Beton kürü neden zorunludur ve ne kadar süre uygulanmalıdır?

Beton kürü, çimentonun hidratasyon reaksiyonunu tamamlaması için nem ve sıcaklık koşullarının korunmasıdır. TS EN 13670:2009'a göre minimum kür süresi çimento sınıfı ve çevre etki sınıfına bağlı olup 2 ila 14 gün arasında değişir; ACI 308R-16 çimento türünden bağımsız en az 7 gün ıslak kür önerir.

Sıcak havada (T > 30°C) beton küründe hangi önlemler alınmalıdır?

TS 1248 ve ACI 305R-20'ye göre T > 30°C'de buharlaşma hızı > 1,0 kg/m²/saat ise plastik rötre önlemi zorunludur. Dökümden 30–60 dakika sonra su sisi uygulaması başlatılmalı, ardından beyaz/alüminyum folyo veya Tip 1-D kür bileşiği kullanılmalıdır.

Soğuk havada beton kür süresi nasıl uzatılır?

Nurse-Saul olgunluk yöntemiyle hesaplanır. Örneğin –1°C'deki Ankara Ocak koşulunda 20°C'deki 7 günlük küre eşdeğer olgunluk (210 °C·gün) ancak yaklaşık 24 günde elde edilir; ya da ısıtılmış barınak ile iç sıcaklık 10–15°C'de tutulmalıdır.

Kür bileşiği (curing compound) ne zaman ve nasıl uygulanır?

TS EN 13396:2004'e göre beton yüzeyi mat görünüm aldığında (su filmi çekildikten sonra, genellikle dökümden 30–60 dakika sonra) 0,15–0,25 L/m² oranında püskürtülür. Kür bileşiği nem kaybını en az %80 azaltmalıdır.

Kürsüz bırakılan beton ne kadar dayanım kaybeder?

Yanlış veya eksik kür uygulaması 28 günlük karakteristik basınç dayanımının %10–25 altında sonuçlara yol açabilir. Şanlıurfa gibi 45°C'yi aşan ortamlarda kürsüz beton dayanımı %18,9 düşerek TBDY 2018'in öngördüğü minimum C25/30 sınırını tehlikeye sokabilir.

Beton Kür Yöntemleri ve Süreleri

1. Kürün Amacı

Beton kür yöntemi seçim akış diyagramı — çevre koşulları, yöntem seçimi ve minimum süre — **Şekil 1.1 — Beton Kür Yöntemi Seçim Akışı**
Çevre koşulları ve eleman tipinden başlayıp yöntem seçimi, sıcak/soğuk hava önlemleri ve minimum kür süresinin belirlenmesi (TS EN 13670 / ACI 308R)

Kür yöntemleri karşılaştırması ve dayanım-zaman eğrisi — **Şekil 1.2 — Kür Yöntemleri ve Dayanım Gelişimi**
Su küründe, ıslak örtü, membran ve sprey kür bileşiği yöntemleri ile iyi/yetersiz kür dayanım-zaman eğrisi karşılaştırması (TS EN 13670)

Beton kürü (concrete curing), çimentonun hidratasyon reaksiyonunu tamamlaması için gerekli nem ve sıcaklık koşullarının belirli bir süre boyunca korunmasıdır.

Çimento-su hidrasyonu, ancak beton içindeki bağıl nemin %80'in üzerinde kaldığı koşullarda sürer. Bu nem düzeyi düştüğünde hidratasyon durur ve beton tasarım dayanımına ulaşamaz. Doğru kür uygulaması betonun 28 günlük karakteristik basınç dayanımını ( $f_{ck}$ ) güvence altına alırken, yanlış ya da eksik kür uygulaması bu değerin %10–25 altında sonuçlara neden olabilmektedir.

Kür yapılmazsa:

Yüzey çatlakları (kuruma büzülmesi / plastik rötre)
Dayanım kaybı (hidratasyon eksik kalır; kürsüz beton 28 günde teorik dayanımın %70–80'ine ulaşabilir)
Geçirgenlik artışı → donma/çözülme döngüsüne karşı dayanıklılık kaybı, kimyasal saldırı riski
Yüzey sertliği azalır, karbonatlaşma hızlanır

⚠ Yasal Zorunluluk: TBDY 2018 Madde 7.4.1 gereğince deprem etkisini karşılayacak betonarme elemanlarda minimum C25/30 sınıfı beton kullanılacak ve beton "nitelik denetimli, bakımı yapılmış ve vibratörle yerleştirilmiş" olacaktır. Bu koşul kürün zorunluluğunu da kapsamaktadır.

Saha Notu — Türkiye: 4708 Sayılı Yapı Denetimi Kanunu kapsamındaki yapılarda EBİS (Elektronik Beton İzleme Sistemi) aracılığıyla taze betondan numune alınması zorunludur. Yapı denetim kuruluşu, beton dökümünü en az 1 gün öncesinden ilgili laboratuvara bildirmek zorundadır (Çevre Şehircilik Bakanlığı Tebliği, R.G. 30629, 18.12.2018).

2. Kür Yöntemleri

Beton yüzeyine serilmiş ıslak jüt çuval örtüsü — ıslak kür yöntemi, düzensiz katlanmış çuval dokusu — **Şekil 2 — Islak Jüt Çuval ile Beton Kür Uygulaması (ML-004)**
Taze beton döşemenin üzerine serilen ıslak jüt çuvallar ile ıslak kür yöntemi; çuvallar beton yüzeyinin nem kaybetmesini engelleyerek hidratasyon sürecini destekler; TS EN 13670'de öngörülen yöntemlerden biridir.

Tablo 1: Islak / Su Kürü

Yöntem	Açıklama	Uygulanabilirlik	Etkinlik
Havuz kürü	Beton tamamen su içinde bekletilir	Boru ve prefabrik elemanlar; numune kürleme	En yüksek
Çuval/jüt örtü + sulama	Sürekli nemli tutma, sabah-akşam sulama	Döşeme, yol betonu, temel	Yüksek
Sürekli su spreyi	Yüzeye sürekli su püskürtme (nozullar)	Büyük yüzeyleri (köprü tabliyesi, alan betonu)	Yüksek
Kum örtüsü + sulama	5–7 cm kum katmanı nemde tutulur	Temel betonu, yatay yüzeyler	Orta–Yüksek

Avantajları: En etkili yöntem, dayanımı maksimize eder. Dezavantajları: Su tüketimi yüksek, pratik uygulaması güç olabilir; kür suyu sıcaklığı beton sıcaklığından 11°C'den fazla farklı olmamalıdır (termal şok riski).

Saha Notu — Türkiye: İç Anadolu ve Doğu Anadolu şantiyelerinde yaz aylarında +35°C'yi aşan hava sıcaklıklarında çuval örtü 2–3 saatte kuruyabilir. Kütahya, Sivas, Erzurum gibi yüksek rakımlı illerde ise gece sıcaklıkları Nisan–Ekim döneminde bile 5°C'nin altına düşebilir; bu durumda çuval örtü üzerine ısı battaniyesi eklenmelidir.

⚠ Dikkat: Kür suyu sıcaklığı ile beton yüzeyi sıcaklığı arasındaki fark 11°C'yi geçmemelidir. Aksi takdirde beton yüzeyinde ısıl çatlak oluşur.

Tablo 2: Örtü Kürü (Sealing Cure)

Yöntem	Açıklama	Kaplama Kalınlığı
Plastik örtü (PE folyo)	Nem kaybını önler; en yaygın yöntem	≥ 0,2 mm
Alüminyum folyo / Beyaz örtü	Hem nem hem güneş ısısını yansıtır; sıcak hava şartları için	≥ 0,15 mm
Sızdırmaz kalıp içinde bırakma	Kalıp söküme kadar betonu korur	—

Uygulama kuralı (TS EN 13670:2009 Madde 8.5): Örtü yüzeye tam yapışmalı, kenarlar en az 200 mm örtüşmeli ve taş/kelepçe ile sabitlenmelidir.

⚠ Dikkat: Örtü kenarları açık bırakılırsa, rüzgar altında doğan hava akımı beton yüzeyini birkaç dakika içinde kurutabilir. Bu hata Türkiye şantiyelerinde en yaygın kür hatasıdır.

Saha Notu: T > 30°C veya güneş ışımasının yoğun olduğu koşullarda beyaz/alüminyum folyo şeffaf PE folyo yerine tercih edilmelidir. Şeffaf PE folyo yüzeyde sera etkisi oluşturarak beton sıcaklığını 10–15°C artırabilir.

Yüzeye sıvı polimer veya reçine bazlı membran püskürtülür; film oluşturarak nem kaybını önler. TS EN 13396:2004 standardı kür bileşiklerinin tip, performans ve deney yöntemlerini düzenler.

Tablo 3: Kimyasal Kür (Kür Bileşiği / Curing Compound)

Tip	İçerik	Uygulama Alanı	Nem Azaltma
Tip 1	Açık renkli / pigmentsiz	Genel yapı betonu	≥ %80
Tip 1-D	Beyaz pigmentli	Sıcak iklim / güneş yansıtma	≥ %80
Tip 2	Şeffaf	Yüzey kaplamadan önce gerektiğinde	≥ %80

Uygulama kuralları (TS EN 13396:2004 Madde 5):

Beton yüzeyi parlaklığını kaybettiğinde (su filmi çekilince, genellikle dökümden 30–60 dakika sonra) hemen püskürtülür
Önerilen uygulama miktarı: 0,15–0,25 L/m² (üretici teknik kılavuzuna göre)
Rüzgarlı havalarda kenar bindirme payı 100–150 mm artırılır
Kür bileşiği üzerine epoksi, boya veya kaplama uygulanacaksa önce mekanik zımpalama veya kimyasal temizleme yapılmalıdır

Verimlilik sınırı: TS EN 13396'ya göre kür bileşiği nem kaybını en az %80 azaltmalıdır:

\text{Su kaybı azaltma} = \left(1 - \frac{m_{\text{kür}}}{m_{\text{kontrolü}}}\right) \times 100 \geq 80\%

burada $m_{\text{kür}}$ kür bileşiği uygulanan numunenin su kaybı, $m_{\text{kontrolü}}$ ise kür uygulanmayan numunenin su kaybıdır.

Saha Notu — Türkiye: Türk piyasasında TS EN 13396 uyumlu kür bileşikleri (akrilik, parafin bazlı) yaygın olarak mevcuttur. Ürün seçiminde "TSE belgeli" ibaresi ve TS EN 13396 uygunluk beyanı talep edilmelidir.

⚠ Dikkat: Yüzeyin ıslak ya da sulanmış olduğu durumlarda kimyasal kür bileşiği uygulaması tutunma problemi yaratır. Püskürtme "su filmi çekilince" — yani yüzey mat görünüm aldığında — yapılmalıdır; gecikme veya erken uygulama ikisi de olumsuz sonuç verir.

Tablo 4: Buhar Kürü (Steam Curing)

Parametre	Değer
Atmosferik buhar sıcaklığı	60–80°C (otoklav dışı)
Otoklav basınç kürü	175–200°C, 1–1,4 MPa
Başlangıç sertleşme bekleme süresi	2–4 saat (bekletme/bekleme periyodu)
Isıtma hızı	≤ 20–33°C/saat
Soğutma hızı	≤ 20°C/saat
Atmosferik buhar kür süresi	6–18 saat
Hedef erken dayanım	24 saatte 28 günlük dayanımın %70–80'i

Kullanım alanları: Prefabrik elemanlar, köprü kirişleri, hendek boruları, bariyer elemanları, hazır beton bileşenleri.

Önemli not: Buhar kürü sonrası 28 günlük nihai dayanım, standart kür uygulanmış betondan genellikle %5–10 daha düşük kalır; bu nedenle yüksek sınıf betonda buhar kür sonrası kontrolü yapılmalıdır.

Saha Notu: Türkiye'deki prefabrik beton fabrikalarında (beton bariyer, T-kiriş vb.) yaygın olarak kullanılmaktadır. Fabrika koşullarında TS EN 13369:2013 (Prefabrik Beton Ürünler — Genel Kurallar) hükümleri uygulanır.

3. Minimum Kür Süreleri (TS EN 13670)

İşçiler taze beton döşemeye hortumla su sıkıyor — arka planda kule vinç ve çok katlı bina iskeleti — **Şekil 3 — Suya Daldırma (Islak) Kür Uygulaması Şantiyede (ML-004)**
Turuncu yelekli işçiler inşaat şantiyesinde taze beton döşemeye hortumla su sıkarak ıslak kür uyguluyorlar; arka planda kule vinçler ve çok katlı binanın demir iskeleti görülmektedir.

TS EN 13670:2009 Madde 8.5 minimum kür süresi, çimento sınıfına ve yapının maruz kaldığı çevresel etki sınıfına bağlıdır. Türkiye'de bu standart TS EN 13670:2009 olarak yayımlanmıştır.

Tablo 5: Minimum Kür Süreleri (TS EN 13670)

Çimento Sınıfı / Dayanım Gelişimi / XC1–XC4 Ortam / XS/XD/XF/XA Ortam

Çimento Sınıfı	Dayanım Gelişimi	XC1–XC4 Ortam	XS/XD/XF/XA Ortam
CEM I 42,5 R / 52,5 R (Hızlı R)	> 0,5 (hızlı)	2 gün	3 gün
CEM I 42,5 N (Normal N)	0,3–0,5 (orta)	3 gün	5 gün
CEM II/B-S (Yavaş S)	0,15–0,3 (yavaş)	5 gün	7 gün
CEM III/A, CEM IV (Çok yavaş)	< 0,15 (çok yavaş)	7 gün	14 gün

Not: Dayanım gelişim hızı = f₂/f₂₈ oranıyla belirlenir (2 günlük / 28 günlük basınç dayanımı oranı).

Pratik kural: Çimento türünden bağımsız olarak min. 7 gün ıslak kür önerilir (ACI 308R-16 Bölüm 5.1).

Sıcaklık düzeltmesi: TS EN 13670 kür süresi standart 20°C'ye göredir. Sıcaklık düştükçe kür süresi uzatılmalıdır:

Tablo 6: Minimum Kür Süreleri (TS EN 13670)

Ortalama Sıcaklık / Kür Süresi Çarpanı

Ortalama Sıcaklık	Kür Süresi Çarpanı
20°C	1,0× (baz)
10°C	1,5×
5°C	3,0×
0°C	Don koruması ZORUNLU; normal kür durur

Saha Notu — Türkiye: Kütahya'da ZA zemin sınıfı don derinliği 2,20 m, Erzurum'da 1,94 m (ZA)'dir. Bu illerde kış aylarında beton dökümünde CEM I 52,5 R çimento ve ısıtmalı barınak zorunlu koşul haline gelir.

İşçi kazılmış zemin içindeki radye temele kür spreyi uygulıyor — sırt pompası ve uzun nozul — **Şekil 4 — Radye Temele Kür Spreyi Uygulaması (ML-004)**
Mevcut kazı içindeki yeni dökülmüş radye temelin taze yüzeyine sırt pompasıyla kür kimyasalı spreyi uygulanması; donatı çubuklarının arasından geçirilen nozul ile tüm yüzeye kimyasal kür membranı oluşturulmaktadır.

TS 1248 standardına göre ardarda 3 günlük ortalama hava sıcaklığının +30°C'nin üzerinde olduğu koşullar "sıcak hava" olarak tanımlanır.

Tablo 7: Sıcak Hava Koşullarında Kür

Buharlaşma Hızı (kg/m²/saat)	Risk Seviyesi	Zorunlu Önlem
< 0,50	Düşük	Standart kür yeterli
0,50–1,00	Orta	Rüzgar perdesi + hemen kür başlat
> 1,00	Yüksek ⚠	Plastik rötre önlemi ZORUNLU

Buharlaşma hızı hesabı: Beton sıcaklığı, hava sıcaklığı, bağıl nem ve rüzgar hızına bağlı olarak ACI 305R-20 nomogramı veya aşağıdaki yaklaşık formül ile hesaplanır:

E \approx \left[T_c^{2{,}5} - r \cdot T_h^{2{,}5}\right] \times (V + 1{,}8) \times 10^{-6}

burada $E$ = buharlaşma hızı (kg/m²/saat), $T_c$ = beton sıcaklığı (°C), $T_h$ = hava sıcaklığı (°C), $r$ = bağıl nem (kesir), $V$ = rüzgar hızı (km/saat).

Örnek: Beton sıcaklığı 36°C, hava sıcaklığı 23°C, bağıl nem %90, rüzgar 28 km/saat → $E ≈ 1{,}8$ kg/m²/saat → Yüksek risk, önlem zorunlu.

Sıcak havada önlemler (TS 1248, ACI 305R-20):

Tablo 8: Sıcak Hava Koşullarında Kür

Sıcaklık Aralığı / Önlem

Sıcaklık Aralığı	Önlem
T > 30°C	Erken yüzey kurumasına karşı derhal kür uygula
T > 35°C	Döküm süresini kısa tut, malzeme ve su sıcaklığını düşür
T > 38°C	Buz veya soğutulmuş su kullan; 28 günlük dayanım düşebilir
Güneş ışığı	Alüminyum/beyaz örtü kullan (ısı yansıtma)
Sıcak rüzgar (Güney/Güneydoğu)	Rüzgar perdesi kur, yüzeyi kapat

Taze beton için hedef sıcaklık: $10°C \leq T_{\text{beton}} \leq 35°C$ (TS EN 206:2013+A2:2021 Madde 6.2.1)

⚠ Dikkat: 38°C ve üzeri sıcaklıklarda erken yaş dayanımı hızla gelişse de 28 günlük dayanım standart kür koşuluna göre %10–15 daha düşük çıkabilir. Şanlıurfa, Adıyaman, Gaziantep gibi Güneydoğu Anadolu illerinde yaz aylarında sabah saatlerinde döküm ve yoğun kür zorunluluk haline gelir.

Saha Notu — Türkiye: Türkiye'nin güneydoğu bölgelerinde (Şanlıurfa, Diyarbakır) yaz aylarında günlük azami sıcaklık 45–48°C'ye ulaşmaktadır. Bu koşullarda TS 1248 Madde 4'e göre dökümden hemen sonra su sisi (mist) uygulaması ve akabinde alüminyum folyo kürü birlikte yapılmalıdır.

Farklı kür sıcaklıklarında beton dayanım gelişimi — -15°C ile 93.3°C arası 5 eğri, 0–28 gün — **Şekil 5 — Kür Sıcaklığının Beton Dayanım Gelişimine Etkisi (ML-004)**
-15°C'den 93.3°C'ye kadar beş farklı kür sıcaklığında beton basınç dayanımı gelişim eğrileri; 37.8°C optimum sıcaklıkta en yüksek 28 günlük dayanım (~45 N/mm²) elde edilirken, -15°C'de dayanım gelişimi durma noktasına gelir.

TS 1248 standardına göre ardarda 3 günlük ortalama hava sıcaklığının +5°C'nin altında olduğu koşullar "soğuk hava" olarak tanımlanır.

Tablo 9: Soğuk Hava Koşullarında Kür

Sıcaklık	Koşul / Önlem
T < 5°C	Normal kür durur; ek önlemler ZORUNLU (TS 1248 Madde 3.1)
T < 0°C	Don tehlikesi! Taze beton donmamalı
En büyük agrega Dmax ≤ 31,5 mm; T = -1°C ila 5°C	Taze beton karışım sıcaklığı ≥ 15°C, yerleştirme sıcaklığı ≥ 13°C (TS 1248 Çizelge 1)

Soğuk havada önlemler:

Su ve agregaları ısıt (TS 1248 sıcaklık tablosu)
Düşük su/çimento oranı + hızlı çimento (CEM I 52,5 R)
Isıtılmış barınak veya ısıtma battaniyesi (ısı kayıplarına karşı yalıtım)
Kalsiyum klorür katkısı: max %2 (donatılı betonda kullanmaktan kaçınılmalı — korozyon riski) (ACI 318 Bölüm 26.4.1.2.a)
Priz önce ılımanlaştırma (TS EN 206:2013+A2:2021 Madde 7.4.2)

⚠ Dikkat: Priz almamış veya erken yaşlı betonun donması kalıcı hasara yol açar. Betonun don etkisine dayanabilmesi için en az 5 MPa basınç dayanımına ulaşması gerekir (ACI 306R-16 Bölüm 4.5).

5.1 Beton Olgunluk Kavramı (Maturity / Nurse-Saul Yöntemi)

Soğuk havalarda "gerçek" kür süresini hesaplamak için olgunluk (maturity) kavramı kullanılır. Nurse-Saul denklemi:

M(t) = \sum_{i} (T_i - T_0) \cdot \Delta t_i \quad [°C \cdot \text{gün}]

burada $T_i$ = ölçülen ortalama beton sıcaklığı (°C), $T_0$ = datum sıcaklığı (genellikle -10°C, beton dayanım kazanmayı bıraktığı sıcaklık), $\Delta t_i$ = zaman aralığı (gün).

Örnek: T = +5°C, t = 7 gün:

M = (5 - (-10)) \times 7 = 15 \times 7 = 105 \text{ °C\cdot gün}

Karşılaştırma: T = +20°C, t = 7 gün:

M = (20 - (-10)) \times 7 = 30 \times 7 = 210 \text{ °C\cdot gün}

→ 5°C'deki 7 günlük kür, 20°C'deki 3,5 günlük küre karşılık gelir. Bu nedenle soğuk havada kür süresi uzatılmalıdır.

Saha Notu — Türkiye: Doğu Anadolu kış koşullarında (Erzurum, Ağrı, Kars) maturity yöntemi ile kontrol edilmeden kalıp sökülmesi ciddi güvenlik riski oluşturur. ASTM C1074 standardına göre maturity–dayanım ilişkisi saha öncesinde laboratuvarda kurulmalıdır.

Fabrikada kırmızı boyalı büyük otoklav (buharlı kür) silindirleri sıra halinde — **Şekil 6 — Buharlı Kür Otoklav Tankları (ML-004)**
Prefabrik beton eleman üretiminde kullanılan büyük çaplı kırmızı otoklav buharlı kür tankları; yüksek basınçlı buharla 180°C'de uygulanan otoklav kürü ile prefabrik elemanlarda hızlı ve yüksek dayanım elde edilir.

Tablo 10: Kalıp Sökme Süresi ile İlişki

Eleman	Min. Beton Dayanımı Sökme İçin	Tipik Süre (20°C)
Kolon ve perde yan kalıpları	$f_c \geq 5 \text{ MPa}$	12–24 saat
Kiriş taban kalıbı (az yüklü)	$f_c \geq f_{ck}/2$	3–7 gün
Kiriş taban kalıbı (tam yük)	$f_c \geq f_{ck}$	21–28 gün
Döşeme kalıbı	$f_c \geq f_{ck}$	14–28 gün

⚠ Dikkat: TS EN 13670:2009 Madde 8.4.2 gereğince kalıp sökme kararı yalnızca yetkili teknik personel onayıyla verilmeli; kararın dayanağı (numune kırım deneyi, olgunluk hesabı veya tahmini dayanım) kayıt altına alınmalıdır.

Sıcaklık etkisi (soğuk hava): Kalıp sökme süresi gereken dayanıma ulaşmak için aşağıda belirtilen maturity değerine eşdeğer süre uzatılır. Sıcaklık 20°C'den 5°C'ye düştüğünde bekleme süresinin en az 2 katına çıkarılması gerekir.

7. Örnek Problemler

In-place, Lab cure ve Field cylinder beton dayanım karşılaştırma grafiği — 0–96 saat, psi birimi — **Şekil 7 — Kür Koşullarının Kısa Vadeli Dayanıma Etkisi (ML-004)**
Beton dayanım gelişimi karşılaştırması: yerinde beton (in-place, yeşil), laboratuvar kürü (lab cure, mavi) ve saha numunesi (field cylinder, kırmızı); 32. saatte in-place beton 3000 psi, saha numunesi yalnızca 1700 psi'ye ulaşmaktadır.

Problem 1 — Kolay 🟢

Veriler:

Beton sınıfı: C30/37 ( $f_{ck} = 30$ MPa, $f_{cm} = 38$ MPa)
Çimento tipi: CEM I 42,5 N ( $s = 0{,}25$ )
Ortam sıcaklığı: $T = 20°C$ (sabit), ıslak kür koşulları

İstenen: 1, 3, 7, 14 ve 28. günlerdeki ortalama basınç dayanımını hesapla.

Çözüm:

TS EN 1992-1-1 Denklem 3.1 ve 3.2:

f_{cm}(t) = \beta_{cc}(t) \times f_{cm}

\beta_{cc}(t) = \exp\left[s \times \left(1 - \sqrt{\frac{28}{t}}\right)\right]

Tablo 11: Problem 1 — Kolay 🟢

Gün (ttt) / βcc(t)\beta_{cc}(t)βcc(t) / fcm(t)f_{cm}(t)fcm(t) (MPa) / Durum

Gün ( $t$ )	$\beta_{cc}(t)$	$f_{cm}(t)$ (MPa)	Durum
1	$\exp[0{,}25 \times (1 - \sqrt{28})] = 0{,}660$	25,1	Kür gerekli
3	$\exp[0{,}25 \times (1 - \sqrt{28/3})] = 0{,}817$	31,0	Kür gerekli
7	$\exp[0{,}25 \times (1 - \sqrt{28/7})] = 0{,}895$	34,0	Min. kür sonu
14	$\exp[0{,}25 \times (1 - \sqrt{28/14})] = 0{,}944$	35,9	—
28	$\exp[0{,}25 \times (1 - 1)] = 1{,}000$	38,0	Referans

Sonuç: C30/37 betonun karakteristik dayanımı $f_{ck} = 30$ MPa'dır. 7. günde ortalama dayanım 34,0 MPa → karakteristik dayanım 28-günlük değerin %89,5'ine ulaşmıştır.

Kontrol: 28. günde $f_{cm} = f_{ck} + 8 = 38$ MPa (TS EN 1992-1-1 Tablo 3.1 ile uyumlu)

Problem 2 — Orta 🟡

Veriler:

Beton sınıfı: C25/30, CEM I 42,5 R çimento
Şantiye: Ankara, Ocak ayı
Hava sıcaklığı: Gündüz +3°C, gece –5°C → Günlük ortalama: –1°C
En büyük agrega tane büyüklüğü: Dmax = 31,5 mm
Hedef: 7 günlük kür sonrası kalıp yanı sökülecek

İstenen:

Gerekli taze beton yerleştirme sıcaklığını belirle
Normal 20°C ortamda 7 günlük kürün soğuk havada kaç güne uzatılacağını hesapla

Çözüm:

Adım 1: TS 1248 Çizelge 1'e göre, Dmax = 31,5 mm ve T = –1°C ila 5°C için:

Minimum taze beton karışım sıcaklığı: 15°C
Minimum beton yerleştirme sıcaklığı: 13°C → Beton ısıtılmış su ile üretilmeli; agregalar ısıtılmalı veya en az 10°C olmalıdır.

Adım 2: Olgunluk yöntemi ile eşdeğer kür süresi (Nurse-Saul):

Ankara Ocak ortalaması: T = –1°C (gündüz +3°C, gece –5°C → ort. –1°C)

M_{\text{soğuk}} = (T - T_0) \times t = ((-1) - (-10)) \times t = 9 \times t \text{ °C\cdot gün}

Normal koşulda (20°C) 7 günlük kürün olgunluğu:

M_{\text{normal}} = (20 - (-10)) \times 7 = 210 \text{ °C\cdot gün}

Soğuk havada eşdeğer kür süresi:

t_{\text{soğuk}} = \frac{M_{\text{normal}}}{(T - T_0)} = \frac{210}{9} \approx 23{,}3 \text{ gün}

Sonuç: Ankara'nın –1°C ortalaması olan Ocak koşulunda, 20°C'deki 7 günlük küre eşdeğer olgunluğa ulaşmak için en az 24 gün kür uygulanmalı; ya da ısıtılmış barınak içinde yerel sıcaklık 10–15°C düzeyinde tutulmalıdır.

Kontrol: Ankara ZA zemin için don derinliği 0,99 m (KGM haritası) → temel betonu derin, dikkat edilmeli.

Problem 3 — Zor

Veriler:

Beton sınıfı: C30/37 ( $f_{ck} = 30$ MPa, $f_{cm} = 38$ MPa)
Şantiye: Şanlıurfa, Temmuz
Ortam sıcaklığı: 45°C (gündüz), beton sıcaklığı 36°C
Bağıl nem: %30
Rüzgar hızı: 20 km/saat
Kür yöntemi: Kür bileşiği (Tip 1-D, TS EN 13396)
Hedef: Yapı denetim numunesi (TS EN 12390-3) ile 28 günlük dayanımı sağla

İstenen:

Plastik rötre riski değerlendir (buharlaşma hızı hesapla)
Sıcak kür etkisiyle 28 günlük dayanım düşüşünü tahmin et
Kür bileşiğinin etkinlik yeterliliğini sorgula

Çözüm:

Adım 1 — Buharlaşma hızı değerlendirmesi:

ACI 305R-20 / THBB Bülteni 18'e göre risk tablosu kullanılır: Beton sıcaklığı 36°C, hava sıcaklığı 45°C, bağıl nem %30, rüzgar 20 km/saat: → Tabloya göre buharlaşma hızı > 1,0 kg/m²/saat → Yüksek risk: Plastik rötre önlemi ZORUNLU

Alınacak önlemler:

Döküm öncesi kalıp ve zemin serinletilir
Beton dökümünden 20–30 dakika sonra su sisi uygulaması başlar
Su filmi kaybolduğunda (30–60 dk) hemen Tip 1-D beyaz pigmentli kür bileşiği uygulanır

Adım 2 — 28 günlük dayanım düşüşü tahmini:

Özcan (2017) ve THBB Bülteni 18 (2025) bulgularına göre:

40°C kürsüz ortamda standart küre kıyasla 28 günlük dayanım düşüşü: %18,9
35°C kürsüz ortamda: %9,6

Şanlıurfa sahası: Beton sıcaklığı 36°C; kür bileşiği %80 nem azaltımı sağlarsa: Kür uygulamasıyla efektif kayıp:

f_{cm,\text{saha}} \approx f_{cm} \times \left[1 - 0{,}189 \times (1 - \eta_{\text{kür}})\right]

burada $\eta_{\text{kür}} = 0{,}80$ (kür bileşiği nem azaltma verimi):

f_{cm,\text{saha}} \approx 38 \times \left[1 - 0{,}189 \times 0{,}20\right] = 38 \times 0{,}962 = 36{,}6 \text{ MPa}

Adım 3 — Kür bileşiği yeterliliği:

f_{cm,\text{saha}} = 36{,}6 \text{ MPa} > f_{cm,\min} = f_{ck} + 8 = 38 - (38 - 36{,}6) \approx \text{ yeterli}

Karakteristik dayanım kontrolü (TS EN 206 kabul kriteri, üretim denetimli tesisler):

f_{c,\min} \geq f_{ck} - 4 = 30 - 4 = 26 \text{ MPa}

f_{c,\text{ortalama}} \geq f_{ck} + 1{,}48\sigma

Kür bileşiği yeterli nem azaltımı (%80) sağladığı sürece C30/37 standardı karşılanır.

Sonuç: Şanlıurfa yaz şartlarında Tip 1-D kür bileşiği (TS EN 13396 uyumlu) hemen uygulandığında ve kür suyu periyodik olarak desteklendiğinde C30/37 beton sınıfı elde edilebilir. Kür uygulanmaması halinde dayanım %18,9 düşerek C25 sınırına yaklaşır ve TBDY 2018'in minimum C25/30 şartını tehlikeye sokabilir.

Kontrol: TBDY 2018 Madde 7.4.1: Deprem bölgelerinde minimum C25/30. C25'in altına düşmesi halinde yapı denetim kabul kriteri sağlanamaz.

Yakın plan ıslak jüt kür örtüsü yüzeyi — kuma bulanmış, çizgili nemli doku — **Şekil 8 — Islak Kür Örtüsü Yakın Plan (ML-004)**
Taze beton üzerine serilen ıslak jüt kür örtüsünün yakın plan görünümü; kum bulanıklı nemli yüzey ve karakteristik örgü dokusu görülmektedir; örtü beton yüzeyinden nem buharlaşmasını önlemektedir.

Tablo 12: Sık Yapılan Hatalar

#	Hata	Sonuç	Standart
1	Kürü hiç yapmamak	Yüzey çatlakları, %10–25 dayanım kaybı	TS EN 13670 Md. 8.5
2	Küre erken son vermek (< 3 gün)	Eksik hidrasyon, geçirgen yüzey	TS EN 13670 Md. 8.5
3	Örtüyü kenarları açık bırakmak	Hava akımıyla kuruma (%5–10 dayanım kaybı)	—
4	Sıcak havada kür başlatmayı geciktirme	İlk 30–60 dakika en kritik; plastik rötre riski	ACI 305R-20
5	Kimyasal kür bileşiği üzerine boyama yapmak	Zayıf yapışma, kaplama dökülmesi	TS EN 13396:2004
6	Soğukta kür önlemleri almamak	Donma → kalıcı hasar; dayanımın %50+ kaybı	TS 1248 Md. 3
7	Kür suyunun sıcaklık farkı > 11°C	Isıl çatlak	THBB Teknik Bülten
8	Buhar küründe ısıtma hızı > 33°C/saat	Termal stres, mikro çatlaklar	—

Karlı havada tünel altı şantiyesi — beton kolon donatı çubuklarıyla çevrilmiş büyük beton kemer — **Şekil 9 — Soğuk Hava Koşullarında Beton Dökümü (ML-004)**
Yoğun kar yağışı altında büyük çaplı tünel/köprü altı yapısında beton dökümü; donatı çubuklarıyla çevrilmiş kolon sistemi; soğuk hava koşullarında (<5°C) beton karışımının ve kür sürecinin özel önlemler gerektirdiği saha görüntüsü.

Tablo 13: Türkiye Yasal Çerçevesi

Kaynak	Konu	Bağlayıcılık
TBDY 2018 Madde 7.4.1	Minimum C25/30, kür zorunluluğu	Zorunlu
TS 500:2000 Madde 8	Betonarme yapımlarda kür kuralları	Zorunlu
TS EN 13670:2009	Minimum kür süresi, kalıp sökme	Zorunlu (referans standart)
TS EN 206:2013+A2:2021	Beton sınıflandırma, taze beton sıcaklığı	Zorunlu
TS 1248:1997	Soğuk/sıcak hava beton kuralları	Zorunlu
TS EN 13396:2004	Kür bileşikleri test yöntemi	Zorunlu (malzeme seçiminde)
4708 Sayılı Kanun	Yapı denetimi, EBİS sistemi	Zorunlu
R.G. 30629 (18.12.2018)	Taze beton numune alma ve EBİS	Zorunlu
İmar Kanunu 3194	Fen ve sağlık kurallarına uyum	Zorunlu
6331 İSG Kanunu	Şantiye güvenliği (sıcak/soğuk çalışma)	Zorunlu

İşçi geniş beton platforma hortumla su sıkıyor — arka planda ekskavatör ve açık inşaat alanı — **Şekil 10 — Büyük Beton Yüzeye Islak Kür Uygulaması (ML-004)**
Büyük ölçekli açık alan beton döşemenin hortumla sulama yöntemiyle ıslak küre alınması; turuncu yelekli işçi beton yüzeyine düzenli su uygularken arka planda Cat ekskavatör ve açık alanda devam eden inşaat faaliyetleri görülmektedir.

Tablo 14: Birim Fiyat Referansları

Poz No	Tarif	Birim	Not
15.190.1008	Silindir ile sıkıştırılmış beton yollarda parafinik esaslı kür malzemesi ile kür	m²	CSB Eylül 2025 listesi
74.026.0011	A Sınıfı BA Betonu 375 doz (liman/deniz)	m³	3.397,86 TL (2024)
74.026.0021	B Sınıfı BA Betonu 350 doz	m³	3.323,08 TL (2024)

Güncel birim fiyatlar için Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı web sitesindeki yıllık birim fiyat listeleri esas alınmalıdır.

Kaynaklar

TS EN 13670:2009. Beton Yapıların Uygulanması. Madde 8.4.2 ve 8.5 — Kalıp Sökme ve Kür. Türk Standartları Enstitüsü, Ankara.
TS EN 206:2013+A2:2021. Beton — Özellikler, Üretim, Döküm ve Uygunluk Kriterleri. Madde 6.2.1, 7.4.2. Türk Standartları Enstitüsü, Ankara.
TS EN 13396:2004. Beton Kür Bileşikleri — Test Yöntemleri. Madde 5. Türk Standartları Enstitüsü, Ankara.
TS 1248:1997. Anormal Hava Şartlarında Betonun Hazırlanması, Dökümü ve Bakımı Kuralları. Madde 3 ve 4. Türk Standartları Enstitüsü, Ankara.
TBDY 2018. Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği. Madde 7.4.1. T.C. Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı / Çevre Şehircilik Bakanlığı, Ankara.
TS 500:2000. Betonarme Yapıların Tasarım ve Yapım Kuralları. Madde 8. Türk Standartları Enstitüsü, Ankara.
Türkiye Hazır Beton Birliği (THBB). (2025). Sıcak Hava Koşullarında Beton Uygulaması. THBB Akademi Teknik Bülteni No. 18.
Türkiye Hazır Beton Birliği (THBB). (2022). Soğuk Havada Beton: Üretim ve Uygulama Pratikleri. Hazır Beton Dergisi No. 149.
Türkiye Hazır Beton Birliği (THBB). Ortam Şartlarının Beton Dayanımına Etkisi. Hazır Beton Dergisi No. 156.
Özcan, F. (2017). Farklı Dayanım Sınıflarına Ait Betonların Basınç Dayanımlarına Değişen Kür Şartlarının Etkisi. Ömer Halisdemir Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 6(1), 115–121.
ACI 305R-20. (2020). Guide to Hot Weather Concreting. American Concrete Institute.
ACI 308R-16. (2016). Guide to External Curing of Concrete. Bölüm 5.1. American Concrete Institute.
TS EN 1992-1-1:2004+AC:2010. Betonarme ve Öngerilmeli Beton Yapıların Tasarımı. Madde 3.1.2, Denklem 3.1–3.2. Türk Standartları Enstitüsü.
TS EN 13369:2013. Prefabrik Beton Ürünleri — Ortak Kurallar. Türk Standartları Enstitüsü.
Çevre Şehircilik Bakanlığı. (18.12.2018). 4708 Sayılı Yapı Denetimi Kanunu Kapsamında Taze Betondan Numune Alınması Tebliği. Resmî Gazete Sayı: 30629.
İnsapedia. (2021). Yapılarda Don Derinliği — Zemin Donma Yüksekliği. (KGM/AFAD bölgesel don derinliği tablosu)
Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. (2024/2025). Yapı İşleri Birim Fiyat Listesi. Ankara.
Neville, A.M. (2011). Properties of Concrete, 5th Edition. Pearson Education.

İlgili Hesap Araçları

[Beton Olgunluk ve Dayanım Tahmini Aracı] — Sıcaklık-zaman maturity hesabı (Nurse-Saul)
[Kür Süresi Planlayıcı] — TS EN 13670:2009 tablosuna göre minimum kür süresi
[Buharlaşma Hızı Nomogramı] — ACI 305R-20 parametrelerine göre sıcak hava riski

İlgili Hesaplama Araçları

Bu konuyla ilgili ücretsiz mühendislik hesaplama araçlarımızla ön tasarım ve kontrol yapabilirsiniz:

Önemli Mühendislik Uyarısı: Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; nihai tasarım, hesap ve uygulama kararları, güncel yönetmelikler ile proje koşulları çerçevesinde yetkili bir inşaat mühendisinin denetiminde alınmalıdır. Sayısal örnekler ve formüller genel mühendislik pratiğini yansıtır; her projenin kendine özgü zemin, yük ve çevre koşulları proje müellifince ayrıca değerlendirilmelidir.

1. Kürün Amacı

Beton kürü (concrete curing), çimentonun hidratasyon reaksiyonunu tamamlaması için gerekli nem ve sıcaklık koşullarının belirli bir süre boyunca korunmasıdır.

Kür yapılmazsa:

Yüzey çatlakları (kuruma büzülmesi / plastik rötre)
Dayanım kaybı (hidratasyon eksik kalır; kürsüz beton 28 günde teorik dayanımın %70–80'ine ulaşabilir)
Geçirgenlik artışı → donma/çözülme döngüsüne karşı dayanıklılık kaybı, kimyasal saldırı riski
Yüzey sertliği azalır, karbonatlaşma hızlanır

2. Kür Yöntemleri

Tablo 1: Islak / Su Kürü

Yöntem	Açıklama	Uygulanabilirlik	Etkinlik
Havuz kürü	Beton tamamen su içinde bekletilir	Boru ve prefabrik elemanlar; numune kürleme	En yüksek
Çuval/jüt örtü + sulama	Sürekli nemli tutma, sabah-akşam sulama	Döşeme, yol betonu, temel	Yüksek
Sürekli su spreyi	Yüzeye sürekli su püskürtme (nozullar)	Büyük yüzeyleri (köprü tabliyesi, alan betonu)	Yüksek
Kum örtüsü + sulama	5–7 cm kum katmanı nemde tutulur	Temel betonu, yatay yüzeyler	Orta–Yüksek

Saha Notu — Türkiye: İç Anadolu ve Doğu Anadolu şantiyelerinde yaz aylarında +35°C'yi aşan hava sıcaklıklarında çuval örtü 2–3 saatte kuruyabilir. Kütahya, Sivas, Erzurum gibi yüksek rakımlı illerde ise gece sıcaklıkları Nisan–Ekim döneminde bile 5°C'nin altına düşebilir; bu durumda çuval örtü üzerine ısı battaniyesi eklenmelidir.

⚠ Dikkat: Kür suyu sıcaklığı ile beton yüzeyi sıcaklığı arasındaki fark 11°C'yi geçmemelidir. Aksi takdirde beton yüzeyinde ısıl çatlak oluşur.

Tablo 2: Örtü Kürü (Sealing Cure)

Yöntem	Açıklama	Kaplama Kalınlığı
Plastik örtü (PE folyo)	Nem kaybını önler; en yaygın yöntem	≥ 0,2 mm
Alüminyum folyo / Beyaz örtü	Hem nem hem güneş ısısını yansıtır; sıcak hava şartları için	≥ 0,15 mm
Sızdırmaz kalıp içinde bırakma	Kalıp söküme kadar betonu korur	—

Uygulama kuralı (TS EN 13670:2009 Madde 8.5): Örtü yüzeye tam yapışmalı, kenarlar en az 200 mm örtüşmeli ve taş/kelepçe ile sabitlenmelidir.

⚠ Dikkat: Örtü kenarları açık bırakılırsa, rüzgar altında doğan hava akımı beton yüzeyini birkaç dakika içinde kurutabilir. Bu hata Türkiye şantiyelerinde en yaygın kür hatasıdır.

Saha Notu: T > 30°C veya güneş ışımasının yoğun olduğu koşullarda beyaz/alüminyum folyo şeffaf PE folyo yerine tercih edilmelidir. Şeffaf PE folyo yüzeyde sera etkisi oluşturarak beton sıcaklığını 10–15°C artırabilir.

Tablo 3: Kimyasal Kür (Kür Bileşiği / Curing Compound)

Tip	İçerik	Uygulama Alanı	Nem Azaltma
Tip 1	Açık renkli / pigmentsiz	Genel yapı betonu	≥ %80
Tip 1-D	Beyaz pigmentli	Sıcak iklim / güneş yansıtma	≥ %80
Tip 2	Şeffaf	Yüzey kaplamadan önce gerektiğinde	≥ %80

Uygulama kuralları (TS EN 13396:2004 Madde 5):

Beton yüzeyi parlaklığını kaybettiğinde (su filmi çekilince, genellikle dökümden 30–60 dakika sonra) hemen püskürtülür
Önerilen uygulama miktarı: 0,15–0,25 L/m² (üretici teknik kılavuzuna göre)
Rüzgarlı havalarda kenar bindirme payı 100–150 mm artırılır
Kür bileşiği üzerine epoksi, boya veya kaplama uygulanacaksa önce mekanik zımpalama veya kimyasal temizleme yapılmalıdır

Verimlilik sınırı: TS EN 13396'ya göre kür bileşiği nem kaybını en az %80 azaltmalıdır:

\text{Su kaybı azaltma} = \left(1 - \frac{m_{\text{kür}}}{m_{\text{kontrolü}}}\right) \times 100 \geq 80\%

burada $m_{\text{kür}}$ kür bileşiği uygulanan numunenin su kaybı, $m_{\text{kontrolü}}$ ise kür uygulanmayan numunenin su kaybıdır.

Saha Notu — Türkiye: Türk piyasasında TS EN 13396 uyumlu kür bileşikleri (akrilik, parafin bazlı) yaygın olarak mevcuttur. Ürün seçiminde "TSE belgeli" ibaresi ve TS EN 13396 uygunluk beyanı talep edilmelidir.

⚠ Dikkat: Yüzeyin ıslak ya da sulanmış olduğu durumlarda kimyasal kür bileşiği uygulaması tutunma problemi yaratır. Püskürtme "su filmi çekilince" — yani yüzey mat görünüm aldığında — yapılmalıdır; gecikme veya erken uygulama ikisi de olumsuz sonuç verir.

Tablo 4: Buhar Kürü (Steam Curing)

Parametre	Değer
Atmosferik buhar sıcaklığı	60–80°C (otoklav dışı)
Otoklav basınç kürü	175–200°C, 1–1,4 MPa
Başlangıç sertleşme bekleme süresi	2–4 saat (bekletme/bekleme periyodu)
Isıtma hızı	≤ 20–33°C/saat
Soğutma hızı	≤ 20°C/saat
Atmosferik buhar kür süresi	6–18 saat
Hedef erken dayanım	24 saatte 28 günlük dayanımın %70–80'i

Kullanım alanları: Prefabrik elemanlar, köprü kirişleri, hendek boruları, bariyer elemanları, hazır beton bileşenleri.

Saha Notu: Türkiye'deki prefabrik beton fabrikalarında (beton bariyer, T-kiriş vb.) yaygın olarak kullanılmaktadır. Fabrika koşullarında TS EN 13369:2013 (Prefabrik Beton Ürünler — Genel Kurallar) hükümleri uygulanır.

3. Minimum Kür Süreleri (TS EN 13670)

Tablo 5: Minimum Kür Süreleri (TS EN 13670)

Çimento Sınıfı / Dayanım Gelişimi / XC1–XC4 Ortam / XS/XD/XF/XA Ortam

Çimento Sınıfı	Dayanım Gelişimi	XC1–XC4 Ortam	XS/XD/XF/XA Ortam
CEM I 42,5 R / 52,5 R (Hızlı R)	> 0,5 (hızlı)	2 gün	3 gün
CEM I 42,5 N (Normal N)	0,3–0,5 (orta)	3 gün	5 gün
CEM II/B-S (Yavaş S)	0,15–0,3 (yavaş)	5 gün	7 gün
CEM III/A, CEM IV (Çok yavaş)	< 0,15 (çok yavaş)	7 gün	14 gün

Not: Dayanım gelişim hızı = f₂/f₂₈ oranıyla belirlenir (2 günlük / 28 günlük basınç dayanımı oranı).

Pratik kural: Çimento türünden bağımsız olarak min. 7 gün ıslak kür önerilir (ACI 308R-16 Bölüm 5.1).

Sıcaklık düzeltmesi: TS EN 13670 kür süresi standart 20°C'ye göredir. Sıcaklık düştükçe kür süresi uzatılmalıdır:

Tablo 6: Minimum Kür Süreleri (TS EN 13670)

Ortalama Sıcaklık / Kür Süresi Çarpanı

Ortalama Sıcaklık	Kür Süresi Çarpanı
20°C	1,0× (baz)
10°C	1,5×
5°C	3,0×
0°C	Don koruması ZORUNLU; normal kür durur

Saha Notu — Türkiye: Kütahya'da ZA zemin sınıfı don derinliği 2,20 m, Erzurum'da 1,94 m (ZA)'dir. Bu illerde kış aylarında beton dökümünde CEM I 52,5 R çimento ve ısıtmalı barınak zorunlu koşul haline gelir.

TS 1248 standardına göre ardarda 3 günlük ortalama hava sıcaklığının +30°C'nin üzerinde olduğu koşullar "sıcak hava" olarak tanımlanır.

Tablo 7: Sıcak Hava Koşullarında Kür

Buharlaşma Hızı (kg/m²/saat)	Risk Seviyesi	Zorunlu Önlem
< 0,50	Düşük	Standart kür yeterli
0,50–1,00	Orta	Rüzgar perdesi + hemen kür başlat
> 1,00	Yüksek ⚠	Plastik rötre önlemi ZORUNLU

Buharlaşma hızı hesabı: Beton sıcaklığı, hava sıcaklığı, bağıl nem ve rüzgar hızına bağlı olarak ACI 305R-20 nomogramı veya aşağıdaki yaklaşık formül ile hesaplanır:

E \approx \left[T_c^{2{,}5} - r \cdot T_h^{2{,}5}\right] \times (V + 1{,}8) \times 10^{-6}

burada $E$ = buharlaşma hızı (kg/m²/saat), $T_c$ = beton sıcaklığı (°C), $T_h$ = hava sıcaklığı (°C), $r$ = bağıl nem (kesir), $V$ = rüzgar hızı (km/saat).

Örnek: Beton sıcaklığı 36°C, hava sıcaklığı 23°C, bağıl nem %90, rüzgar 28 km/saat → $E ≈ 1{,}8$ kg/m²/saat → Yüksek risk, önlem zorunlu.

Sıcak havada önlemler (TS 1248, ACI 305R-20):

Tablo 8: Sıcak Hava Koşullarında Kür

Sıcaklık Aralığı / Önlem

Sıcaklık Aralığı	Önlem
T > 30°C	Erken yüzey kurumasına karşı derhal kür uygula
T > 35°C	Döküm süresini kısa tut, malzeme ve su sıcaklığını düşür
T > 38°C	Buz veya soğutulmuş su kullan; 28 günlük dayanım düşebilir
Güneş ışığı	Alüminyum/beyaz örtü kullan (ısı yansıtma)
Sıcak rüzgar (Güney/Güneydoğu)	Rüzgar perdesi kur, yüzeyi kapat

Taze beton için hedef sıcaklık: $10°C \leq T_{\text{beton}} \leq 35°C$ (TS EN 206:2013+A2:2021 Madde 6.2.1)

⚠ Dikkat: 38°C ve üzeri sıcaklıklarda erken yaş dayanımı hızla gelişse de 28 günlük dayanım standart kür koşuluna göre %10–15 daha düşük çıkabilir. Şanlıurfa, Adıyaman, Gaziantep gibi Güneydoğu Anadolu illerinde yaz aylarında sabah saatlerinde döküm ve yoğun kür zorunluluk haline gelir.

Saha Notu — Türkiye: Türkiye'nin güneydoğu bölgelerinde (Şanlıurfa, Diyarbakır) yaz aylarında günlük azami sıcaklık 45–48°C'ye ulaşmaktadır. Bu koşullarda TS 1248 Madde 4'e göre dökümden hemen sonra su sisi (mist) uygulaması ve akabinde alüminyum folyo kürü birlikte yapılmalıdır.

TS 1248 standardına göre ardarda 3 günlük ortalama hava sıcaklığının +5°C'nin altında olduğu koşullar "soğuk hava" olarak tanımlanır.

Tablo 9: Soğuk Hava Koşullarında Kür

Sıcaklık	Koşul / Önlem
T < 5°C	Normal kür durur; ek önlemler ZORUNLU (TS 1248 Madde 3.1)
T < 0°C	Don tehlikesi! Taze beton donmamalı
En büyük agrega Dmax ≤ 31,5 mm; T = -1°C ila 5°C	Taze beton karışım sıcaklığı ≥ 15°C, yerleştirme sıcaklığı ≥ 13°C (TS 1248 Çizelge 1)

Soğuk havada önlemler:

Su ve agregaları ısıt (TS 1248 sıcaklık tablosu)
Düşük su/çimento oranı + hızlı çimento (CEM I 52,5 R)
Isıtılmış barınak veya ısıtma battaniyesi (ısı kayıplarına karşı yalıtım)
Kalsiyum klorür katkısı: max %2 (donatılı betonda kullanmaktan kaçınılmalı — korozyon riski) (ACI 318 Bölüm 26.4.1.2.a)
Priz önce ılımanlaştırma (TS EN 206:2013+A2:2021 Madde 7.4.2)

⚠ Dikkat: Priz almamış veya erken yaşlı betonun donması kalıcı hasara yol açar. Betonun don etkisine dayanabilmesi için en az 5 MPa basınç dayanımına ulaşması gerekir (ACI 306R-16 Bölüm 4.5).

5.1 Beton Olgunluk Kavramı (Maturity / Nurse-Saul Yöntemi)

Soğuk havalarda "gerçek" kür süresini hesaplamak için olgunluk (maturity) kavramı kullanılır. Nurse-Saul denklemi:

M(t) = \sum_{i} (T_i - T_0) \cdot \Delta t_i \quad [°C \cdot \text{gün}]

Örnek: T = +5°C, t = 7 gün:

M = (5 - (-10)) \times 7 = 15 \times 7 = 105 \text{ °C\cdot gün}

Karşılaştırma: T = +20°C, t = 7 gün:

M = (20 - (-10)) \times 7 = 30 \times 7 = 210 \text{ °C\cdot gün}

→ 5°C'deki 7 günlük kür, 20°C'deki 3,5 günlük küre karşılık gelir. Bu nedenle soğuk havada kür süresi uzatılmalıdır.

Saha Notu — Türkiye: Doğu Anadolu kış koşullarında (Erzurum, Ağrı, Kars) maturity yöntemi ile kontrol edilmeden kalıp sökülmesi ciddi güvenlik riski oluşturur. ASTM C1074 standardına göre maturity–dayanım ilişkisi saha öncesinde laboratuvarda kurulmalıdır.

Tablo 10: Kalıp Sökme Süresi ile İlişki

Eleman	Min. Beton Dayanımı Sökme İçin	Tipik Süre (20°C)
Kolon ve perde yan kalıpları	$f_c \geq 5 \text{ MPa}$	12–24 saat
Kiriş taban kalıbı (az yüklü)	$f_c \geq f_{ck}/2$	3–7 gün
Kiriş taban kalıbı (tam yük)	$f_c \geq f_{ck}$	21–28 gün
Döşeme kalıbı	$f_c \geq f_{ck}$	14–28 gün

⚠ Dikkat: TS EN 13670:2009 Madde 8.4.2 gereğince kalıp sökme kararı yalnızca yetkili teknik personel onayıyla verilmeli; kararın dayanağı (numune kırım deneyi, olgunluk hesabı veya tahmini dayanım) kayıt altına alınmalıdır.