Aplikasyon (Arazi Uygulama) Teknikleri

1. Giriş ve Tanım

Aplikasyon (arazi uygulama), proje planında belirlenen yapı, yol, altyapı veya parsel sınırlarının araziye aktarılması işlemidir. Harita ve ölçme mühendisliğinin temel uygulamalarından biri olan aplikasyon; inşaat başlamadan önce gerçekleştirilen, yatırımın doğru konumlandırılmasını sağlayan kritik bir süreçtir.

Türkiye'de aplikasyon işlemleri; Büyük Ölçekli Harita ve Harita Bilgileri Üretim Yönetmeliği (BÖHHBÜY 2005, R.G. 27688) ve Tapu Sicil Tüzüğü kapsamında yürütülmektedir. Yapı ruhsatlarına esas aplikasyonlarda ise Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği (29 Aralık 2014, R.G. 29232) ve 3194 Sayılı İmar Kanunu Md. 30 hükümleri geçerlidir. Kadastral aplikasyonlarda esas mevzuat ise TKGM Genelge 2023/5 ve Tescile Konu Olan Harita ve Planlar Yönetmeliği'dir.

Saha Notu: Türkiye'deki şantiyelerde sık yapılan bir hata, arşiv paftalarından alınan ED50 koordinatlarının dönüştürülmeden kullanılmasıdır. ED50 ile TUREF (ITRF96) arasındaki fark Türkiye genelinde 0–200 m arasında değişmekte; sahada bu durum ciddi konum kaymalarına yol açmaktadır. Uygulama öncesi koordinat sisteminin teyidi zorunludur.

Dikkat: Aplikasyon, lisanslı harita kadastro mühendisi (LHKM) veya Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği Md. 57/4 uyarınca yetki belgesi sahibi şehir harita kadastro mühendisi (ŞHKM) tarafından yapılmalıdır. Yetkisiz kişilerce yapılan aplikasyon imar mevzuatına göre geçersizdir.

2. Aplikasyon Türleri

Tablo 1: Aplikasyon Türleri

TKGM Genelge 2023/5 Madde 3'e göre "Aplikasyon: Taşınmaza ait mülkiyet, irtifak hakkı ve yolların sınırlarının, tescilli tapu planındaki bilgi ve belgelerine uygun olarak zeminde işaretlenmesi işlemini" ifade eder. Yersel tekniklerde uzunluk ölçme doğruluğu $(3\text{ mm} + 3\text{ ppm})$ ve açı ölçme doğruluğu $10\text{ cc}\ (3'')$ ve daha iyi olan elektronik takeometreler kullanılır; aplikasyon uzunluğu 500 m'yi geçemez.

Saha Notu: Türkiye'nin yüksek deprem riski taşıyan bölgelerinde (1. ve 2. derece deprem kuşakları) yapı aplikasyonunda ekstra dikkat gerekmektedir. Depremin zemin üzerinde oluşturduğu oturmalar ve yanal kaymalar, daha önce konumlandırılmış sabit noktaların koordinatlarını değiştirebilir. TBDY 2018 Tablo 3.1'e göre sismik tasarım kategorisi yüksek yapılarda aplikasyon öncesi sabit nokta koordinatları mutlaka güncel kaynaklardan teyit edilmelidir.

3. Koordinat Sistemleri ve Referans Çerçevesi

Türkiye'de uygulamada kullanılan koordinat sistemleri:

• ITRF96 / TUREF: Türkiye Ulusal Referans Çerçevesi; TKGM'nin tüm büyük ölçekli harita üretiminde zorunlu kıldığı sistem (2005'ten itibaren kademeli olarak zorunlu hale getirilmiş, TCDD ve KGM büyük altyapı projelerinde tam uygulanmaktadır)
• ED50: Eski haritalar ve bazı kadastral parseller; TUREF'e dönüşüm zorunludur
• Gauss-Krüger Projeksiyonu (3° dilim): BÖHHBÜY kapsamındaki büyük ölçekli haritalar

Koordinat dönüşümü için Helmert (7-parametreli) dönüşüm modeli kullanılır. Bu model; kaynak sistemdeki koordinatları ölçek faktörü, rotasyon ve öteleme bileşenleriyle hedef sisteme taşır:

$$\begin{pmatrix} X \\ Y \\ Z \end{pmatrix}_{\text{hedef}} = (1 + m) \cdot \mathbf{R} \cdot \begin{pmatrix} X \\ Y \\ Z \end{pmatrix}_{\text{kaynak}} + \begin{pmatrix} \Delta X \\ \Delta Y \\ \Delta Z \end{pmatrix}$$

Burada $m$ ölçek faktörü (ppm cinsinden), $\mathbf{R}$ rotasyon matrisi ve $(\Delta X, \Delta Y, \Delta Z)$ öteleme vektörüdür.

ED50'den WGS84/TUREF'e dönüşümdeki toplam düzeltme Türkiye'nin farklı bölgelerinde değişmektedir. Batı Türkiye'de yaklaşık +50–70 m Kuzey ve +80–110 m Doğu farkı, Orta ve Doğu Türkiye'de ise daha büyük sapmalar söz konusudur. TÜBİTAK BİLGEM RAPSİM koordinat dönüştürücüsü veya TKGM'nin online portalı üzerinden Grid tabanlı dönüşüm yapılabilmektedir.

Tablo 2: Koordinat Sistemleri ve Referans Çerçevesi

Dikkat: "TUREF ile ED50 farkı en fazla birkaç metredir" şeklindeki yaygın yanlış inanç ciddi hatalara yol açmaktadır. Gerçekte fark bölgeye göre 50–200 m arasında değişebilmekte; bu durum yapının tamamen yanlış konuma inşa edilmesine neden olmaktadır. Her aplikasyon öncesinde kullanılan koordinatların hangi datuma ait olduğu kesinlikle doğrulanmalıdır.

4. Aplikasyon Yöntemleri

4.1 Kutupsal (Polar) Yöntemle Aplikasyon

Total station kullanılan en yaygın yöntemdir. Bilinen bir noktadan (istasyon) ve bir geriye dönük referans yönünden hareketle, uygulanacak noktaların yatay açısı ve yatay mesafesi hesaplanır.

Hesap Prosedürü:

İstasyon $A(X_A, Y_A)$, referans noktası $B(X_B, Y_B)$ ve uygulanacak nokta $P(X_P, Y_P)$ için önce $A$–$P$ mesafesi hesaplanır:

$$d_{AP} = \sqrt{(X_P - X_A)^2 + (Y_P - Y_A)^2}$$

Ardından $A$–$B$ ve $A$–$P$ azimutları:

$$\theta_{AB} = \arctan\!\left(\frac{Y_B - Y_A}{X_B - X_A}\right)$$ $$\theta_{AP} = \arctan\!\left(\frac{Y_P - Y_A}{X_P - X_A}\right)$$

Aplikasyon açısı, iki azimut arasındaki farktan bulunur:

$$\Delta\alpha = \theta_{AP} - \theta_{AB}$$

Total station ölçüm başlangıcında $\theta_{AB}$ yönüne sıfırlandığında, $\Delta\alpha$ açısına dönülüp $d_{AP}$ mesafesi ölçülerek $P$ noktası araziye aktarılır.

Kutupsal yöntemle aplikasyon doğruluğu; İTÜ araştırmacıları Baykal ve diğerleri'nin (2005) ASCE Journal of Surveying Engineering'de yayımlanan çalışmasına göre, ulaşılan nokta standart sapması $\sigma_P$ şu bileşenlerden oluşur:

$$\sigma_P = \sqrt{\sigma_{\text{açı}}^2 + \sigma_{\text{mesafe}}^2 + \sigma_{\text{merkezleme}}^2 + \sigma_{\text{refraksiyon}}^2}$$

Açı hata bileşeni: $\sigma_{\text{açı}} = \frac{\sigma_\beta \cdot d_{AP}}{\rho''}$, mesafe hata bileşeni: $\sigma_{\text{mesafe}} = a + b \cdot d_{AP}$ (burada $a = 1\text{–}3\text{ mm}$, $b = 1\text{–}3\text{ ppm}$ alet sınıfına bağlıdır).

Saha Notu: Türkiye'nin yaz aylarındaki yüksek sıcaklıklar (özellikle Güneydoğu Anadolu'da 40–45°C) ve bu sıcaklıklara bağlı güçlü hava kırılması (refraksiyon), total station EDM ölçümlerinde sistematik hatalara yol açar. Sıcaklık, basınç ve bağıl nem ölçümlerinin sahada yapılması ve EDM atmosferik düzeltmesinin uygulanması zorunludur (ISO 17123-5:2018 Madde 4.1).

4.2 Koordinatlarla Aplikasyon (GNSS-RTK)

GNSS-RTK (Gerçek Zamanlı Kinematik) yöntemi, sahadaki alıcının anlık koordinatlarını santimetre hassasiyetiyle vermesi sayesinde koordinat farkı minimuma indirilerek uygulama yapılır (BÖHHBÜY 2005 Md. 53). Türkiye'de TUSAGA-Aktif sistemi (194 sabit GNSS istasyonu) GNSS-RTK uygulamalarının temel altyapısını oluşturmaktadır.

TUSAGA-Aktif teknik özellikleri (TKGM, 2017):

• Yatay konumlama doğruluğu: 3–4 cm (NTRIP Ağ-RTK)
• Düşey konumlama doğruluğu: 5–8 cm (NTRIP Ağ-RTK)
• Kapsama alanı: Tüm Türkiye ve KKTC
• Bağlantı: NTRIP protokolü ile gerçek zamanlı düzeltme

RTK konum doğruluğu, yatay ve düşey bileşenlerin kareli toplamının kareköküyle hesaplanır:

$$\sigma_{RTK} = \sqrt{\sigma_{\text{yatay}}^2 + \sigma_{\text{düşey}}^2}$$

Tipik değerler: $\sigma_{\text{yatay}} \approx 1\text{–}3\text{ cm}$, $\sigma_{\text{düşey}} \approx 2\text{–}5\text{ cm}$ (baz mesafesi < 10 km için).

TKGM Genelge 2023/5 Madde 17 uyarınca: "TUSAGA-Aktif sistemiyle aplikasyon yapılması halinde yapılan aplikasyonun kontrolü; en fazla 5 km uzaklıktaki referans noktası olarak kullanılacak kontrol edilmiş mevcut yer kontrol noktasından yapılır."

Saha Notu: TUSAGA-Aktif kullanımında "fix" çözüme ulaşıldığından emin olunmalıdır; "float" çözümünde hata onlarca santimetre olabilmektedir. PDOP değerinin < 3 olduğu, uydu sayısının ≥ 5 olduğu ve ufuk açısının > 15° tutulduğu koşullar sağlanmalıdır. Yüksek binalara yakın bölgelerde GNSS çalışmıyorsa total station tercih edilmelidir.

4.3 Kesişme (İntersection) Yöntemi

İki bilinen noktadan $A$ ve $B$'den alınan açı ölçümleri ile uygulanacak noktanın konumu belirlenir. $\alpha = \angle PAB$ ve $\beta = \angle PBA$ açılarından $P$ noktasına olan mesafeler sinüs teoreminden elde edilir:

$$AP = \frac{AB \cdot \sin\beta}{\sin(\alpha + \beta)}, \quad BP = \frac{AB \cdot \sin\alpha}{\sin(\alpha + \beta)}$$

Dikkat: Kesişme yönteminde $(\alpha + \beta)$ toplamı 30° altına düştüğünde veya 150° üstüne çıktığında geometri zayıflar ve hata büyür. Bu durumda yöntem uygulanmamalı, alternatif olarak kutupsal yöntem kullanılmalıdır.

5. Eksen Belirleme ve Kazık Çakma

5.1 Yapı Eksenleri

Yapı köşe ve eksen noktaları araziye aktarıldıktan sonra ahşap veya çelik kazık çakılır. Her kazık üzerine çivi ile ±1 mm hassasiyetle nokta belirlenir. BÖHHBÜY 2005 Md. 55 uyarınca aplikasyon kazıkları, hafriyat süresince korunacak konuma yerleştirilmeli; yapı eksenlerini aktaran referans çıtaları (profil tahtaları) düzenlenmeli ve onaylı aplikasyon krokisine bağlanmalıdır.

5.2 Profil Tahtaları (Batter Boards)

Hafriyat sınırının 1–2 m gerisine kurulan yatay tahtalar üzerinde ip gerilerek yapı ekseni arazide tutulur. Tüm eksenlerin kesişme noktaları ipin kesişimiyle belirlenir. Bu sistem hafriyat süresince eksenlerin kaybolmasını önler.

5.3 Düşey Kot Aktarımı

Referans kotu (±0.00) aplikasyon kazıklarına nivelasyon aleti ile aktarılır. Kot aktarımındaki kapanma hatası BÖHHBÜY kapsamında şu eşitsizliği sağlamalıdır:

$$f_{\text{kapat}} \leq \pm 10\sqrt{L} \text{ mm}$$

Burada $L$ nivelman güzergahının kilometre cinsinden uzunluğudur (teknik nivelman toleransı).

Saha Notu: Türkiye'nin don derinliği yüksek bölgelerinde (İç Anadolu, Doğu Anadolu) ahşap profil tahtaları don nedeniyle yukarı doğru hareket edebilir (frost heave). Bu bölgelerde profil tahtası kazıkları don derinliğinin altına (İç Anadolu için 80–120 cm, Doğu Anadolu için 120–180 cm; KGM Karayolu Teknik Şartnamesi 2013 Bölüm 3) kadar zemine gömmek veya metal kazıklar kullanmak zorunludur.

6. Aplikasyon Doğrulama ve Kontrol

Uygulamanın doğruluğu bağımsız ikinci bir ölçümle teyit edilmeli; toleransları aşan noktalarda aplikasyon yenilenmelidir. Aşağıdaki tablo standart kontrol adımlarını ve tolerans değerlerini özetlemektedir.

Tablo 3: Aplikasyon Doğrulama ve Kontrol

Aplikasyon krokileri ve koordinat listeleri yetkili harita/inşaat mühendisi tarafından onaylanarak imar arşivine teslim edilir.

Aplikasyon iş akışı ve kontrol süreci aşağıdaki diyagramda özetlenmiştir:

7. Hata Kaynakları ve Önlemler

Aşağıdaki tabloda en kritik hata kaynakları, sahada gözlemlenen sonuçları ve uygulanması gereken düzeltici önlemler listelenmiştir.

Tablo 4: Hata Kaynakları ve Önlemler

Saha Notu: Türkiye şantiyelerinde en sık yapılan hata, GNSS cihazının "float" modunda çalışırken "fix" sanılmasıdır. Alıcı ekranında yeşil/kırmızı gösterge ve PDOP değeri sürekli takip edilmelidir. Şüphe durumunda TUSAGA-Aktif bağlantısını keserek bekleyip yeniden bağlanmak ve yeni bir "fix" almak zorunludur.

8. Uygulama Örneği

Veri: Yapı köşesi $P_1(X=547250{,}325\text{ m},\; Y=4432180{,}650\text{ m})$ noktası, istasyon $A(X=547200{,}000\text{ m},\; Y=4432150{,}000\text{ m})$ ve referans $B(X=547300{,}000\text{ m},\; Y=4432150{,}000\text{ m})$ noktalarından kutupsal yöntemle uygulanacaktır.

Çözüm:

$$d_{AP} = \sqrt{(547250{,}325 - 547200{,}000)^2 + (4432180{,}650 - 4432150{,}000)^2}$$ $$d_{AP} = \sqrt{50{,}325^2 + 30{,}650^2} = \sqrt{2532{,}61 + 939{,}42} = \sqrt{3472{,}03} \approx 58{,}924\text{ m}$$ $$\theta_{AB} = \arctan\!\left(\frac{4432150{,}000 - 4432150{,}000}{547300{,}000 - 547200{,}000}\right) = \arctan(0) = 0°00'00''$$ $$\theta_{AP} = \arctan\!\left(\frac{30{,}650}{50{,}325}\right) = \arctan(0{,}6090) = 31°18'22''$$

Total station $B$ yönüne sıfırlandığında, $31°18'22''$ açıya dönülüp $58{,}924\text{ m}$ mesafe ölçülerek $P_1$ noktası elde edilir.

9. Örnek Problemler

Problem 1 — Kolay

Konu: Kutupsal Koordinatlarla Birinci Temel Ödev — B Noktasının Koordinatı Hesabı

Veriler:

• $X_A = 4327{,}38\text{ m}$, $Y_A = 2190{,}06\text{ m}$
• $AB$ kenar uzunluğu: $d_{AB} = 145{,}75\text{ m}$
• Açıklık açısı: $(AB) = 42{,}5407\text{ g}$ (Grad cinsinden)

İstenen: B noktasının TUREF dik koordinatları $(X_B, Y_B)$

Çözüm:

Adım 1: Gradyandan dereceye çevirme (Derece = Grad × 0,9):

$$42{,}5407\text{ g} \times 0{,}9 = 38{,}2866° = 38°17'11''$$

Adım 2: $Y_B$ koordinatı (ölçme koordinat sisteminde Y kutup sinüs yönü):

$$Y_B = Y_A + d_{AB} \cdot \sin(AB) = 2190{,}06 + 145{,}75 \cdot \sin(42{,}5407\text{ g})$$ $$Y_B = 2190{,}06 + 145{,}75 \cdot 0{,}8939 = 2190{,}06 + 130{,}25 = 2320{,}31\text{ m}$$

Adım 3: $X_B$ koordinatı (X kutup kosinüs yönü):

$$X_B = X_A + d_{AB} \cdot \cos(AB) = 4327{,}38 + 145{,}75 \cdot \cos(42{,}5407\text{ g})$$ $$X_B = 4327{,}38 + 145{,}75 \cdot 0{,}4483 = 4327{,}38 + 65{,}34 = 4392{,}72\text{ m}$$

Sonuç: $X_B = 4392{,}72\text{ m}$, $Y_B = 2320{,}31\text{ m}$

Kontrol: $d_{AB} = \sqrt{(4392{,}72-4327{,}38)^2+(2320{,}31-2190{,}06)^2} = \sqrt{65{,}34^2+130{,}25^2} = \sqrt{4269{,}3+16965{,}1} = \sqrt{21234{,}4} = 145{,}72\text{ m}$ (Hesaplanan mesafe ile verilen mesafe arasında 3 cm fark, yuvarlama hatası sınırı içinde)

Problem 2 — Orta

Konu: Total Station Merkezleme Hatasının Aplikasyon Doğruluğuna Etkisi

Veriler:

• Referans kenar uzunluğu: $b = AB = 120{,}0\text{ m}$
• Uygulanacak noktaya mesafe: $s = AP = 85{,}0\text{ m}$
• Yatay açı: $\beta = \angle BAP = 72°30'$
• Merkezleme aracı: Optik plombet (maksimum merkezleme hatası: $e_{s,\text{max}} = 1\text{ mm} = 0{,}001\text{ m}$)
• Alıcı sabit noktasındaki merkezleme hatası: $e_{T,\text{max}} = 1\text{ mm}$

İstenen: Merkezleme hatalarından kaynaklanan maksimum enine hatalar $\sigma_{q_S}$ ve $\sigma_{q_T}$, ve bunların toplam katkısı

Çözüm:

İstasyon merkezleme hatası (Baykal ve diğ. 2005, Denklem 13):

$$\sigma_{q_S} = \frac{e_{s,\text{max}}}{3} \cdot \frac{\sqrt{b^2 - 2bs\cos\beta + s^2}}{b}$$

Paydaki ifadeyi hesaplayalım:

$$b^2 - 2bs\cos\beta + s^2 = 120^2 - 2 \cdot 120 \cdot 85 \cdot \cos(72°30') + 85^2$$ $$= 14400 - 20400 \cdot 0{,}2996 + 7225 = 14400 - 6112 + 7225 = 15513$$ $$\sqrt{15513} = 124{,}6\text{ m}$$ $$\sigma_{q_S} = \frac{0{,}001}{3} \cdot \frac{124{,}6}{120} = 3{,}33 \times 10^{-4} \cdot 1{,}038 = 0{,}000346\text{ m} \approx 0{,}35\text{ mm}$$

Referans noktası merkezleme hatası (Baykal ve diğ. 2005, Denklem 14):

$$\sigma_{q_T} = \frac{e_{T,\text{max}}}{3} \cdot \frac{s}{b} = \frac{0{,}001}{3} \cdot \frac{85}{120} = 3{,}33 \times 10^{-4} \cdot 0{,}708 = 0{,}000236\text{ m} \approx 0{,}24\text{ mm}$$

Toplam merkezleme katkısı:

$$\sigma_{q,\text{toplam}} = \sqrt{\sigma_{q_S}^2 + \sigma_{q_T}^2} = \sqrt{0{,}35^2 + 0{,}24^2} = \sqrt{0{,}1225 + 0{,}0576} = \sqrt{0{,}1801} = 0{,}42\text{ mm}$$

Sonuç: Optik plombet kullanıldığında ($e_{s,\text{max}} = 1\text{ mm}$) merkezleme hatası toplam 0,42 mm enine konuma etkisi — bu değer BÖHHBÜY 2005 tolerans sınırının çok altındadır.

Kontrol: Düzeçsiz jalon kullanıldığında ($e_{s,\text{max}} = 10\text{ mm}$) aynı formülle hesaplandığında bu hata ~4,2 mm'ye çıkmaktadır. Bu durum yüksek hassasiyet gerektiren yapı aplikasyonunda jalon kullanımının yetersiz olduğunu kanıtlar.

Problem 3 — Zor

Konu: Yapı Köşe Noktasının TUREF Koordinatlardan Çok Adımlı Kutupsal Aplikasyonu ve Hata Analizi

Veriler:

• İstasyon: $A(X_A = 431567{,}200\text{ m},\; Y_A = 3987432{,}100\text{ m})$ — TUREF/ITRF96 sisteminde
• Referans: $B(X_B = 431667{,}200\text{ m},\; Y_B = 3987432{,}100\text{ m})$
• Aplike edilecek yapı köşesi: $P(X_P = 431612{,}750\text{ m},\; Y_P = 3987468{,}420\text{ m})$
• Total station açı doğruluğu: $\sigma_\beta = 5'' = 0{,}0000242\text{ rad}$
• Total station mesafe doğruluğu: $a = 2\text{ mm}$, $b = 2\text{ ppm}$
• İstasyon merkezleme aracı: Optik plombet ($e_{s,\text{max}} = 1\text{ mm}$)

İstenen: (1) Aplikasyon verileri $(d_{AP}, \Delta\alpha)$, (2) Ulaşılan nokta standart sapması $\sigma_P$

Çözüm:

Adım 1: AB azimutunu hesapla

$$\theta_{AB} = \arctan\!\left(\frac{Y_B - Y_A}{X_B - X_A}\right) = \arctan\!\left(\frac{3987432{,}100 - 3987432{,}100}{431667{,}200 - 431567{,}200}\right) = \arctan(0) = 0°00'00''$$

(A–B doğrusu tam Doğuya yöneliyor; sıfır azimut)

Adım 2: AP mesafesini hesapla

$$\Delta X = 431612{,}750 - 431567{,}200 = 45{,}550\text{ m}$$ $$\Delta Y = 3987468{,}420 - 3987432{,}100 = 36{,}320\text{ m}$$ $$d_{AP} = \sqrt{45{,}550^2 + 36{,}320^2} = \sqrt{2074{,}80 + 1319{,}14} = \sqrt{3393{,}94} = 58{,}278\text{ m}$$

Adım 3: AP azimutunu hesapla

$$\theta_{AP} = \arctan\!\left(\frac{36{,}320}{45{,}550}\right) = \arctan(0{,}7974) = 38°33'14''$$

Adım 4: Aplikasyon açısını hesapla

$$\Delta\alpha = \theta_{AP} - \theta_{AB} = 38°33'14'' - 0°00'00'' = 38°33'14''$$

Aplikasyon Verileri: $d_{AP} = 58{,}278\text{ m}$, $\Delta\alpha = 38°33'14''$

Adım 5: Açı hata bileşeni (enine hata)

$$\sigma_{q,\text{açı}} = \frac{\sigma_\beta \cdot d_{AP}}{\rho} = \frac{0{,}0000242 \cdot 58{,}278}{1} = 0{,}00141\text{ m} = 1{,}41\text{ mm}$$

Adım 6: Mesafe hata bileşeni (boylamasına hata)

$$\sigma_{d,\text{mesafe}} = \sqrt{a^2 + (b \cdot d_{AP})^2} = \sqrt{2^2 + (2 \times 10^{-6} \cdot 58278)^2}$$ $$= \sqrt{4 + (0{,}116)^2} = \sqrt{4 + 0{,}013} \approx 2{,}002\text{ mm} \approx 2{,}0\text{ mm}$$

Adım 7: Merkezleme hata katkısı (Problem 2'den aynı yöntemle)

$$\sigma_{q,\text{merkez}} \approx 0{,}35\text{ mm (optik plombet ile)}$$

Adım 8: Ulaşılan nokta standart sapması

$$\sigma_P = \sqrt{\sigma_{q,\text{açı}}^2 + \sigma_{d,\text{mesafe}}^2 + \sigma_{q,\text{merkez}}^2}$$ $$= \sqrt{1{,}41^2 + 2{,}0^2 + 0{,}35^2} = \sqrt{1{,}988 + 4{,}000 + 0{,}123} = \sqrt{6{,}111} = 2{,}47\text{ mm}$$

Sonuç: $\sigma_P \approx 2{,}47\text{ mm}$

Kontrol — BÖHHBÜY 2005 Md. 55 Gereksinimiyle Karşılaştırma:

• Talep edilen (yapı aplikasyonu): $\mu_P = \pm 5\text{ mm}\ (\pm0{,}5\text{ cm})$ — hassas kolon/temel uygulaması için
• Ulaşılan: $\sigma_P = 2{,}47\text{ mm} < \mu_P = 5\text{ mm}$ — ŞART SAĞLANDI

Sonuç: 5″ açı doğruluğuna sahip total station ve optik plombet merkezleme kombinasyonu, BÖHHBÜY 2005 Md. 55 uyarınca ±5 mm gereksinimini karşılamaktadır.

10. Yapı Aplikasyonu Teknik Kesit

Aşağıdaki kesit çizimi; profil tahtası sistemi, total station, GNSS alıcı kurulumu ve yapı ekseninin araziye aktarılmasını göstermektedir.

11. Mevzuat Referansları

Tablo 5: Kaynak Referansları

12. Sık Yapılan Hatalar

Tablo 6: Sık Yapılan Hatalar

Parametre Tablosu

Tablo 7: Parametre Tablosu

Kaynakça

1. İlgili Türk Standartları (TS) ve Avrupa Normları (EN)
2. TBDY 2018 — Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği
3. İlgili ders kitapları ve teknik kaynaklar

Not: Bu makale eğitim amaçlıdır. Projelerde güncel yönetmelik ve standartlara başvurunuz.

Kaynaklar

1. BÖHHBÜY 2018.
2. 3194 İmar Kanunu Md. 30 — T.C. Mevzuat Bilgi Sistemi. https://www.mevzuat.gov.tr
3. TKGM Genelge 2023/5 — KGM — Karayolları Genel Müdürlüğü. https://www.kgm.gov.tr
4. 6331 Sayılı İSG Kanunu — T.C. Mevzuat Bilgi Sistemi. https://www.mevzuat.gov.tr
5. ISO 17123-5:2018 — ISO / TSE — Türk Standardları Enstitüsü. https://www.tse.org.tr
6. Harita ve Ölçme.

Önemli Mühendislik Uyarısı: Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; nihai tasarım, hesap ve uygulama kararları, güncel yönetmelikler ile proje koşulları çerçevesinde yetkili bir inşaat mühendisinin denetiminde alınmalıdır. Sayısal örnekler ve formüller genel mühendislik pratiğini yansıtır; her projenin kendine özgü zemin, yük ve çevre koşulları proje müellifince ayrıca değerlendirilmelidir.