Beton karışım tasarımında hedef dayanım nasıl belirlenir?

Hedef ortalama dayanım f_cm = f_ck + 1,64 × s formülüyle hesaplanır; s standart sapmadır. İlk üretimde (15'ten az deney varken) TS EN 206 Tablo 6 uyarınca f_cm,min = f_ck + 4 MPa alınır.

Deprem bölgesinde kullanılabilecek minimum beton sınıfı nedir?

TBDY 2018 Madde 7.2.5.3(a) uyarınca deprem etkisini karşılayan betonarme elemanlarda minimum C25/30 beton sınıfı zorunludur.

Şiddetli donlu ortamda (XF3) hangi W/C sınırı uygulanır?

TS 13515 Çizelge F.1'e göre XF3 maruziyet sınıfında maksimum W/C 0,50, minimum çimento dozajı 320 kg/m³ ve minimum beton sınıfı C30/37'dir.

Sahada beton karışımına su eklenmesi neden yanlıştır?

Sahada su eklenmesi W/C oranını bozar ve 28 günlük basınç dayanımını düşürür; Abrams Yasası'na göre W/C arttıkça dayanım azalır.

TS 802:2016 hangi beton türlerini kapsamaz?

TS 802, yüksek performanslı beton (fck > 50 MPa), kendiliğinden yerleşen beton (KYB/SCC) ve püskürtme beton gibi özel türleri kapsamamaktadır; bu türler için ek standartlar uygulanır.

Beton Karışım Tasarımı (TS 802)

1. Kapsam

Beton karışım tasarımı hesap akış diyagramı — hedef dayanım, W/C oranı, su, çimento ve agrega hesabı — **Şekil 1.1 — Beton Karışım Tasarımı Hesap Akışı (TS 802)**
Tasarım girdilerinden başlayıp hedef dayanım, W/C oranı, su, çimento dozajı ve agrega hesabıyla onaylı karışım reçetesi (TS 802:2016 / TS EN 206)

Beton bileşenleri hacimsel oran diyagramı — agrega, çimento, su, hava ve W/C-dayanım eğrisi — **Şekil 1.2 — Beton Bileşenleri ve Hacimsel Oranlar**
1 m³ betonun mutlak hacim dağılımı (agrega, çimento, su, hava) ile su/çimento oranı–28 günlük dayanım eğrisi (TS 802:2016 / TS EN 206)

TS 802:2016 (Beton Karışım Hesabı Esasları), beton bileşenlerinin oranlarını belirlemek için standart yöntemi tanımlar. Standart şu kapsamları içerir:

Normal ağırlıklı beton (birim ağırlık 2000–2600 kg/m³)
Doğal veya kırmataş agrega kullanılan beton
Kimyasal katkılı ve katkısız beton karışımları

Saha Notu: Türkiye'de hazır beton tesisleri TS EN 206 + TS 13515 uyarınca belgelendirilmekte; Yapı Denetimi Kanunu 4708 kapsamında beton numune alımı ve basınç dayanım deneyleri yapı denetim kuruluşuna sunulmalıdır.

Dikkat: TS 802 yüksek performanslı beton (fck > 50 MPa), KYB/SCC ve püskürtme beton gibi özel türleri kapsamamaktadır; bu türler için ek standartlar uygulanır.

2. Temel Kavramlar

Mavi Abrams slump hunisi ve ölçüm cetveli — beton kıvam testi ekipmanı — **Şekil 2 — Slump (Çökme) Testi Ekipmanı (ML-002)**
TS EN 12350-2 kapsamında beton kıvam ölçümü için kullanılan Abrams slump hunisi (mavi metal) ve çökme yüksekliği ölçüm cetveli; huni taban çapı 200 mm, üst çap 100 mm, yükseklik 300 mm.

2.1 Su/Çimento Oranı (W/C)

$\frac{W}{C} = \frac{m_{su}}{m_{çimento}}$

Abrams Yasası (1918):

$f_{cm} = \frac{A}{B^{W/C}}$

A, B = malzeme sabitleri (deneysel)
W/C arttıkça f_cm azalır (ters orantı)

Tablo 1: Su/Çimento Oranı (W/C)

W/C / f_ck tahmini (28 gün, MPa)

W/C	f_ck tahmini (28 gün, MPa)
0,35	~45
0,40	~40
0,45	~35
0,50	~28
0,55	~22
0,60	~17

Tablo 2: Beton Dayanım Sınıfları (TS EN 206:2013+A2:2021)

Sınıf	f_ck,küp (MPa)	f_ck,silindir (MPa)	Ec (GPa)
C16/20	20	16	28,0
C20/25	25	20	28,5
C25/30	30	25	30,0
C30/37	37	30	32,0
C35/45	45	35	33,0
C40/50	50	40	34,0

TBDY 2018 Zorunluluğu: TBDY 2018 Madde 7.2.5.3(a) — deprem etkisini karşılayan elemanlarda C25–C80 arası beton kullanılacaktır.

3. Tasarım Adımları (TS 802:2016)

Açık alanda iki mavi-beyaz beton santrali silosu — çimento ve agrega depolama tesisi — **Şekil 3 — Beton Santrali Siloları (ML-002)**
Açık alanda konuşlandırılmış iki adet mavi-beyaz çimento silosu ve beton santral altyapısı; merkezde karıştırma ünitesi ve iskele yapısı, arka planda dağlık arazi görülmektedir.

$f_{cm} = f_{ck} + 1{,}64 \cdot s$

İlk üretimde (< 15 deney): f_cm,min = f_ck + 4 MPa (TS EN 206 Tablo 6)

Tablo 3: Adım 1: Hedef Dayanım

Üretim Kalitesi	s (MPa)
İyi kontrollü tesis	3,0–4,5
Orta şantiye	5,0–6,0
Zayıf şantiye	7,0–9,0

Tablo 4: Adım 2: W/C ve Maruziyet Sınıfları (TS 13515 Çizelge F.1)

Maruziyet	Açıklama	Maks. W/C	Min. C (kg/m³)	Min. Sınıf
XC2	Islak ortam	0,60	280	C25/30
XC3	Nemli dış	0,55	280	C30/37
XF3	Şiddetli don	0,50	320	C30/37
XA3	Şiddetli kimyasal	0,45	360	C35/45
XS3	Deniz dalgası	0,45	360	C35/45

Adım 3–6 (Özet)

Çimento: C = W / (W/C) [kg/m³]
Su miktarı: TS 802 Tablo 2 (kıvam + Dmax)
Hacim dengesi: C/ρc + W/ρw + A/ρa + Vhava = 1,000 m³
Fuller eğrisi: P(d) = 100 × (d/D)^0,5

ASTM C33 agrega granülometri grafiği — ince agrega (mavi bant) ve iri agrega No. 57 (yeşil bant) elek eğrileri — **Şekil 4 — ASTM C33 Agrega Granülometri Limitleri (ML-002)**
ASTM C33 kapsamında agrega granülometri gereklilikleri: ince agrega (mavi bant, 150 μm–4.75 mm) ve iri agrega No. 57 (yeşil bant, 4.75–37.5 mm) elek eğrileri; PCA tasarım kılavuzundan alınmıştır.

Tablo 5: Örnek Karışım (C25/30, XC2)

Parametre	Değer
f_ck	25 MPa
s	5 MPa
f_cm	33,2 MPa
W/C	0,48
Su	210 kg/m³
Çimento	437 kg/m³
Hava	2%
Kum	670 kg/m³
Çakıl	1005 kg/m³

Su/çimento oranı ile beton basınç dayanımı ilişkisi grafiği — azalan eğri, w/c 0.40–0.60 aralığı, dayanıklılık limiti — **Şekil 5 — w/c Oranının Beton Dayanımına Etkisi (ML-002)**
Su/çimento (w/c) oranı arttıkça 28 günlük basınç dayanımının azaldığını gösteren grafik; dayanıklılık limiti (kırmızı kesikli çizgi) ve w/c = 0.40 (≈45 MPa) ile w/c = 0.60 (≈22 MPa) referans noktaları belirtilmiştir.

Tablo 6: Kıvam (Slump) Seçimi (TS EN 12350-2)

Kullanım	Sınıf	Slump (mm)
Zemin betonu	S1	20–50
Kolon, kiriş	S2–S3	70–120
Pompa betonu	S3–S4	100–160
KYB/SCC	—	Flow 550–850

İşçi taze beton döşemeye kür spreyi uyguluyor — turuncu yelekli teknisyen arka planda bina ile — **Şekil 6 — Kür Spreyi ile Beton Yüzey Bakımı (ML-002)**
Taze betonun TS EN 14889 kapsamında kür (bakım) yapılması; turuncu yelekli teknisyen beton döşemeye kür spreyi uygulayarak yüzey nemini korumakta, erken kuruma ve büzülme çatlaklarını önlemektedir.

Tablo 7: Kimyasal Katkılar (TS EN 934-2)

Katkı	Etki	Dozaj
Akışkanlaştırıcı	%5–15 su azaltma	0,2–0,5% çimento
Süperakışkanlaştırıcı	%15–30 su azaltma	0,5–2,0% çimento
Priz geciktirici	Priz uzatma	0,1–0,5%
Hava sürükleyici	%4–6 hava	0,01–0,05%

3D model beton santrali — turuncu agrega besleme kasesi, iki silo ve hazır beton mikseri kamyon — **Şekil 7 — Hazır Beton Santrali Şematik Görünümü (ML-002)**
Hazır beton santrali 3D modeli: turuncu agrega besleme kasesi, konveyör bant, iki çimento silosu, karıştırma ünitesi ve hazır beton mikseri kamyon; TS 802:2016 karışım tasarımının saha üretim altyapısını göstermektedir.

Tablo 8: Kür Koşulları (TS EN 12390-2)

Koşul	Sıcaklık	Min. Kür Süresi
XC1/X0	≥10°C	3 gün
XC2–XC4	≥10°C	7 gün
XF/XA	≥10°C	7–14 gün

w/c oranı ile 28 günlük beton basınç dayanımı grafiği — hava sürüklenmiş ve sürüklenmemiş beton karşılaştırması — **Şekil 8 — w/c Oranı ve Hava İçeriğinin Dayanıma Etkisi (ML-002)**
Su/çimento malzeme oranına karşı 28 günlük basınç dayanımı (MPa ve 1000 psi); hava sürüklenmemiş beton (üst eğri) ve hava sürüklenmiş beton (alt eğri) karşılaştırması; w/c = 0.3–0.9 aralığı, 45 MPa–14 MPa skalası.

Tablo 9: Türkiye Don Derinliği Tablosu

Bölge	Don Derinliği (cm)	XF Sınıfı
Kıyı Marmara	30–50	XF1
İç Anadolu (Ankara, Konya, Kütahya)	80–120	XF3
Doğu Anadolu (Erzurum, Kars)	120–180	XF4
Akdeniz kıyısı	0–10	X0/XF1

9. Örnek Problemler

B3-1, B3-2 ve L62-2 etiketli üç beton silindir numunesi basınç testi sonrası — kırık kapak parçaları ile — **Şekil 9 — Beton Basınç Testi Sonrası Silindir Numuneleri (ML-002)**
TS EN 12390-3 kapsamında basınç testi uygulanmış üç adet Ø150×300 mm silindir beton numunesi; B3-1, B3-2 ve L62-2 etiketli numunelerin alt kısımlarında kırık beton parçaları görülmektedir.

Problem 1 — Kolay 🟢

C25/30, XC1, S2 kıvam, Dmax=20mm, s=5 MPa → Sonuç: C=438 kg/m³, W=210 kg/m³, Kum=669, Çakıl=1003 kg/m³

Problem 2 — Orta 🟡

C30/37, XF1+XD1, pompa, S3, Dmax=16mm, hava sürükleyici → Sonuç: W/C=0,40, C=525 kg/m³, %5 hava

Problem 3 — Zor

C35/45, XA3 sülfatlı zemin, CEM III/B, Dmax=32mm, s=6 MPa → Sonuç: W/C=0,38, C=461 kg/m³, sülfata dayanıklı çimento

10. Sık Yapılan Hatalar

w/c oranı ile 28 günlük beton basınç dayanımı — hava sürüklenmiş ve sürüklenmemiş beton, 0.3–0.9 aralığı — **Şekil 10 — Su/Çimento Malzeme Oranı ve Dayanım İlişkisi (ML-002)**
Su/çimento malzeme oranına karşı 28 günlük basınç dayanımı; hava sürüklenmemiş ve sürüklenmiş beton eğrileri w/c = 0.3 başlangıcından w/c = 0.9'a kadar uzanmaktadır; PCA kaynaklı referans grafik.

Standart sapmayı küçük almak
Sahada su eklemek (W/C bozulur)
Agrega nem düzeltmesi ihmal etmek
Çevre sınıfına uygun W/C seçmemek
Fuller eğrisinden sapan granülometri
Deneme karışımı yapmamak (TS 802 Madde 5.4)
TBDY 2018 C25 alt sınırını gözardı etmek
Sıcak/soğuk havada önlem almamak (TS 1248)

Kaynaklar

TS 802:2016 — Beton Karışım Hesabı Esasları
TS EN 206:2013+A2:2021 — Beton Spesifikasyon
TS 13515:2025 — Ulusal Ek
TS EN 197-1:2012 — Çimento
TS EN 12620:2008 — Agregalar
TS EN 934-2 — Kimyasal Katkılar
TS EN 12350-2 — Slump Deneyi
TBDY 2018 Madde 7.2.5.3
TS 500:2000 — Betonarme Tasarım
Neville, A.M. Properties of Concrete, 5th ed.

Metal slump konisi ürün fotoğrafı — alüminyum yüzeyli Abrams konisi ve sekizgen taban plakası — **Şekil 11 — Abrams Slump Konisi (TS EN 12350-2) (ML-002)**
TS EN 12350-2 uyumlu alüminyum Abrams slump konisi; üst çap 100 mm, taban çap 200 mm, yükseklik 300 mm, sekizgen taban plakası; taze betonun kıvam sınıfı (S1–S5) belirlenmesinde kullanılır.

İşçi shotkrit (püskürtme beton) uyguluyor — sarı yelekli teknisyen yüksek basınçlı nozulla betonarme duvara — **Şekil 12 — Shotkrit (Püskürtme Beton) Saha Uygulaması (ML-002)**
Sarı fosforlu yelekli işçi yüksek basınçlı nozulla betonarme duvara shotkrit (püskürtme beton) uygularken; zemin güçlendirme ve yapısal güçlendirmede kullanılan özel kıvam gerektiren beton karışımının saha uygulaması görülmektedir.

İlgili Hesaplama Araçları

Bu konuyla ilgili ücretsiz mühendislik hesaplama araçlarımızla ön tasarım ve kontrol yapabilirsiniz:

Önemli Mühendislik Uyarısı: Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; nihai tasarım, hesap ve uygulama kararları, güncel yönetmelikler ile proje koşulları çerçevesinde yetkili bir inşaat mühendisinin denetiminde alınmalıdır. Sayısal örnekler ve formüller genel mühendislik pratiğini yansıtır; her projenin kendine özgü zemin, yük ve çevre koşulları proje müellifince ayrıca değerlendirilmelidir.

1. Kapsam

TS 802:2016 (Beton Karışım Hesabı Esasları), beton bileşenlerinin oranlarını belirlemek için standart yöntemi tanımlar. Standart şu kapsamları içerir:

Normal ağırlıklı beton (birim ağırlık 2000–2600 kg/m³)
Doğal veya kırmataş agrega kullanılan beton
Kimyasal katkılı ve katkısız beton karışımları

Saha Notu: Türkiye'de hazır beton tesisleri TS EN 206 + TS 13515 uyarınca belgelendirilmekte; Yapı Denetimi Kanunu 4708 kapsamında beton numune alımı ve basınç dayanım deneyleri yapı denetim kuruluşuna sunulmalıdır.

Dikkat: TS 802 yüksek performanslı beton (fck > 50 MPa), KYB/SCC ve püskürtme beton gibi özel türleri kapsamamaktadır; bu türler için ek standartlar uygulanır.