnek değer): $I{N}_{max}=6$ mm/gün
• Günlük sulama süresi: $T=20$ saat
• Uygulama etkinliği: $\eta =0,65$
• Kanal boyuna eğim: $S=0,0004$ m/m
• Toprak: silt-kil → $m=1,5$, $n=0,022$

Tasarım debisi:

$$Q=\frac{500\times 10^4\times 0,006}{20\times 0,65\times 3600}=\frac{30000}{46800}=0,641{\text{ m}}^3/\text{s}$$

Ekonomik kesit: $m=1,5$ için $b_{opt}=2y(1,803-1,5)=0,606y$

$$A=(0,606y+1,5y)y=2,106y^2$$

Deneme $y=0,65$ m: $Q=0,386$ m³/s < 0,641 → Yetersiz

Deneme $y=0,80$ m:

$$A=2,106\times 0,64=1,348{\text{ m}}^2,R=0,40\text{ m}$$ $$Q=\frac{1,348}{0,022}\times (0,40{)}^{2/3}\times 0,020=61,3\times 0,543\times 0,020=0,666{\text{ m}}^3/\text{s}>0,641✓$$

Sonuç: $y=0,80$ m, $b=0,606\times 0,80=0,485\approx 0,50$ m (yuvarlama). Serbest yükseklik: 0,25 m → toplam derinlik 1,05 m.

Hız: $V=0,641/1,348=0,48$ m/s (0,30–0,75 arası )

Froude: $Fr=0,48/\sqrt{9,81\times 0,80}=0,48/2,80=0,17<1,0✓$ — Nehir rejimi

8. Örnek Problemler

Problem 1 — Kolay 🟢

Veriler:

• Sulama alanı: A = 200 ha
• Mısır bitkisi — orta dönem Kc = 1,20
• Temmuz ET₀ = 7,5 mm/gün (MGM İstasyon Verisi, Konya)
• Temmuz etkin yağış Re = 0,5 mm/gün
• Günlük sulama süresi T = 18 saat
• Damla sulama → η = 0,88

İstenen: Tasarım debisi Q (m³/s)

Çözüm:

Adım 1: Bitki su tüketimi → ETc = Kc × ET₀ = 1,20 × 7,5 = 9,0 mm/gün (FAO No. 56 Denklem 6)

Adım 2: Net sulama ihtiyacı → IN = ETc − Re = 9,0 − 0,5 = 8,5 mm/gün = 0,0085 m/gün

Adım 3: Tasarım debisi:

$$Q=\frac{200\times 10^4\times 0,0085}{18\times 0,88\times 3600}=\frac{17000}{57024}=0,298{\text{ m}}^3/\text{s}$$

Sonuç: Q = 0,30 m³/s (yuvarlanmış) Kontrol: Tersiyer kanal kapasitesi — bu değer tipik şube kanal aralığına (0,3–10 m³/s) denk düşmektedir

Problem 2 — Orta 🟡

Veriler:

• Tasarım debisi: Q = 1,20 m³/s
• Boyuna eğim: S = 0,0003 m/m
• Kaplama: Beton → n = 0,014, m = 1,0
• Ekonomik kesit tasarımı istenecek

İstenen: Trapez kanal boyutları (b, y) ve hız kontrolü

Çözüm:

Adım 1: m = 1,0 için ekonomik kesit:

$$b_{opt}=2y(\sqrt{1+1^2}-1)=2y(1,414-1)=0,828y$$

Adım 2: A ve R:

$$A=(0,828y+1,0\cdot y)\cdot y=1,828y^2,R=y/2$$

Adım 3: Manning formülüne koy:

$$1,20=\frac{1,828y^2}{0,014}\cdot {\left(\frac{y}{2}\right)}^{2/3}\cdot (0,0003{)}^{1/2}$$ $$1,20=130,57\cdot y^2\cdot 0,630\cdot y^{2/3}\cdot 0,01732=1,428\cdot y^{8/3}$$ $$y^{8/3}=0,840\Rightarrow y=0,840^{3/8}=0,93\text{ m}$$

Adım 4: Taban genişliği → b = 0,828 × 0,93 = 0,77 m → pratik: b = 0,80 m

Adım 5: Yeniden kontrol (b = 0,80, y = 0,93): $A=(0,80+0,93)\times 0,93=1,609$ m², $P=0,80+2\times 0,93\times \sqrt{2}=3,431$ m, $R=0,469$ m $Q=(1,609/0,014)\times (0,469{)}^{2/3}\times (0,0003{)}^{1/2}=114,9\times 0,577\times 0,01732=1,149$ m³/s < 1,20 → y'yi 0,95'e çıkar

Adım 6: y = 0,95 m, b = 0,80 m: $A=(0,80+0,95)\times 0,95=1,663$ m², $R=0,476$ m $Q=(1,663/0,014)\times (0,476{)}^{2/3}\times 0,01732=118,8\times 0,582\times 0,01732=1,198\approx 1,20$ m³/s

Adım 7: Hız: V = 1,20/1,663 = 0,72 m/s → (0,30–2,50 m/s )

Adım 8: Froude: Fr = 0,72/√(9,81 × 0,95) = 0,72/3,05 = **0,24 < 1,0 **

Adım 9: Serbest yükseklik: Q = 1,20 m³/s → 0,3–1,5 aralığı → FB = 0,25 m

Sonuç: b = 0,80 m, y = 0,95 m, FB = 0,25 m, toplam derinlik = 1,20 m Kontrol: Hız ve Froude koşulları sağlanmaktadır

Problem 3 — Zor

Örnek Senaryo: GAP bölgesinde 1.200 ha pamuk sulama alanı için ana tersiyer kanal boyutlandırılması örneklenmiştir. Temmuz ayı maksimum bitki su tüketimi dönemi:

Veriler:

• Sulama alanı: 1.200 ha
• Pamuk Temmuz ET₀ = 9,0 mm/gün (GAP bölgesi, MGM verisi)
• Pamuk orta dönem Kc = 1,20 (FAO No. 56, Tablo 12)
• Etkin yağış: Temmuz Re = 0 mm/gün (kurak dönem)
• İletim kayıp katsayısı: Kb = 0,90 (iletim verimliliği)
• Uygulama etkinliği: η = 0,62 (yüzey sulama, salma)
• T = 22 saat/gün sulama
• Zemin: Kum-balçık → m = 2,0; n = 0,023 (toprak kanal — bölge ekonomisi nedeniyle kaplama yok)
• Boyuna eğim: S = 0,00025 m/m

İstened: Tam kanal boyutlandırma; ekonomik kesit; hız, Froude, serbest yükseklik kontrolleri

Çözüm:

Adım 1: ETc = 1,20 × 9,0 = 10,8 mm/gün

Adım 2: IN = 10,8 − 0 = 10,8 mm/gün = 0,0108 m/gün

Adım 3: Brüt sulama suyu ihtiyacı (iletim kaybı dahil):

$$Q_{br\ddot{u}t}=\frac{A\times IN}{T\times \eta \times K_b\times 3600}=\frac{1200\times 10^4\times 0,0108}{22\times 0,62\times 0,90\times 3600}$$ $$Q_{br\ddot{u}t}=\frac{129600}{44323}=2,924{\text{ m}}^3/\text{s}$$

Adım 4: m = 2,0 için ekonomik kesit:

$$b_{opt}=2y(\sqrt{1+4}-2)=2y(2,236-2)=0,472y$$ $$A=(0,472y+2y)\cdot y=2,472y^2;R=y/2$$

Adım 5: Manning denklemine koy:

$$2,924=\frac{2,472y^2}{0,023}\cdot {\left(\frac{y}{2}\right)}^{2/3}\cdot (0,00025{)}^{1/2}$$ $$2,924=107,5\cdot y^2\cdot 0,630\cdot y^{2/3}\cdot 0,01581=1,071\cdot y^{8/3}$$ $$y^{8/3}=2,730\Rightarrow y=2,730^{3/8}=1,44\text{ m}$$

Adım 6: b = 0,472 × 1,44 = 0,68 m → pratik: b = 0,70 m

Adım 7: Kontrol (b=0,70, y=1,44):

$$A=(0,70+2\times 1,44)\times 1,44=(0,70+2,88)\times 1,44=5,155{\text{ m}}^2$$ $$P=0,70+2\times 1,44\times \sqrt{1+4}=0,70+6,443=7,143\text{ m}$$ $$R=5,155/7,143=0,722\text{ m}$$ $$Q=\frac{5,155}{0,023}\times (0,722{)}^{2/3}\times (0,00025{)}^{1/2}=224,1\times 0,805\times 0,01581=2,851{\text{ m}}^3/\text{s}$$

2,851 < 2,924 → y'yi artır

Adım 8: y = 1,48 m (iterasyon):

$$A=(0,70+2\times 1,48)\times 1,48=5,417{\text{ m}}^2;P=7,319\text{ m};R=0,740\text{ m}$$ $$Q=\frac{5,417}{0,023}\times 0,818\times 0,01581=235,5\times 0,818\times 0,01581=3,046{\text{ m}}^3/\text{s}>2,924✓$$

Adım 9: Hız: V = 2,924/5,417 = 0,54 m/s → (V_min 0,45 m/s; V_max 0,75 m/s kum-balçık toprak )

Adım 10: Froude: Fr = 0,54/√(9,81 × 1,48) = 0,54/3,81 = **0,14 < 1,0 ** — Belirgin nehir rejimi

Adım 11: Q = 2,924 m³/s → Tablo 8'den FB = 0,40 m

SONUÇ:

Dikkat: Yüksek sediment yüklü sularda (ör. GAP bölgesinin bazı kısımlarında) sediment taşınma kontrolü için V < V_ikna (Shields kritik hız) olduğu dikkate alınmalıdır. Bu tür kanallar için tavsiye: kanal başında çökeltme havuzu (silt trap), düzenli kanal tabanı temizliği.

9. Dikkat Edilmesi Gerekenler

1. Sızma kaybı: Kaplasız kanallarda sızma kayıpları %30–50'ye ulaşabilir; beton veya HDPE kaplama kapasite kayıplarını %97'ye kadar azaltır. Sızma kaybı hesabında Hakgören (Atatürk Üniversitesi) yöntemi veya USBR eşitlikleri kullanılabilir.
2. Operasyonel esneklik: Kanalın geniş bir kapasite aralığında (ör. %50–%100) çalışabilmesi ve serbest yüksekliğin tam dolma durumunu karşılaması önerilir.
3. Sediment taşınımı: Hız > 0,5 m/s olduğunda sediment taşınmaz; eğim düşük yerlerde temizlik bakımı planlanmalıdır. GAP projeleri gibi yüksek sedimentli alanlarda çökeltme havuzları yapılması yaygındır.
4. Su tablası etkisi: Kanal tabanının genellikle yeraltı su seviyesinin üzerinde olması hedeflenir; aksi hâlde drenaj sorunu ve zemin tuzlaşması (özellikle GAP bölgesi gibi kurak alanlarda) riski oluşabilir.
5. Bölgesel IDA (İhtiyaç Debisi Analizi): İlgili kurumlarca onaylanmış yerel sulama norm değerlerinin kullanılması tavsiye edilir.
6. Kanal kaplama seçimi: Kaplama kararı ekonomik analiz (yatırım maliyeti vs. su tasarrufu değeri) ile verilmeli; HDPE membran kaplama hem ekonomik hem de etkilidir.
7. Deprem etkisi: Deprem bölgesindeki açık kanallarda betonarme kaplamanın bağlantı derzlerinde ve sanat yapı bağlantılarında esnek derz bırakılması önerilir.
8. Don derinliği: Türkiye'nin İç ve Doğu Anadolu bölgelerinde don derinliği 60–120 cm'ye ulaşabilmektedir (KGM 2020). Kanal taban kotunun don derinliğinin altında kalmaması, gerekiyorsa yalıtım yapılması veya sulama sezonunun donma riski olmayan aylarla sınırlandırılması önerilir.
9. Beton kaplama çatlama riski: Türkiye'nin İç Anadolu koşullarında yüksek sıcaklık farklarından kaynaklanan beton kaplamalarda çatlama sorunu görülebilir. Çimento dozajının 175–250 kg/m³ arasında tutulması ve genleşme derzlerinin 3–5 m aralıklarla bırakılması yaygın bir yaklaşımdır (Yaprak & Öneş, AÜ).

10. İlgili Standartlar ve Kaynaklar

1. DSİ, Sulama Kanalları Projelendirme ve Yapım Teknik Şartnamesi, Devlet Su İşleri, 2021.
2. FAO, Crop Evapotranspiration — Guidelines for Computing Crop Water Requirements (Irrigation and Drainage Paper No. 56), Allen vd., FAO, 1998.
3. FAO, Irrigation and Drainage Paper 56, Bölüm 2 — FAO Penman-Monteith equation.
4. USBR, Design of Small Canal Structures, U.S. Bureau of Reclamation, 1978, Chapter 2.
5. Chaudhry, M.H., Open-Channel Hydraulics, 2nd ed., Springer, 2008, Chapter 2.
6. DSİ, Su Kaynakları ve Tarımsal Sulama İstatistikleri, 2024 Bülteni, dsi.gov.tr, Aralık 2025.
7. Ustabaş, C. & Kaya, B., "Türkiye Referans Evapotranspirasyon Değerlerinin İklim Sınıflandırması Dikkate Alınarak Kümeleme Analizi", DEÜ Mühendislik Fakültesi, 2024.
8. Hakgören, F., "Sulama Sistemlerinde Kanal Sızma Kayıplarını Saptama Yöntemleri", Atatürk Üniversitesi Ziraat Fakültesi, Erzurum.
9. Çimen, M. & Saplıoğlu, K., "Bileşik Kanallarda En Uygun Kesit", Su Kaynakları Dergisi, Cilt 2, Sayı 1, 2009, ss. 49–54.
10. Kodal, S. & Yıldırım, Y.E., Sulama Sistemlerinin Tasarımı Ders Notları, Ankara Üniversitesi, 2020.
11. Yaprak, H. & Öneş, A., "Beton Kaplamalı Kanallarda Malzeme Dayanıklılığının İyileştirilmesi", Politeknik Dergisi, Cilt 8, Sayı 2, 2005.
12. Tarimorman.gov.tr, Türkiye'de Sulanan Bitkilerin Bitki Su Tüketimleri, TAGEM, Ankara.

İlgili Hesaplama Araçları

Bu konuyla ilgili ücretsiz mühendislik hesaplama araçlarımızla ön tasarım ve kontrol yapabilirsiniz:

• Boru Çapı Hesaplama
• Pompa Gücü Hesaplama

Önemli Mühendislik Uyarısı: Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; nihai tasarım, hesap ve uygulama kararları, güncel yönetmelikler ile proje koşulları çerçevesinde yetkili bir inşaat mühendisinin denetiminde alınmalıdır. Sayısal örnekler ve formüller genel mühendislik pratiğini yansıtır; her projenin kendine özgü zemin, yük ve çevre koşulları proje müellifince ayrıca değerlendirilmelidir.