Tekla BIM, IFC ve İş Birliği: Trimble Connect ve Çakışma Kontrolü

Açık BIM ve Tekla'nın yeri

Bir yapı projesinde mimar, statikçi, mekanik ve elektrik ekipleri çoğu zaman farklı yazılımlar kullanır. Bu ekiplerin modellerini ortak bir dilde buluşturmanın yolu açık BIM'dir. Tekla Structures, statik ve detay tarafının güçlü bir aracıdır; ancak gerçek değeri, ürettiği modeli diğer disiplinlerle paylaşabildiğinizde ortaya çıkar.

Bu paylaşımın merkezinde IFC (Industry Foundation Classes) formatı bulunur. IFC, herhangi bir tek yazılım markasına bağlı olmayan, buildingSMART tarafından geliştirilen açık bir veri formatıdır. Tekla modelini IFC'ye aktardığınızda yalnızca geometri değil; meta veriler, sınıflandırmalar ve obje ilişkileri de dosyaya taşınır. Böylece Tekla kullanmayan bir paydaş bile modeli eksiksiz biçimde okuyabilir.

Bu yazıda IFC dışa aktarımı, Trimble Connect ile bulut paylaşımı, Clash Check Manager ile çakışma kontrolü ve BCF tabanlı koordinasyonu Türkiye pratiğine uygun şekilde ele alıyoruz.

IFC dışa aktarma: sürüm ve ayarlar

Tekla Structures üç IFC sürümünü destekler: IFC2x3, IFC4 ve IFC4.3. Sürüm seçimi koordinasyon başarısını doğrudan etkiler:

Yeni sürümlerde (Tekla Structures 2026) tüm IFC sürümlerinin yönetimi tek ve geliştirilmiş bir Export IFC penceresinde toplanmıştır. Bu pencere, Trimble Connect'e doğrudan yükleme, hassas obje seçimi ve IFC entity özniteliklerini özelleştirme imkânı sunar.

Dışa aktarımda dikkat edilecek temel ayarlar

• Taban noktası (base point): Projenin tüm disiplinleri için ortak bir taban noktası tanımlayın. IFC4'te dışa aktarırken IfcSite koordinat sistemini seçerseniz dosya, Trimble Connect dahil çoğu görüntüleyicide doğru konumda açılır. Bu adım atlanırsa modeller başka yazılımda binlerce metre kayık görünebilir.
• Obje türleri: IFC4 penceresinin alt kısmındaki "Object types" bölümünden hangi obje tiplerinin aktarılacağını seçebilirsiniz. Örneğin donatıyı (Reinforcing bars) aktarmak veya hariç tutmak burada kontrol edilir.
• Property set (öznitelik takımları): Tekla'da oluşturduğunuz özel property set'ler, model klasörü içinde Additional Psets adlı klasörde saklanır. Karşı tarafın ihtiyaç duyduğu bilgiyi (üretim kodu, kaplama, statü vb.) bu set'lerle IFC'ye taşırsınız.

Betonarme ve donatı aktarımı

Betonarme projelerde donatının doğru aktarılması kritiktir. IFC2x3'te "Advanced" sekmesindeki, IFC4'te ise "Object types" altındaki Reinforcing bars seçeneğiyle donatı dışa aktarımını kontrol edersiniz.

Donatının gruplu mu yoksa tek tek mi aktarılacağını ileri seviye ayar belirler: XS_EXPORT_IFC_REBARSET_INDIVIDUAL_BARS parametresi FALSE (varsayılan) olduğunda donatılar grup olarak, TRUE olduğunda her çubuk ayrı ayrı aktarılır. Büyük modellerde grup olarak aktarmak dosya boyutunu ve performansı korur; metraj veya tek tek izleme gereken durumlarda bireysel aktarım tercih edilir.

Trimble Connect ile model paylaşımı

Trimble Connect, Tekla'nın bulut tabanlı iş birliği ortamıdır (CDE — Common Data Environment). Modeli buraya yükledikten sonra:

1. Tekla kullanmayan paydaşlar modeli tarayıcı üzerinden görüntüler; özel bir yazılım kurmaları gerekmez.
2. Ekipler model üzerinde not, yorum ve issue yönetir.
3. Farklı disiplinlerin IFC'leri tek bir ortamda birleşik (federated) model olarak üst üste bindirilir.

Tekla içinden bir IFC'yi doğrudan Trimble Connect'e yükleyebilir; alternatif olarak güncel sürümlerin geliştirilmiş TrimBIM iş akışıyla model bilgisini yayınlayabilirsiniz. Tekla modelleri ayrıca Navisworks, BIM 360 gibi diğer CDE platformlarıyla da uyumludur; dolayısıyla işverenin tercih ettiği ortam neyse ona uyum sağlamak mümkündür.

Çakışma kontrolü (clash detection)

Çakışma kontrolü, iki objenin fiziksel olarak kesiştiği ya da gereğinden fazla yakın olduğu noktaları şantiyeye gitmeden önce yakalamaktır. Tekla'nın Clash Check Manager aracı şu kontrolleri yapar:

• Native Tekla parçaları arasındaki çakışmalar
• Referans modeller (örneğin mekanik veya mimari IFC) arasındaki çakışmalar
• Native parçalar ile referans modeller ve döküm objeleri (pour objects) arasındaki çakışmalar

Clash ayarlarında objeler arasında minimum açıklık (clearance) tanımlayabilirsiniz. Belirlenen mesafeden daha yakın objeler sonuç listesinde raporlanır. Bu, yalnızca üst üste binen değil, montaj toleransına yetmeyecek kadar yakın olan elemanları da yakalamanızı sağlar.

Clash Check Manager penceresinde her çakışmanın statüsünü ve önceliğini değiştirebilir, çakışmaları gruplayabilir ve yorum ekleyebilirsiniz. Böylece "açık / inceleniyor / çözüldü" gibi bir iş akışını model içinde takip edersiniz.

Tekla içinde mi, harici ortamda mı?

Erken tasarım aşamasında, kendi detaylandırdığınız çelik/betonarme için Tekla içinde clash yapmak hızlıdır. Çok disiplinli koordinasyon toplantılarında ise Navisworks veya Trimble Connect gibi ortamlarda birleşik model üzerinde kontrol yapmak yaygın pratiktir. İdeal yaklaşım ikisini birleştirmektir: kendi modelinizi temiz tutmak için Tekla içinde, disiplinler arası çatışmalar için harici CDE'de.

BCF ile koordinasyon: e-postayı bırakın

BCF (BIM Collaboration Format), buildingSMART'ın açık standardıdır ve farklı yazılımlar (Tekla Structures, Tekla PowerFab, Trimble Connect ve üçüncü taraf uygulamalar) arasında proje bazlı sorunları iletir.

Bir çakışma veya hata bulduğunuzda, ekran görüntüsü + kamera açısı + ilgili obje kimliğiyle bir BCF konusu (topic) açarsınız. Karşı taraf bu konuyu kendi yazılımında tam olarak aynı görünümde açar; "hangi kolon, neresi" diye telefon trafiği yaşanmaz. E-posta yerine BCF kullanmak koordinasyonu izlenebilir, tarihli ve hesap verebilir kılar — bir denetim gerektiğinde tüm sorun geçmişi modelin yanında durur.

Tipik bir koordinasyon akışı (örnek)

Bir betonarme + çelik karma yapıda tipik haftalık döngü şöyle işler:

1. Statik ekip Tekla modelini günceller, IFC4 olarak ortak taban noktasıyla dışa aktarır ve Trimble Connect'e yükler.
2. Mimari ve mekanik kendi IFC'lerini aynı ortama yükler; birleşik model oluşur.
3. Koordinatör clash çalıştırır: bir HVAC kanalının betonarme kirişten geçtiği tespit edilir.
4. Bu çakışma için BCF issue açılır, ilgili kamera açısı ve obje işaretlenir.
5. Mekanik ekip kendi yazılımında issue'yu açar, kanalı yeniden güzergâhlar; statik ekip gerekirse kirişe gömme/geçiş detayı ekler.
6. Düzeltme sonraki yüklemede doğrulanır, issue "çözüldü" olarak kapatılır.

Bu döngü şantiyeye gitmeden tekrar ettiği için, sahada beton döküldükten sonra "buradan kanal geçmiyor" sürpriziyle karşılaşma riski büyük ölçüde azalır.

Saha notu

Türkiye'deki uygulamada en sık yaşanan sorun taban noktası uyumsuzluğudur. Disiplinler ortak bir koordinat referansında anlaşmadan modellerini paylaşınca, birleşik modelde elemanlar binlerce metre kayık çıkar ve clash anlamsızlaşır. Proje başında tek bir base point belirleyip tüm IFC dışa aktarımlarında onu kullanmak, sonraki tüm koordinasyon emeğini kurtarır. İkinci sık hata, prefabrik/betonarme projelerde donatının ya hiç aktarılmaması ya da tek tek aktarılıp dosyayı şişirmesidir; bu yüzden donatı dışa aktarım ayarını projenin amacına (görsel koordinasyon mu, metraj mı) göre bilinçli seçin.

Özet

Tekla Structures'ın iş birliği gücü; açık IFC dışa aktarımı, Trimble Connect ile bulut paylaşımı, Clash Check Manager ile çakışma tespiti ve BCF ile izlenebilir koordinasyonun bir arada kullanılmasından doğar. Doğru IFC sürümünü seçmek, ortak bir taban noktasında anlaşmak, donatı ve property set ayarlarını projenin amacına göre yapılandırmak ve sorunları e-posta yerine BCF üzerinden yürütmek; karma yapı projelerinde çatışmaları sahaya gitmeden çözmenin en sağlam yoludur.

Kaynaklar

• Trimble (Tekla) User Assistance — IFC export ve "Export in IFC format" dokümanları (support.tekla.com)
• Trimble (Tekla) User Assistance — "Find clashes in a model" ve "Detect clashes" (Clash Check Manager) dokümanları
• Trimble (Tekla) User Assistance — "Work with BCF Topics in Tekla Structures"
• buildingSMART International — IFC ve BCF açık standart belgeleri (ISO 16739 / IFC, BCF)