Kiriş Sehim ve Çatlak Kontrolü (TS 500)

Kiriş sehim ve çatlak kontrolü, betonarme kirişin taşıma gücü yeterli olsa bile gerçek hizmet yükleri altında kabul edilebilir biçimde davranıp davranmadığını belirleyen kullanılabilirlik sınır durumu denetimidir. Pratikte denetim üç sınırla özetlenir: toplam (uzun süreli) sehim açıklık için L/250'yi, bölme duvarı ve cam gibi gevrek elemanları taşıyan kirişlerde duvarın yerleştirilmesinden sonra oluşan ek sehim L/350'yi (veya en çok 20 mm), çatlak genişliği ise çevre koşuluna göre 0,3-0,4 mm'yi aşmamalıdır. Bu yazıda kısa ve uzun süreli sehimin nasıl ayrıştığını, çatlamış kesitte efektif atalet momentinin nasıl hesaplandığını ve çatlak genişliğinin neden donatı detayına bağlı olduğunu adım adım inceliyoruz.

Önemli Mühendislik Uyarısı: Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır; nihai tasarım, hesap ve uygulama yetkili inşaat mühendisi denetiminde, güncel yönetmelik ve proje koşullarına göre yapılmalıdır.

Kullanılabilirlik Sınır Durumu Nedir?

Betonarme tasarım iki temel sınır durumu üzerine kurulur. Taşıma gücü sınır durumu (TGSD), elemanın artırılmış yükler altında göçmesini önler; kullanılabilirlik sınır durumu (KSD) ise normal kullanım yükleri altında yapının amaca uygun ve konforlu kalmasını güvence altına alır. Sehim ve çatlak kontrolü tamamen ikinci grupta yer alır.

Bu ayrımın pratik sonucu önemlidir: bir kiriş eğilme ve kesme açısından fazlasıyla güvenli olabilir, ama yine de zeminde çökme hissi yaratan bir sehim veya kullanıcıyı endişelendiren, donatıyı korozyona açan çatlaklar gösterebilir. KSD denetiminde yükler artırılmadan, yani karakteristik (servis) değerleriyle kullanılır. Eğilme dayanımı yeterli bir kesitin sehim/çatlak açısından elenmesi sık karşılaşılan bir durumdur; bu nedenle kiriş boyutlandırma hesaplama aşamasında en/yükseklik oranları daha en baştan KSD gözetilerek seçilmelidir.

KSD'de dikkat edilecek üç ana büyüklük şunlardır:

Tablo: Kullanılabilirlik Sınır Durumu Nedir? özeti.

Burada L kiriş net açıklığını gösterir. Konsollarda açıklık, mesnetten serbest uca olan mesafenin iki katı olarak alınır.

Sehimin Sınır Değerleri ve TS 500 Yaklaşımı

TS 500'ün kullanılabilirlik bölümü, hesapla sehim kontrolü ile dolaylı (oransal) kontrol olmak üzere iki yol tanır. Dolaylı yolda, belirli yükseklik/açıklık oranlarını sağlayan kirişlerde ayrıntılı sehim hesabına gerek kalmaz. Bu oranlar mesnet koşuluna göre değişir; basit kirişte yaklaşık L/h ≈ 14-16, sürekli kirişte daha büyük açıklık/yükseklik oranlarına izin verilir. Bu pratik sınır, ön boyutlandırmada hızlı bir filtre işlevi görür.

Yükseklik/açıklık oranı sağlanmıyorsa veya bölme duvar gibi sehime duyarlı elemanlar varsa hesapla sehim kontrolü zorunludur. Sehim, kullanma yükleri altında hesaplanır ve yükleme türüne göre değişen elastik sehim ifadesinden başlar. Düzgün yayılı yük taşıyan basit kiriş için açıklık ortası sehim:

f = (5 / 384) × (q × L^4) / (Ec × Ie)

Burada q servis yükü (kN/m), L açıklık, Ec betonun elastisite modülü, Ie ise efektif (etkin) atalet momentidir. Anahtar nokta şudur: betonarme kesit çatladığı için, hesapta brüt atalet (Ig) değil çatlamış davranışı dikkate alan efektif atalet kullanılır. Aksi halde sehim ciddi biçimde olduğundan az çıkar.

Efektif Atalet Momenti ve Kısa Süreli Sehim

Servis yükleri altında kirişin çekme bölgesinde betonun çatlaması, atalet momentini brüt değerden (Ig) çatlamış kesit değerine (Icr) doğru azaltır. Gerçek davranış bu iki sınır arasındadır, çünkü çatlaklar arasındaki bölgelerde beton hâlâ çekme taşır (tension stiffening). Branson'un ağırlıklı ortalama yaklaşımıyla efektif atalet:

Ie = (Mcr / Ma)^3 × Ig + [1 − (Mcr / Ma)^3] × Icr ≤ Ig

Burada Mcr çatlama momenti, Ma incelenen yük durumundaki en büyük servis momentidir. Çatlama momenti şöyle bulunur:

Mcr = (fctf × Ig) / yt

fctf betonun eğilmede çekme dayanımı, yt tarafsız eksenden çekme lifine uzaklıktır. Servis momenti çatlama momentinden küçükse (Ma ≤ Mcr) kesit çatlamamış kabul edilir ve Ie = Ig alınır. Ma büyüdükçe Ie hızla Icr'ye yaklaşır; bu nedenle yüksek yükler altında sehim brüt kesite göre hesaplananın katları kadar büyük olabilir.

Kısa süreli (ani) sehim, servis yükünün uygulandığı anda yukarıdaki elastik ifadeye Ie yerleştirilerek bulunur. Sürekli kirişlerde mesnet ve açıklık bölgelerinin Ie değerleri farklı olduğundan, genellikle bu bölgelerin ortalaması alınır. Donatı oranı arttıkça Icr büyür ve sehim azalır; bu, kiriş donatısı hesaplama sonuçlarının doğrudan sehime yansıdığını gösterir.

Uzun Süreli (Sünme ve Rötre) Sehim

Betonarme kirişte sehimin büyük bölümü zamanla gelişir. Sürekli yük altında betonun sünmesi ve büzülmesi (rötre), ilk sehmi katlayan gecikmeli bir bileşen yaratır. TS 500 bu etkiyi, kalıcı yüklere bağlı ani sehmin bir çarpanla büyütülmesiyle dikkate alır:

Δf = λ × fi,kalıcı

Burada fi,kalıcı kalıcı (sürekli) yüke karşılık gelen ani sehim, λ ise zaman ve basınç donatısına bağlı çarpandır:

λ = ξ / (1 + 50 × ρ')

ξ zamana bağlı katsayıdır (5 yıl ve üzeri için yaklaşık 2,0; 12 ay için ~1,4; 6 ay için ~1,2; 3 ay için ~1,0). ρ' = As' / (b × d), açıklık ortasındaki basınç donatısı oranıdır. Bu formülün en güçlü pratik mesajı şudur: basınç donatısı (sıkışma bölgesindeki çelik) uzun süreli sehmi belirgin biçimde azaltır. Sürekli kirişlerde açıklık altına da düzenli yerleştirilen montaj/basınç donatısı, λ'yı küçülterek zaman içindeki çökmeyi sınırlar.

Toplam uzun süreli sehim, tüm servis yükünden gelen ani sehim ile kalıcı yükten kaynaklanan gecikmeli bileşenin toplamıdır ve L/250 ile karşılaştırılır. Bölme duvarı eklendikten sonraki ek sehim ise L/350 sınırına tabidir; bu yüzden duvarın hangi aşamada örüldüğü, kontrol için gerçek bir veridir.

Çatlak Genişliği Kontrolü

Çatlak genişliği denetimi, hem estetik hem de dayanıklılık (donatının korozyona karşı korunması) amaçlıdır. Çatlak genişliği temelde çekme donatısındaki servis gerilmesine, donatı çapına, donatılar arası aralığa ve pas payına bağlıdır. İlke basittir: aynı toplam donatı alanını sağlamak için çok sayıda ince çubuk, az sayıda kalın çubuğa göre daha dar çatlaklar verir; çünkü çekme gerilmesi daha çok temas yüzeyine ve daha sık çatlağa dağılır.

Çatlak genişliğini doğrudan hesaplamak yerine, TS 500 çoğu durumda dolaylı kontrol kuralları sunar: belirli bir çevre sınıfı ve donatı gerilmesi için en büyük çubuk çapını veya en büyük çubuk aralığını sınırlamak. Bu kurallar sağlandığında, ayrıntılı çatlak hesabı yapılmadan çatlak genişliğinin sınır içinde kaldığı kabul edilir. İzin verilen çatlak değeri çevre koşuluna göre değişir:

Tablo: Çatlak Genişliği Kontrolü özeti.

Çatlak kontrolünün ön koşulu yeterli ve doğru yerleştirilmiş pas payıdır; pas payı çatlak genişliğini etkilediği gibi donatıyı da korur. Detaylar için pas payı hesaplama aracından ve döşemeler için minimum donatı/aralık kurallarının ele alındığı betonarme döşeme türleri yazısından yararlanabilirsiniz. Kesme çatlaklarının kontrolü ise eğilme çatlaklarından farklı bir mekanizma izler; bu konu kirişlerde kesme kuvveti tasarımı yazısında ayrıntılandırılmıştır.

Sayısal Örnek: Basit Kiriş Sehim Kontrolü

Net açıklığı L = 6,0 m olan basit mesnetli bir kirişi ele alalım. Kesit b = 300 mm, h = 600 mm, faydalı yükseklik d = 550 mm. Beton C25 (Ec ≈ 30.000 MPa, fctf ≈ 1,8 MPa). Servis yükü q = 25 kN/m, bunun kalıcı bölümü 18 kN/m.

1. Brüt atalet: Ig = b × h^3 / 12 = 300 × 600^3 / 12 = 5,4 × 10^9 mm^4.

2. Servis momenti: Ma = q × L^2 / 8 = 25 × 6,0^2 / 8 = 112,5 kNm.

3. Çatlama momenti: yt = h/2 = 300 mm; Mcr = (fctf × Ig) / yt = (1,8 × 5,4 × 10^9) / 300 = 32,4 × 10^6 Nmm = 32,4 kNm.

Ma = 112,5 kNm > Mcr = 32,4 kNm olduğundan kesit çatlamıştır; efektif atalet kullanılmalıdır.

4. Efektif atalet: (Mcr / Ma)^3 = (32,4 / 112,5)^3 ≈ 0,024. Bu örnek için çatlamış kesit ataletini Icr ≈ 2,3 × 10^9 mm^4 (donatı oranına bağlı çözümle) kabul edersek: Ie = 0,024 × 5,4 × 10^9 + (1 − 0,024) × 2,3 × 10^9 ≈ 2,37 × 10^9 mm^4.

Görüldüğü gibi yüksek servis momentinde Ie pratikte Icr'ye çok yaklaşır.

5. Kısa süreli sehim (tüm servis yükü): fi = (5 / 384) × (q × L^4) / (Ec × Ie) fi = (5 / 384) × (25 × 6000^4) / (30.000 × 2,37 × 10^9) fi ≈ 0,0130 × (3,24 × 10^16) / (7,11 × 10^13) ≈ 5,9 mm.

6. Kalıcı yük ani sehmi (oransal): fi,kalıcı ≈ 5,9 × (18 / 25) ≈ 4,2 mm.

7. Uzun süreli ek sehim: Basınç donatısı yok (ρ' = 0) ve 5 yıl için ξ = 2,0 alınırsa λ = 2,0. Δf = 2,0 × 4,2 = 8,4 mm.

8. Toplam uzun süreli sehim: ftoplam = fi + Δf = 5,9 + 8,4 = 14,3 mm.

9. Sınır kontrolü: L/250 = 6000 / 250 = 24 mm. 14,3 mm < 24 mm olduğundan toplam sehim sınırı sağlanır. Bölme duvarı için kritik olan ek sehim de (8,4 mm) L/350 = 17,1 mm sınırının altındadır. Kesit kullanılabilirlik açısından yeterlidir.

Yaygın Hatalar

• Brüt atalet (Ig) ile sehim hesabı yapmak: Çatlamış kesitte gerçek sehim, brüt kesite göre hesaplananın çok üzerindedir. Efektif atalet (Ie) kullanılmazsa sehim ciddi biçimde olduğundan küçük çıkar.
• Uzun süreli etkileri ihmal etmek: Sünme ve rötre, ani sehmi 2-3 kat büyütebilir. Yalnız ani sehmi kontrol etmek kullanıcı şikâyetine yol açan asıl gecikmeli çökmeyi gözden kaçırır.
• Yanlış sehim sınırı seçmek: Bölme duvarı taşıyan kirişte L/250 yeterli sanılırken, asıl kritik olan duvar sonrası ek sehim için L/350 sınırıdır.
• Çatlak kontrolünü çubuk çapı/aralığı yerine yalnız donatı alanına bakarak yapmak: Aynı alanı veren kalın çubuklar daha geniş çatlak üretir; ince ve sık donatı tercih edilmelidir.
• Pas payını gözden kaçırmak: Yetersiz veya yanlış pas payı hem çatlak genişliğini artırır hem korozyon riskini yükseltir.
• Yükseklik/açıklık oranını ön boyutlandırmada dikkate almamak: Sehime duyarlı açıklıklarda narin kesit seçmek, sonradan büyük donatıyla bile çözülemeyen sehim sorunları doğurur.

Sık Sorulan Sorular

Sehim sınırı neden L/250 ve L/350 olarak ikiye ayrılır?

L/250 toplam uzun süreli sehmin genel konfor ve görünüm sınırıdır. L/350 ise yalnız sehime duyarlı, gevrek elemanlar (bölme duvar, cam, sıva) eklendikten sonra oluşan ek sehim için geçerlidir; çünkü bu elemanlar küçük yer değiştirmelerde bile çatlar. İki sınır farklı yük aşamalarını ve farklı hasar mekanizmalarını hedefler.

Efektif atalet ile brüt atalet arasındaki fark sehimi ne kadar etkiler?

Servis momenti çatlama momentinin belirgin üzerindeyse efektif atalet, brüt ataletin yarısına hatta üçte birine kadar düşebilir. Sehim ataletle ters orantılı olduğundan, brüt ataletle yapılan hesap gerçek sehmin yarısından azını verebilir. Bu nedenle çatlamış kesitlerde mutlaka Ie kullanılır.

Basınç donatısı sehmi gerçekten azaltır mı?

Evet. Uzun süreli sehim çarpanı λ = ξ / (1 + 50ρ') ifadesinde basınç donatısı oranı ρ' arttıkça λ küçülür. Açıklık altına yerleştirilen yeterli basınç donatısı, sünme ve rötreye bağlı gecikmeli sehmi belirgin biçimde sınırlar.

Çatlak genişliğini her durumda hesaplamak zorunda mıyım?

Hayır. TS 500, çevre sınıfı ve donatı gerilmesine bağlı en büyük çubuk çapı ile aralık sınırlarını sağlayan kirişlerde ayrıntılı çatlak hesabını gerekli görmez. Bu dolaylı kontrol sağlandığında çatlak genişliğinin sınır içinde kaldığı kabul edilir.

Eğilme çatlağı ile kesme çatlağı kontrolü aynı mıdır?

Hayır. Bu yazıdaki kontrol eğilmeden doğan, kiriş alt yüzünde açıklık ortasında yoğunlaşan dik çatlaklar içindir. Kesme çatlakları mesnet bölgesinde eğik (yaklaşık 45 derece) oluşur ve etriye ile kontrol edilir; bu farklı mekanizma ayrı olarak değerlendirilmelidir.

Çelik Yapılarda Döşeme Çeşitleri ve Malzeme Sınırları

Çelik yapılarda döşeme çeşitleri; döşeme tablasının malzemesine, çelik kirişlerle kurduğu yapısal ilişkiye ve yükleri taşıyıcı sisteme aktarma biçimine göre sınıflandırılır. Ancak verilen kaynak paketi, döşeme sistemlerinin tasarımına ilişkin yük, sehim, titreşim, yangın, bağlantı ve kompozit davranış kurallarını içermemektedir.

TS EN 10025, sıcak haddelenmiş yapısal çelik ürünlerin malzeme özellikleriyle; TS 708 ise beton içinde kullanılan çelik donatılarla ilgilidir [1][2]. ArcelorMittal kataloğu da çelik profillerin kesit özellikleri ve ürün verilerini sunar; bir döşeme tasarım standardının yerine geçmez [3].

Ekleme yeri: Mevcut giriş ve mühendislik uyarısından sonra, “Kullanılabilirlik Sınır Durumu Nedir?” bölümünden önce.

Geniş Açıklıklarda Endüstriyel Çelik Yapılar

Endüstriyel çelik yapılar; üretim, depolama ve lojistik alanlarında geniş açıklığın kolonlarla bölünmemesine imkân veren taşıyıcı sistem seçenekleri sunar. Sıcak haddelenmiş yapısal çelik ürünlerinin teknik teslim koşulları TS EN 10025 serisinin, profil geometrileri ve kesit özellikleri ise üretici kataloglarının kapsamındadır [2][3].

Bu noktada betonarme kirişlerdeki çatlak kontrolü ile çelik taşıyıcıların kullanılabilirlik değerlendirmesi birbirinden ayrılır. Çelik bir kirişte çatlak genişliği yerine sehim, titreşim, kesit gerilmeleri, eleman stabilitesi ve birleşim davranışı incelenir; ancak verilen kaynak paketi tasarım yüklerini, sehim sınırlarını veya stabilite kurallarını tanımlamadığı için bu bölümde sayısal kabul sınırı önerilmemektedir [2][3].

Kapsam sınırı: TS 708, betonarme yapılarda kullanılan çelik donatıları konu alır; sıcak haddelenmiş ana taşıyıcı profil seçiminin standardı değildir [1]. Endüstriyel yapının betonarme temellerindeki donatı ile çelik üstyapı profilleri, aynı “çelik” ifadesi altında değerlendirilmemelidir [1][2].

Taşıyıcı sistem seçimini belirleyen sorular

Geniş açıklıklı bir endüstriyel yapıda profil seçimine geçmeden önce kullanım senaryosu tanımlanmalıdır. Açıklık, kolon aksları, yapı yüksekliği ve taşıyıcı elemanların yerleşimi; katalogdan okunacak kesit alanı, atalet momenti ve kesit modülü gibi özelliklerin hangi amaçla kullanılacağını belirler [3].

ArcelorMittal profil kataloğunda kesit boyutları ile alan, kütle, atalet momenti ve kesit modülü gibi özellikler birlikte verilir [3]. Bu değerler alternatifleri karşılaştırmak için kullanılabilir; tek başına katalogdan profil seçmek, yük etkileri ve stabilite kontrolleri tamamlanmadan nihai tasarım anlamına gelmez [2][3].

Katalog Verisinden Ön Boyutlandırmaya

Bir profil tablosundaki yüksek alan veya kesit modülü her tasarım durumu için otomatik olarak daha uygun bir çözüm oluşturmaz. Endüstriyel çelik yapılarda elemanın taşıyıcı sistem içindeki görevi, kuvvetin doğrultusu ve eğilmenin gerçekleştiği eksen birlikte değerlendirilmelidir [3].

Eksenel kuvvet altındaki ortalama normal gerilme için aşağıdaki temel ilişki, yalnızca ilk kesit karşılaştırmasında kullanılabilir:

$$\sigma=\frac{CE_N}{CE_A}$$

Kesit alanı katalogdan alınabilir; buna karşılık formülde kullanılacak eksenel kuvvetin hangi yük durumundan elde edildiği bu kaynak paketinde tanımlanmamaktadır [3]. Ayrıca bu basit oran eleman burkulmasını, ikinci mertebe etkilerini ve birleşim davranışını içermez; dolayısıyla tek başına kapasite doğrulaması olarak kullanılmamalıdır [3].

Eğilme etkisinde elastik kesit gerilmesini karşılaştırmak için kullanılan temel ifade şöyledir:

$$\sigma=\frac{M}{W_{el}}$$

Burada kullanılacak elastik kesit modülü, profilin eğilme eksenine karşılık gelen katalog değeridir [3]. Kuvvetli ve zayıf eksen değerlerinin karıştırılması, aynı profil için farklı bir rijitlik ve gerilme sonucu doğurur [3].

Kesit adı aynı olsa bile kontrol edilecek veriler

Profil ailesi veya nominal yükseklik, tek başına teknik tanımlama için yeterli değildir. Ürün standardı, çelik kalitesi, gerçek kesit ölçüleri ve ilgili eksene ait özellikler proje belgelerinde birbirleriyle uyumlu okunmalıdır [2][3].

Üretim Alanını Etkileyen Üç Tasarım Arayüzü

Taşıyıcı sistem ile proses yerleşimi

Kolon aksları yalnızca yapısal bir geometri kararı değildir; üretim hattı, stok koridoru ve ekipman yerleşimiyle birlikte ele alınır. Profil yüksekliği ve genişliği de net hacmi ve birleşim bölgelerini etkilediğinden, katalog boyutları ön tasarım sırasında yerleşim modeliyle karşılaştırılabilir [3].

Üstyapı ile betonarme temel

Çelik kolonun altındaki betonarme temel donatısı TS 708 kapsamındaki çelik donatı ürünleriyle ilişkilidir [1]. Kolon ve kirişlerde kullanılan sıcak haddelenmiş yapısal çelik ürünleri ise TS EN 10025 kapsamında ele alınır [2]. Bu ayrım; malzeme listesi, satın alma belgesi ve teknik şartname hazırlanırken iki ürün grubunun birbirine karıştırılmasını önler [1][2].

Profil seçimi ile birleşim geometrisi

Kesit dayanımı uygun görünen bir profil, başlık veya gövde geometrisi nedeniyle planlanan birleşimin yerleşimine elverişli olmayabilir. Profil kataloğundaki başlık genişliği, gövde kalınlığı ve toplam kesit yüksekliği; birleşim levhası ve bağlantı düzeninin geometrik ön değerlendirmesinde kullanılabilir [3].

Tasarım kontrol kutusu: Bu kaynaklar malzeme ve ürün seçimi için temel bilgi sağlar; rüzgâr, deprem, kar, hareketli yük, yangın, birleşim dayanımı ve sehim sınırları için gerekli tasarım hükümlerini birlikte sunmaz [1][2][3]. Bu nedenle kaynak paketine dayanarak sayısal yük birleşimi, açıklık/sehim oranı veya güvenlik katsayısı verilmemiştir.

Uygulama Örneği: İki Profil Alternatifinin Karşılaştırılması

Bir üretim yapısında aynı açıklık için iki sıcak haddelenmiş profil alternatifi değerlendirilsin. İlk aşamada her iki profil için aynı katalog sürümünden geometrik boyutlar, birim boy kütlesi, kesit alanı, atalet momentleri ve kesit modülleri alınır [3].

Karşılaştırma şu sırayla yürütülebilir:

1. Profilin ürün standardı ve çelik kalitesi proje tanımıyla eşleştirilir [2].
2. Eğilme eksenine ait atalet momenti ve elastik kesit modülü seçilir [3].
3. Eksenel gerilme ve eğilme gerilmesi için ön karşılaştırmalar yapılır; bu işlemler nihai dayanım kontrolü sayılmaz [3].
4. Profil yüksekliği ile tesisat ve proses boşlukları, başlık-gövde ölçüleri ile birleşim geometrisi karşılaştırılır [3].
5. Birim boy kütlesi toplam eleman uzunluğuyla birlikte değerlendirilerek alternatiflerin göreli çelik miktarı incelenir [3].
6. Betonarme temel donatısının profil standardıyla değil, kendi donatı standardıyla tanımlandığı doğrulanır [1][2].

Bu yöntem “en hafif profili” doğrudan seçmez. Ama geometrik olarak yerleşmeyen, yanlış eksen verisi kullanılan veya ürün standardı belirsiz bırakılan alternatifleri hesap sürecinin erken aşamasında ayırmaya yardımcı olur [2][3].

Sık Sorulan Sorular

Endüstriyel çelik yapılarda hangi profil daha ekonomiktir?

Yalnız birim boy kütlesine bakılarak güvenilir bir seçim yapılamaz. Kesit alanı, atalet momentleri, kesit modülleri, profil geometrisi ve sistem içindeki görev birlikte karşılaştırılmalıdır [3].

TS 708 çelik kolon ve kiriş profillerini kapsar mı?

Hayır. TS 708 çelik donatı standardıdır; sıcak haddelenmiş yapısal çelik ürünleri TS EN 10025 başlığı altında ele alınır [1][2].

Profil kataloğundaki atalet momenti ne için kullanılır?

Atalet momenti, kesitin ilgili eksendeki eğilme rijitliğinin karşılaştırılmasında kullanılan geometrik bir özelliktir. Katalogda iki asal eksen için verilen değerlerden, incelenen eğilme eksenine ait olanı seçilmelidir [3].

Katalogdan profil seçmek proje için yeterli midir?

Hayır. Katalog kesit geometrisi ve özelliklerini sağlar; bu kaynak paketi yüklerin belirlenmesi, stabilite, birleşim, yangın veya sayısal kullanılabilirlik sınırlarının tamamını kapsamaz [2][3].

Betonarme temel donatısı ile çelik üstyapı aynı malzeme standardına göre seçilebilir mi?

İki ürün grubu farklı kapsamlarla tanımlanır. Betonarme donatı çeliği için TS 708, sıcak haddelenmiş yapısal çelik ürünleri için TS EN 10025 dikkate alınır [1][2].

Teknik Başvuru

endüstriyel çelik yapılar — Ek Kaynaklar

1. TS 708 — Çelik Donatı Standardı (TS 708) — TSE — https://www.colakoglu.com.tr/uploads/file/tse-ts708-2024-1.pdf
2. TS EN 10025 — Yapısal Çelik Sıcak Haddelenmiş Ürünler (TS EN 10025) — TSE — https://www.tse.org.tr/standart-satis/
3. ArcelorMittal Sections and Merchant Bars 2023 (2023) — ArcelorMittal Europe - Long Products — https://constructalia.arcelormittal.com/files/catalogues/Sections_MB_EN_LR_2023-03-17--094912.pdf

İlgili Hesaplama Araçları

• Taban plakası
• Çelik gerilmesi
• Profil stüdyosu
• Birleşim tasarımı

Kaynak paketinin kapsamadığı teknik başlıklar

Aşağıdaki konular doğrulanmış kaynaklarla desteklenemediği için döşeme türlerine yönelik tasarım ölçütü, sayısal sınır veya uygulama detayı verilemez:

• Kompozit döşemelerde profilli sacın taşıma aşamaları ve kayma bağlantısı
• Çelik kirişli betonarme döşemelerde yük dağılımı ve mesnet davranışı
• Prefabrik döşeme elemanlarının çelik taşıyıcı sisteme bağlantısı
• Kuru döşeme sistemlerinin diyafram kabulü
• Sehim ve titreşim sınırları
• Yangın dayanımı ve yangın koruma detayları
• Akustik performans ve darbe sesi denetimi
• Döşeme açıklığına göre kalınlık veya profil seçimi
• Birleşimlerin taşıma gücü ve kullanılabilirlik kontrolleri

Bu başlıkların teknik olarak genişletilebilmesi için doğrudan çelik ve kompozit döşeme tasarımını kapsayan doğrulanmış birincil standartların kaynak paketine eklenmesi gerekir.

çelik yapılarda döşeme çeşitleri — Ek Kaynaklar

1. TS 708 — Çelik Donatı Standardı (TS 708) — TSE — https://www.colakoglu.com.tr/uploads/file/tse-ts708-2024-1.pdf
2. TS EN 10025 — Yapısal Çelik Sıcak Haddelenmiş Ürünler (TS EN 10025) — TSE — https://www.tse.org.tr/standart-satis/
3. ArcelorMittal Sections and Merchant Bars 2023 (2023) — ArcelorMittal Europe - Long Products — https://constructalia.arcelormittal.com/files/catalogues/Sections_MB_EN_LR_2023-03-17--094912.pdf

Kaynaklar

• TS 500 — Betonarme Yapıların Tasarım ve Yapım Kuralları, Türk Standardları Enstitüsü (TSE), kullanılabilirlik sınır durumları bölümü.
• Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY) 2018: https://webdosya.csb.gov.tr/db/yapiisleri/icerikler/tbdy_2018-20210506174126.pdf
• TS EN 1992-1-1 (Eurocode 2) — Betonarme yapıların tasarımı: Genel kurallar, sehim ve çatlak denetimi, TSE.
• D. J. Branson, "Deformation of Concrete Structures" — efektif atalet ve uzun süreli sehim yaklaşımının temel kaynağı.
• Yapıdan editöryel ekibi ve uzman incelemesi.