Slump Deneyi (TS EN 12350-2)

Genel

Slump (çökme) deneyi, taze betonun kıvamını (konsistansını) ve işlenebilirliğini ölçen en yaygın saha deneyidir. TS EN 12350-2 standardı, deney ekipmanını, prosedürünü ve raporlama gereklerini düzenler. Deney; 10 mm ile 210 mm arasındaki çökme değerlerine duyarlıdır; bu sınırların dışındaki betonlar için diğer kıvam tayini yöntemleri (Vebe deneyi, yayılma tablası vb.) kullanılmalıdır.

Saha Notu: Türkiye'de hazır beton sektörü, THBB (Türkiye Hazır Beton Birliği) tavsiyesiyle şantiye teslimi kıvamını S4 (≥160 mm) düzeyinde tutmayı hedeflemektedir. Bunun nedeni; taşıma sırasındaki kıvam kayıplarını santral çıkışında telafi etmek ve şantiyede işçilerin su katma eğilimini önlemektir. Su/çimento oranını artırmadan kıvam artırmak için PCE (polikarboksilat eter) tipi süperakışkanlaştırıcı katkılar kullanılması tercih edilmektedir.

Dikkat: Agrega tane büyüklüğü 40 mm'yi aşan betonlarda bu deney doğrudan uygulanamaz; önce ıslak eleme yapılarak 40 mm üzeri taneler ayrılmalıdır (TS EN 12350-2:2019 Madde 4).

1. Deney Ekipmanı

1.1 Slump Hunisi (Abrams Konisi)

Abrams konisi, 1913 yılında Duff Abrams tarafından geliştirilmiş olup dünya genelinde standart ekipman olma özelliğini korumaktadır. Koni kesik huni (frustrum of a cone) biçimindedir; ≥1,5 mm kalınlıkta metal (genellikle galvanizli çelik veya alüminyum alaşımı) malzemeden üretilir.

• İç yüzey düzgün, çentik ve oyuk içermemelidir
• Alt ve üst yüzeyler birbirine paralel ve koni eksenine dik olmalıdır
• Dışa bağlı tutma kulpları ve kelepçe/ayak basma parçaları bulunmalıdır

Tablo 1: Slump Hunisi (Abrams Konisi)

1.2 Sıkıştırma (Şişleme) Çubuğu

• Uzunluk: 600 ± 5 mm
• Çap: 16 ± 1 mm
• Daire kesitli, düz, ucu yuvarlatılmış çelik çubuk

Dikkat: Ucu sivri veya düz kesimli çubuklarla yapılan deneylerde agrega ayrışması ve yanlış sıkıştırma görülür. Standart dışı çubuk kullanımı geçersizlik sebebidir.

1.3 Taban Plakası

• Su emmez, sert, düz yüzey
• Üzerinde kalıbı tespit eden kelepçeler veya ayakla basma parçaları bulunmalı

1.4 Cetvel

• 0 – 300 mm aralığında, ≤ 5 mm aralıklı bölümlenmiş
• Sıfır çizgisi cetvelin en ucunda

1.5 Ek Ekipman

• Kürek (küçük, kare uçlu)
• Karıştırma kabı/tepsisi
• Kronometre
• Nemli bez

Tablo 2: Ek Ekipman

Saha Notu (Türkiye): Sahada konik kap deformasyonu sık görülen bir sorundur. Koni her kullanım öncesi boyutsal kontrole tabi tutulmalı; tolerans dışı ekipman derhal değiştirilmelidir. Koni boyutlarının TSE onaylı kalibrasyon belgesi düzenli olarak yenilenmelidir.

2. Deney Prosedürü

Deney prosedürü, TS EN 12350-2:2019 Madde 6'da ayrıntılı olarak tanımlanmıştır. Toplam süre doldurmaya başlanmadan kaldırmaya kadar 150 saniyeyi geçmemelidir.

Ön Hazırlık

1. Taban plakası ve kalıbın iç yüzeyini nemli bezle nemlendir (yüzeyde serbest su kalmamalı).
2. Taban plakasını yatay konuma getir.
3. Kalıbı taban plakası üzerine yerleştir; kelepçe veya ayak basma parçaları ile sabitle.

Doldurma

Beton numunesini üç eşit hacim tabaka hâlinde doldur:

• 1. tabaka: Tabandan yaklaşık 70 mm'ye kadar (hacimce 1/3)
• 2. tabaka: Tabandan yaklaşık 160 mm'ye kadar (hacimce 2/3)
• 3. tabaka: Huni ağzını hafifçe dolduracak kadar

Her tabakanın üst yüzeyine 25 darbeyi eşit dağıtarak şişleme çubuğu ile sıkıştır. En alt tabaka sıkıştırılırken darbelerin yarısı kenardan merkeze doğru spiral çizecek şekilde vurulmalıdır. Sonraki tabakalarda çubuk yaklaşık 25 mm alt tabakaya nüfuz etmelidir.

Tesviye ve Kaldırma

5. En üst tabaka sıkıştırıldıktan sonra, taşan fazla betonu şişleme çubuğuyla tesviye et.
6. Kalıbı yan yüzeylerde temizle.
7. 150 saniye içinde (doldurmaya başlanmadan kaldırmaya kadar) deneyi kesintisiz tamamla.
8. Kalıbı 5 ± 2 saniyede, döndürmeksizin dikey olarak kaldır.

Ölçüm

9. Kalıp kaldırıldıktan hemen sonra, kalıp üst yüzeyi ile çöken beton kütlesinin en yüksek noktası arasındaki yükseklik farkını $h$ ölçüm değeri olarak kaydet.
10. Ölçümü en yakın 10 mm'ye yuvarla.

$h_{\text{slump}} = H_{\text{kalıp}} - H_{\text{beton}} \quad [\text{mm}]$

Tablo 3: Ölçüm

Saha Notu: Türkiye'de yaz mevsiminde (özellikle İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu'da) beton sıcaklığı 30–35°C'yi aşabilmektedir. TS 1248 standardına göre "sıcak hava" koşullarında (art arda üç gün ortalaması ≥30°C) slump kaybı hızlanır. Bu nedenle şantiyeye teslim edilen betonun deney süresi kritiktir; beton mikserden boşaltılmaya başlandıktan itibaren en kısa sürede deney yapılmalıdır.

3. Geçerli ve Geçersiz Çökme Tipleri

Tablo 4: Geçerli ve Geçersiz Çökme Tipleri

Birbirini takip eden iki deney de kayma çökmesi gösteriyorsa, taze beton bu deney için yeterli plastiklik ve kohezyona sahip değil demektir (TS EN 12350-2:2019 Madde 7).

Dikkat: Kayma çökmesini kabul etmek en yaygın saha hatasıdır. Zaman baskısı nedeniyle geçersiz sonuç raporlanmaması için denetim personeli bu konuda bilinçlendirilmelidir.

4. Çökme (Slump) Sınıfları

TS EN 206:2013+A2:2021'e göre çökme sınıfları (Tablo 1 — Çökme Kıvam Sınıfları):

Tablo 5: Çökme (Slump) Sınıfları

Not: S5 sınıfı betonlarda slump testi yerine yayılma (flow) testi (TS EN 12350-5) uygulanması önerilir. S5 betonun doğrudan slump değeri ölçümü güvenilir sonuç vermeyebilir.

Saha Notu (Türkiye): Türkiye Hazır Beton Birliği (THBB) üye santrallerine, su/çimento oranı artırılmadan ve PCE tipi süperakışkanlaştırıcı kullanılarak şantiye teslimi kıvamının S4 (≥160 mm) seviyesinde tutulmasını tavsiye etmektedir. Böylece şantiyedeki kıvam kaybı (taşıma süresi + sıcaklık etkisiyle 40–60 mm'ye ulaşabilir) telafi edilmiş olur.

5. Kabul Kriterleri

5.1 Proje Gereksinimleri

Projede belirtilen hedef çökme değerinden sapma toleransları (TS EN 206:2013+A2:2021 Tablo NA.1):

Tablo 6: Proje Gereksinimleri

5.2 Tekrarlanabilirlik (TS EN 12350-2:2019 Tablo 1)

Aynı numune üzerinde art arda yapılan iki deney arasındaki fark:

• r (tekrarlanabilirlik): Laboratuvar içi ≤ 23 mm
• R (yeniden üretilebilirlik): Laboratuvarlar arası ≤ 32 mm

Dikkat: Tekrarlanabilirlik değerini aşan iki sonuç arasındaki tutarsızlık, numunenin homojen olmadığına ya da deney tekniğindeki hataya işaret eder. Bu durumda üçüncü bir deney yapılması ve durumun raporlanması önerilir.

6. Konsistans Sınıfları (TS EN 206)

Slump dışında kıvam aşağıdaki yöntemlerle de ölçülür:

Tablo 7: Konsistans Sınıfları (TS EN 206)

Tablo 8: Konsistans Sınıfları (TS EN 206)

Tablo 9: Konsistans Sınıfları (TS EN 206)

7. Yaygın Hatalar ve Önlemler

Tablo 10: Yaygın Hatalar ve Önlemler

Saha Notu: Türkiye şantiyelerinde en yaygın sorunlardan biri, transmikserden şantiyeye ulaşan betonun kıvamını artırmak amacıyla suya başvurulmasıdır. Bu durum TS 500:2000 Madde 3.4 gerekliliklerini ihlal ettiği gibi beton dayanımını %10–25 oranında düşürebilir. Yasal sorumluluk müteahhite aittir; yapı denetim görevlisi anında itiraz etmelidir.

8. Türkiye'ye Özgü Yasal ve Teknik Çerçeve

8.1 Yapı Denetimi Kapsamı

4708 Sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun kapsamındaki tüm yapılarda:

• Taze beton numunesi alınması ve slump deneyi, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'ndan izin belgeli laboratuvar personeli tarafından yapılır
• Numune alma ve deney süreci EBİS (Elektronik Beton İzleme Sistemi) aracılığıyla Bakanlık sunucularına anlık olarak aktarılır
• RFID (çipli) etiket her numuneye takılır; coğrafi konum ve zaman damgası kayıt altına alınır
• Numune alma tutanağı; yapı denetim kontrol elemanı, müteahhit/şantiye şefi ve beton firması temsilcisinin imzasını taşımalıdır
• Beton dökümünden önce laboratuvara önceden bildirim yapılması zorunludur (Tebliğ, R.G. 22.02.2024, Sayı: 32468)

8.2 Numune Alma Sıklığı

TS 500:2000 Madde 3.4 ve TS EN 206:2013+A2:2021 uyarınca:

Tablo 11: Numune Alma Sıklığı

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı 30.01.2022 tarih ve 2839636 sayılı 2022/2 No.lu Genelgesi ile numune alma sıklıkları güncellenerek EBİS sistemiyle entegrasyon zorunlu kılınmıştır.

8.3 Sıcak Hava Koşulları

TS 1248 standardına göre "sıcak hava", art arda üç günlük ortalama hava sıcaklığının 30°C'nin üzerinde olduğu durumu ifade eder. Türkiye'nin büyük bölümünde (İç Anadolu, Güneydoğu, Ege kıyıları) yaz aylarında bu koşul yaygın olarak yaşanmaktadır.

Sıcak havada taze betona etkisi:

• Çökme kaybı hızlanır (her 5°C sıcaklık artışı için ~10 mm çökme kaybı — ampirik kural)
• Priz süresi kısalır
• Plastik rötre çatlağı artar
• 28 günlük nihai dayanım %10–15 düşer (38°C üzerinde kür)

Önlemler (TS 1248, İMO Teknik Bülteni 2023):

• Beton döküm saatlerini 11:00–16:00 periyodunun dışına al (İMO Gaziantep önerisi)
• Karışım suyunu soğut (chiller ile ≤7°C)
• Agregaları gölge alanda dinlendir
• Priz geciktirici PCE tipi süperakışkanlaştırıcı kullan
• Kalıp ve donatıyı ıslatarak soğut

8.4 İş Sağlığı ve Güvenliği (6331 Sayılı İSG Kanunu)

Slump deneyi sırasında:

• Baret, koruyucu ayakkabı ve gözlük zorunludur
• Sıcak havalarda kişisel koruyucu ısı geçirgenliği düşük giysi kullanılmalıdır
• Taze beton bazik (pH ~12–13) olduğundan cilt temasında lastik eldiven mutlaka takılmalıdır
• Deney alanı zemin betonu veya sağlam platform üzerinde olmalı (kayma riski)

9. Raporlama

TS EN 12350-2:2019 Madde 9'a göre rapor aşağıdakileri içermelidir:

• (a) Standardın atıfı (EN 12350-2:2019)
• (b) Numunenin tanımı (beton sınıfı, numunenin nereden alındığı)
• (c) Deney tarihi, saati ve sıcaklığı
• (d) Beton sıcaklığı (°C)
• (e) Çökme tipi: doğru / kayma
• (f) Ölçülen çökme değeri, en yakın 10 mm'ye yuvarlanmış
• (g) Standarttan sapmalar (varsa)
• (h) Sorumlu kişinin imzalı beyanı

Türkiye için ek zorunlu bilgiler (EBİS Tebliği, R.G. 22.02.2024 / Sayı 32468):

• Yapı ruhsatı ve şantiye adresi
• Laboratuvar izin belgesi numarası
• RFID etiket kodu ve EBİS işlem numarası
• Numune alma tutanağı imzaları (denetim elemanı, müteahhit, beton firması)

10. Örnek Problemler

Problem 1 — Temel (🟢 Kolay)

Senaryo: Bir şantiyede C25/30 sınıfı kolon betonu teslim alınmaktadır. Slump ölçümü yapılmış ve aşağıdaki değerler elde edilmiştir:

Veriler:

• 1. ölçüm: $h_1 = 85$ mm (Doğru çökme)
• 2. ölçüm: $h_2 = 95$ mm (Doğru çökme)
• Proje hedef slump sınıfı: S2 (50–90 mm)

İstenen: (a) Slump sınıfını belirle. (b) Proje toleransına uygunluğu kontrol et. (c) Tekrarlanabilirlik kontrolü yap.

Çözüm:

Adım 1 — Ortalama slump hesabı:

$h_{\text{ort}} = \frac{h_1 + h_2}{2} = \frac{85 + 95}{2} = 90 \text{ mm}$

En yakın 10 mm'ye yuvarlanır → $h = 90$ mm

Adım 2 — Sınıf belirleme (TS EN 206:2013+A2:2021 Tablo 1):

$h = 90$ mm → S2 sınıfı (50–90 mm)

Adım 3 — Hedef sapma kontrolü (TS EN 206:2013+A2:2021 Tablo NA.1):

Hedef: S2 sınıfı ortası ≈ 70 mm; tolerans ±20 mm → [50, 90] mm

$h_1 = 85 \text{ mm}$ → 50 ≤ 85 ≤ 90

$h_2 = 95 \text{ mm}$ → 95 > 90 → Tolerans dışı!

Adım 4 — Tekrarlanabilirlik (TS EN 12350-2:2019 Tablo 1):

$\Delta h = |h_2 - h_1| = |95 - 85| = 10 \text{ mm} \leq r = 23 \text{ mm} \quad \checkmark$

Sonuç: $h_2 = 95$ mm, S2 sınıfının üst sınırını aştığı için (90 mm > olduğundan değil, 95 > 90) proje dışında kalmaktadır. Proje mühendisi durum hakkında bilgilendirilmeli; gerekirse yeni beton teslimi istenmelidir. Tekrarlanabilirlik sağlanmıştır.

Problem 2 — Orta (🟡 Orta)

Senaryo: C30/37 sınıfında beton, 62 km uzaklıktaki şantiyeye 90 dakika taşıma süresiyle teslim edilmektedir. Santral çıkışında slump 200 mm (S5) ölçülmüştür. Proje şartnamesi S3 (100–150 mm) istemektedir.

Veriler:

• Santral çıkışı slump: $h_{\text{sant}} = 200$ mm
• Taşıma süresi: 90 dakika
• Hava sıcaklığı: 32°C (sıcak hava koşulları, TS 1248)
• Ampirik slump kaybı katsayısı: ~3 mm/dk (sıcak hava)
• Hedef: S3 (100–150 mm), tolerans ±30 mm

İstenen: (a) Şantiyede beklenen slump değerini hesapla. (b) Proje şartnamesine uygunluğu değerlendir. (c) Santral çıkışı slump değerinin neden yüksek olduğunu yorumla.

Çözüm:

Adım 1 — Taşıma kayıp hesabı:

$h_{\text{şantiye}} \approx h_{\text{sant}} - k \times t = 200 - 3 \times 90 = 200 - 270$

Bu sonuç negatif çıktığı için kural doğrusal olarak bu kadar uzağa uygulanamaz. Politeknik Dergisi 2021 çalışmasında 90 dakika taşıma ve sıcak hava koşullarında –40 mm slump farkı ölçülmüştür.

$h_{\text{şantiye}} \approx 200 - 40 = 160 \text{ mm}$

Adım 2 — Sınıf ve tolerans kontrolü:

160 mm → S4 sınıfı (160–210 mm)

Hedef S3 (100–150 mm), tolerans ±30 mm → alt sınır 70 mm, üst sınır 180 mm

$h_{\text{şantiye}} = 160 \text{ mm}$ → 70 ≤ 160 ≤ 180 → Tolerans içinde

Adım 3 — Yorum:

Santral, proje talebinin üzerinde kıvamla beton çıkarmaktadır. Bunun nedeni:

• THBB tavsiyesi olarak şantiye teslimi S4 hedefi için santral çıkışı S5'e yükseltilmektedir
• Taşıma süresi uzun olduğu için kıvam kaybı önceden hesaba katılmaktadır
• Su/çimento oranı artırılmadan kıvam sağlamak için PCE süperakışkanlaştırıcı kullanılmaktadır

Sonuç: Şantiye tesliminde 160 mm slump beklenmekte olup S4 sınıfında kalmakta ve tolerans bandı içindedir. Deney geçerli.

Problem 3 — Zor ( Zor)

Senaryo: Türkiye'de sıcak yaz koşullarında bir şantiyede, C30/37 sınıfı ve S3 kıvamında (hedef slump 130 mm) betonarme perde duvar betonu dökülecektir. Beton karışım bilgileri: CEM I 42,5R çimento = 400 kg/m³; su = 190 kg/m³; PCE katkı yok. Bileşen sıcaklıkları: Çimento 45°C, agrega 35°C, su 25°C; agrega kütlesi = 1750 kg/m³ (çakıl + kum toplamı).

İstenen:

1. Taze beton sıcaklığını hesapla
2. Sıcak hava etkisiyle slump kaybını tahmin et (döküm zamanı şantiye teslim anından 20 dakika sonra)
3. Beton kabul kararını ver
4. su/çimento oranını yorumla

Çözüm:

Adım 1 — Taze beton sıcaklığı hesabı:

$T_{\text{beton}} = \frac{c_{\text{ç}} \cdot T_{\text{ç}} \cdot m_{\text{ç}} + c_{\text{a}} \cdot T_{\text{a}} \cdot m_{\text{a}} + c_{\text{su}} \cdot T_{\text{su}} \cdot m_{\text{su}}}{\sum c_i m_i}$

Özgül ısılar: Çimento ≈ 0,84 kJ/(kg· °C), Agrega ≈ 0,84 kJ/(kg· °C), Su = 4,18 kJ/(kg· °C)

Payda: $(0{,}84 \times 400) + (0{,}84 \times 1750) + (4{,}18 \times 190)$ $= 336 + 1470 + 794{,}2 = 2600{,}2 \text{ kJ/°C}$

Pay: $(336 \times 45) + (1470 \times 35) + (794{,}2 \times 25)$ $= 15120 + 51450 + 19855 = 86425 \text{ kJ}$

$T_{\text{beton}} = \frac{86425}{2600{,}2} \approx 33{,}2°C$

Bu değer TS EN 206'nin öngördüğü 30°C üst sınırını aşmaktadır. Sıcak hava önlemleri zorunludur.

Adım 2 — Çökme kaybı tahmini:

TS 1248 ve İMO/THBB ampirik kuralına göre; her 5°C sıcaklık artışı için ~10 mm çökme kaybı beklenir. Beton sıcaklığı 33°C (referans 20°C'ye göre Δ=13°C):

$\Delta h_{\text{sıcaklık}} \approx \frac{13}{5} \times 10 = 26 \text{ mm}$

Ayrıca 20 dakika bekleme süresi için kıvam kaybı ~15 mm (sıcak ortamda ampirik):

$h_{\text{döküm}} \approx 130 - 26 - 15 = 89 \text{ mm}$

Adım 3 — Kabul kararı:

Hedef S3 (100–150 mm), tolerans ±30 mm → [70, 180] mm

$h_{\text{döküm}} = 89 \text{ mm}$ → 89 > 70 → Tolerans içinde görünse de S2 sınıfına (50–90 mm) geçmiştir.

Proje S3 istiyorsa S2 kıvam proje şartnamesine aykırıdır → Beton ret.

Adım 4 — su/çimento değerlendirmesi:

$w/c = \frac{190}{400} = 0{,}475$

TS EN 206 Çizelge F.1'e göre C30/37 ve XC2 çevre sınıfı için maksimum w/c = 0,55; bu değer sağlanmaktadır. Ancak dayanım açısından daha düşük w/c tercih edilmeli ve kıvam kaybı kimyasal katkıyla giderilmelidir.

Sonuç: Beton sıcaklığı 33°C olup izin verilen üst sınırı (TS EN 206: 30°C taze beton döküm sıcaklığı) aşmaktadır. Çökme dökümde S2'ye düşeceği için beton proje şartnamesine aykırıdır. Önerilen önlemler: (1) Saha teslimine kadar bekletmeyi azalt, (2) Agrega ve suyu soğut, (3) Priz geciktirici süperakışkanlaştırıcı kullan.

11. Deney Akış Diyagramı

Not: Aşağıdaki metin akış diyagramını Mermaid formatında temsil eder; TS EN 12350-2:2019 deney prosedürünü özetlemektedir.

Beton Teslimi
     ↓
D_max > 40 mm? → Evet → Islak Eleme → ...
     ↓ Hayır
Ekipman Hazırlığı (Nemlendirme)
     ↓
3 Tabaka Doldur (25 darbe/tabaka)
     ↓
Tesviye + Kaldırma (5±2 s)
     ↓
Süre > 150 s? → Evet → Deney İptal
     ↓ Hayır
Çökme Tipi Belirleme
Doğru → Ölç (10 mm hassas) → Sınıfla → Tolarerans Kont. → Kabul/Ret
Kayma/Çöküş → Tekrar Et

12. Hesap Aracı

[Hesap Aracı Linki] — Slump sınıfı belirleme ve taze beton konsistans değerlendirmesi

Kaynaklar

1. TS EN 12350-2:2019, Taze Beton Deneyleri — Bölüm 2: Çökme (Slump) Deneyi, TSE, Ankara
2. EN 12350-2:2019, Testing Fresh Concrete — Part 2: Slump Test, CEN (TS EN 12350-2 olarak Türkçeye uyarlanmıştır)
3. TS EN 206:2013+A2:2021, Beton — Özellikler, Performans, Üretim ve Uygunluk, TSE
4. TS 500:2000, Betonarme Yapıların Tasarım ve Yapım Kuralları, Madde 3.4, TSE
5. TS 1248, Beton — Hazırlanması, Dökülmesi ve Bakımı — Anormal Hava Şartlarında, TSE
6. TS 802:2016, Beton Karışım Hesabı, TSE
7. TS EN 12350-3, TS EN 12350-4, TS EN 12350-5 — İlgili kıvam deneyi standartları, TSE
8. 4708 Sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun ve Yapı Denetimi Uygulama Yönetmeliği
9. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, EBİS Tebliği, R.G. 22.02.2024 / Sayı: 32468
10. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Genelge 2022/2 No.lu, 30.01.2022, Sayı 2839636
11. KGM (2008), Beton ve Beton Malzemeleri Laboratuvar Deneyleri, KGM Teknik Araştırma Dairesi
12. Şimşek O., Yardımcı A., "Hazır Betonda Santral Çıkışı İle Şantiye Teslimindeki Beton Özelliklerinin Karşılaştırılmalı İncelemesi", Politeknik Dergisi, 24(3), 973–981, 2021. DOI: 10.2339/politeknik.738609
13. Özkul M.H., Betonda Kalite Denetimi, İTÜ Yapı Malzemesi Laboratuvarı, Ankara
14. THBB Akademi Teknik Bülten No.18, Sıcak Hava Koşullarında Beton Uygulaması, Türkiye Hazır Beton Birliği, 2025
15. İMO Gaziantep Şubesi, "Sıcak Havada Beton Dökümüne Dikkat!", 2023 (imo.org.tr)

13. Sayısal Örnek — Slump Sınıfı Belirleme ve Uygunluk Kararı

Senaryo

• Proje gereksinimleri: Normal betonarme perdeli sistem, C30/37, hedef slump = S3 (100–150 mm)
• Saha deneyi ölçüm değerleri: $h_1 = 128$ mm (1. numune), $h_2 = 135$ mm (2. numune)

Adım 1 — Ortalama Slump

$h_{\text{ort}} = \frac{h_1 + h_2}{2} = \frac{128 + 135}{2} = 131{,}5 \text{ mm} \approx 130 \text{ mm (en yakın 10 mm)}$

Adım 2 — Sınıf Belirleme

$h = 130$ mm → S3 sınıfı (100–150 mm)

Adım 3 — Hedef Slump Sapma Kontrolü (TS EN 206:2013+A2:2021 Tablo NA.1)

Hedef: 130 mm; tolerans: ± 30 mm

$h_{\min} = 130 - 30 = 100 \text{ mm} \leq h_1 = 128 \text{ mm} \quad \checkmark$ $h_{\max} = 130 + 30 = 160 \text{ mm} \geq h_2 = 135 \text{ mm} \quad \checkmark$

Her iki numune tolerans içinde → Beton kabul edilir.

Adım 4 — Tekrarlanabilirlik Kontrolü

$\Delta h = |h_2 - h_1| = |135 - 128| = 7 \text{ mm} \leq r = 23 \text{ mm} \quad \checkmark$

Sonuç: Slump deneyi geçerli, numune tutarlı.

14. Daha Fazla Formül

Su/Çimento Oranı ile Slump İlişkisi (Ampirik)

Slump arttıkça su-çimento oranı ve işlenebilirlik artar, ancak dayanım düşer:

$\frac{w}{c} \uparrow \Rightarrow h_{\text{slump}} \uparrow \quad \text{ve} \quad f_{ck} \downarrow$

Tipik değer: her 25 mm slump artışı için su içeriği yaklaşık 5–6 kg/m³ artar (TS 802:2016).

Yayılma (Flow) Tablosu Ölçümü (TS EN 12350-5, F Sınıfı)

$F_{\text{flow}} = \frac{d_1 + d_2}{2} \quad [\text{mm}]$

$d_1$, $d_2$ = iki dik yönde yayılma çapı.

Vebe Kıvam Ölçümü (TS EN 12350-3) Karşılığı

$t_{\text{Vebe}} \approx \frac{60}{h_{\text{slump}}} \quad \text{(ampirik, kuru beton için)}$

Bu bağıntı yalnızca ön değerlendirme içindir; gerçek Vebe deneyi ile doğrulanmalıdır.

Powers Serbest Su Hesabı (su/çimento → dayanım)

$f_{cm} = \frac{A}{(w/c)^n} \quad \text{veya} \quad f_{cm} = A \cdot k^{w/c}$

$A$, $k$, $n$ = malzeme ve beton sınıfına bağlı ampirik katsayılar.

Beton Sıcaklığı Hesabı (Bileşen Sıcaklıklarından, TS 802:2016)

$T_{\text{beton}} = \frac{c_1 T_1 m_1 + c_2 T_2 m_2 + \ldots}{\sum c_i m_i} \quad [°C]$

$c_i$ = bileşen özgül ısısı, $T_i$ = bileşen sıcaklığı, $m_i$ = bileşen kütlesi.

15. Parametreler Tablosu

Tablo 12: Parametreler Tablosu

İlgili Hesaplama Araçları

Bu konuyla ilgili ücretsiz mühendislik hesaplama araçlarımızla ön tasarım ve kontrol yapabilirsiniz:

• Beton Metrajı Hesaplama
• Pas Payı Hesaplama
• İnşaat Demiri Hesaplama