Deprem Büyüklüğü Formülü ve TBDY Hesabı

“Deprem büyüklüğü formülü” ifadesi iki farklı hesabı çağrıştırabilir: meydana gelen depremin sismolojik büyüklüğünün belirlenmesi ve bir binanın deprem etkileri altında tasarlanması. TBDY 2018, bir depremin magnitüdünü hesaplayan ölçüm denklemini değil; bina tasarımında kullanılacak deprem yer hareketi düzeylerini, spektral ivmeleri ve analiz kurallarını düzenler [1][2].

Önemli Güvenlik Uyarısı: Aşağıdaki hesap, TBDY 2018’deki yatay elastik tasarım spektrumunun eğitim amaçlı bir uygulamasıdır. Parsel verilerinin, zemin sınıfının, taşıyıcı sistem modelinin ve nihai tasarımın uygunluk denetimi yetkili inşaat/statik mühendisi sorumluluğundadır.

Editöryel kaynak kontrolü: Yapıdan Editör Kurulu tarafından aşağıda listelenen resmî kaynakların kapsamı ve bağlantıları kontrol edilmiştir. Bu ifade, projeye özgü teknik inceleme veya mühendislik onayı anlamına gelmez.
Güncelleme tarihi: 15 Temmuz 2026

Önce doğru hesabı seçin

deprem büyüklüğü formülü konusunu açıklayan kavramsal mühendislik görseli — deprem büyüklüğü formülü için yapay zekâ ile üretilmiş kavramsal anlatım; ölçeksizdir ve tasarım kararı yerine geçmez.

Bir sismoloji kurumunun yayımladığı deprem büyüklüğü, TBDY hesabına doğrudan “magnitüd” olarak girilmez. Yönetmelik hesabında konuma ve deprem yer hareketi düzeyine bağlı harita spektral ivme katsayıları ile yerel zemin etkileri kullanılır; koordinata bağlı harita değerleri Türkiye Deprem Tehlike Haritası üzerinden alınır [1, Bölüm 2.2–2.3][5].

Tüm sütunlar için yana kaydırın →

Tablo 1 — Sismolojik büyüklük ile bina tasarım hesabının ayrımı
Konu	Hesabın amacı	Bu kaynak paketindeki karşılığı
Deprem büyüklüğü	Kaydedilmiş bir depremin kaynağında açığa çıkan olayın ölçeğini belirlemek	Kaynaklarda magnitüd ölçüm formülü verilmemiştir
Deprem tehlikesi	Belirli koordinat ve deprem yer hareketi düzeyi için harita parametrelerini belirlemek	Türkiye Deprem Tehlike Haritası [5]
Bina deprem hesabı	Yapıya uygulanacak tasarım spektrumunu ve deprem etkilerini oluşturmak	TBDY 2018 Bölüm 2 ve devamı [1][2]
Olay sonrası hasar tespiti	Depremden sonra binadaki hasarın idari ve teknik esaslarla değerlendirilmesi	Afetler Sonrası Bina Hasar Tespiti Yönetmeliği [6]

Bu nedenle, doğrulanmış kaynaklarda bulunmayan Richter, yerel büyüklük veya moment büyüklüğü denklemleri burada üretilmemiştir. Aşağıdaki yöntem, “deprem büyüklüğü formülü” aramasında çoğu bina kullanıcısının ihtiyaç duyduğu TBDY tabanlı tasarım spektrumu hesabını kapsar [1].

TBDY hesabında kullanılan girdiler

Hesap için önce binanın koordinatı, seçilen deprem yer hareketi düzeyi ve yerel zemin sınıfı belirlenir. Haritadan kısa periyot ve 1,0 saniye periyot için sırasıyla $S_S$ ve $S_1$ katsayıları alınır; yerel zemin katsayıları $F_S$ ve $F_1$ ise TBDY 2018 Tablo 2.1 ve Tablo 2.2’den seçilir [1, Bölüm 2.3.2].

Tüm sütunlar için yana kaydırın →

Tablo 2 — Yatay elastik tasarım spektrumu girdileri
Sembol	Açıklama	Kaynak
$S_S$	Kısa periyot harita spektral ivme katsayısı	Deprem Tehlike Haritası [5]
$S_1$	1,0 saniye periyot için harita spektral ivme katsayısı	Deprem Tehlike Haritası [5]
$F_S$	Kısa periyot bölgesi yerel zemin etki katsayısı	TBDY 2018 Tablo 2.1 [1]
$F_1$	1,0 saniye periyot için yerel zemin etki katsayısı	TBDY 2018 Tablo 2.2 [1]
$S_{DS}$	Kısa periyot tasarım spektral ivme katsayısı	TBDY 2018 Denklem 2.1 [1]
$S_{D1}$	1,0 saniye periyot için tasarım spektral ivme katsayısı	TBDY 2018 Denklem 2.2 [1]
$T_A$ , $T_B$	Yatay elastik tasarım spektrumu köşe periyotları	TBDY 2018 Denklem 2.3 [1]
$T_L$	Sabit yerdeğiştirme bölgesine geçiş periyodu	TBDY 2018 Bölüm 2.3.2 [1]

AFAD’ın yürürlük açıklaması, Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği’nin 18 Mart 2018 tarihli Resmî Gazete’de yayımlandığını ve 1 Ocak 2019 tarihinde yürürlüğe girdiğini belirtir [3]. Yönetmeliğin konsolide mevzuat kaydı ise resmî metnin güncel kayıt noktasıdır [2].

Hesap yöntemi

1. Harita parametrelerini alın

Proje koordinatı ve uygun deprem yer hareketi düzeyi seçilerek $S_S$ ile $S_1$ değerleri Türkiye Deprem Tehlike Haritası’ndan alınır [5]. Koordinatın yaklaşık seçilmesi, özellikle tehlike değerlerinin mekânsal olarak değiştiği bölgelerde hesap girdisini değiştirebilir; bu nedenle proje konumu esas alınmalıdır [1, Bölüm 2.2][5].

2. Yerel zemin katsayılarını belirleyin

Yerel zemin sınıfına ve harita spektral ivme değerine göre $F_S$ ile $F_1$ , TBDY 2018’deki ilgili tablolardan belirlenir [1, Tablo 2.1–2.2]. Zemin sınıfı bir tahmin girdisi olarak ele alınmamalı; projeye ait zemin ve temel etüdüyle uyumlu olmalıdır [1, Bölüm 16].

3. Tasarım spektral ivme katsayılarını hesaplayın

TBDY 2018 Denklem 2.1 ve 2.2 şöyledir [1]:

S_{DS}=S_S F_S

S_{D1}=S_1 F_1

Bu iki değer, yatay elastik tasarım spektrumunun seviyesini ve köşe periyotlarını belirleyen temel katsayılardır [1, Bölüm 2.3.2].

4. Köşe periyotlarını bulun

TBDY 2018 Denklem 2.3’e göre [1]:

T_A=0.2\frac{S_{D1}}{S_{DS}}

T_B=\frac{S_{D1}}{S_{DS}}

$T_A$ spektrumun yükselen kolunun, $T_B$ ise sabit ivme platosunun sınırını tanımlar [1, Şekil 2.1 ve Denklem 2.4].

5. Bina periyoduna karşılık gelen spektral ivmeyi hesaplayın

Yatay elastik tasarım spektral ivmesi $S_{ae}(T)$ , bina doğal titreşim periyodu $T$ için parçalı fonksiyonla hesaplanır [1, Denklem 2.4]:

S_{ae}(T)= \begin{cases} \left(0.4+0.6\frac{T}{T_A}\right)S_{DS}, & 0\leq T\leq T_A \\[6pt] S_{DS}, & T_A\leq T\leq T_B \\[6pt] \frac{S_{D1}}{T}, & T_B\leq T\leq T_L \\[8pt] \frac{S_{D1}T_L}{T^2}, & T_L\leq T \end{cases}

S_ae: Yatay elastik tasarım spektral ivmesi; m/s² veya g; Yapının doğal titreşim periyoduna göre elastik tasarım spektrumundan elde edilir.
T: Titreşim periyodu; s; Spektral ivme hesabında kullanılan periyot değeridir.
T_A: Yatay elastik tasarım spektrumunun kısa periyot köşe periyodu; s
S_DS: Kısa periyot tasarım spektral ivme katsayısı; g; Deprem tehlike haritası ve yerel zemin sınıfına bağlıdır.
T_B: Yatay elastik tasarım spektrumunun sabit ivme bölgesi son periyodu; s
S_D1: 1,0 saniye periyot için tasarım spektral ivme katsayısı; g; Deprem tehlike haritası ve yerel zemin sınıfına bağlıdır.
T_L: Sabit yerdeğiştirme bölgesine geçiş periyodu; s

Buradaki sonuç, deprem büyüklüğü değildir. $S_{ae}(T)$ , yatay elastik tasarım spektral ivmesinin yerçekimi ivmesine göre boyutsuz gösterimidir [1, Bölüm 2.3.2].

Sayısal örnek

Aşağıdaki değerler yalnızca denklemlerin nasıl çalıştığını göstermek için kabul edilmiştir; gerçek proje değerleri koordinata, deprem yer hareketi düzeyine ve zemin sınıfına göre resmî harita ile TBDY tablolarından alınır [1][5].

Tüm sütunlar için yana kaydırın →

Tablo 3 — Örnek hesap için kabul edilen girdiler
Parametre	Örnek değer
$S_S$	1.00
$S_1$	0.30
$F_S$	1.10
$F_1$	1.50
Bina periyodu, $T$	0.50 s

Önce tasarım spektral ivme katsayıları hesaplanır:

S_{DS}=1.00\times1.10=1.10

S_{D1}=0.30\times1.50=0.45

Köşe periyotları:

T_A=0.2\frac{0.45}{1.10}=0.0818\ \text{s}

T_B=\frac{0.45}{1.10}=0.4091\ \text{s}

Örnekte $T=0.50$ s değeri, $T_B<T<T_L$ aralığındadır. Bu nedenle TBDY 2018 Denklem 2.4’ün üçüncü kolu kullanılır [1]:

S_{ae}(0.50)=\frac{S_{D1}}{T} =\frac{0.45}{0.50} =0.90

Böylece örnek periyottaki yatay elastik tasarım spektral ivmesi $0.90g$ düzeyindedir. Bu değer doğrudan tasarım taban kesme kuvveti değildir; taşıyıcı sistem davranış katsayıları, dayanım fazlalığı, bina önem katsayısı, analiz yöntemi ve diğer TBDY hükümleri ayrıca değerlendirilir [1, Bölüm 4].

Hangi spektrum kolunun kullanılacağını kontrol etme

Parçalı denklemde en sık yapılan işlem hatası, $T$ değerinin yanlış aralığa yerleştirilmesidir. Önce $T_A$ ve $T_B$ hesaplanmalı, ardından bina periyodu bu sınırlarla karşılaştırılmalıdır [1, Denklem 2.3–2.4].

Tüm sütunlar için yana kaydırın →

Tablo 4 — Periyot aralığına göre denklem seçimi
Periyot aralığı	Kullanılacak ifade	Davranış
$0\leq T\leq T_A$	$\left(0.4+0.6T/T_A\right)S_{DS}$	Artan spektral ivme
$T_A\leq T\leq T_B$	$S_{DS}$	Sabit ivme platosu
$T_B\leq T\leq T_L$	$S_{D1}/T$	Periyotla ters orantılı azalma
$T_L\leq T$	$S_{D1}T_L/T^2$	Periyodun karesiyle ters orantılı azalma

Sınır noktalarında komşu denklemler aynı değeri verir. Örneğin $T=T_B$ için $S_{DS}=S_{D1}/T_B$ eşitliği, $T_B=S_{D1}/S_{DS}$ tanımından elde edilir [1, Denklem 2.3–2.4].

Büyüklük, şiddet ve tasarım ivmesini karıştırmayın

Depremin yayımlanmış büyüklüğü ile bir parselde kullanılan tasarım spektral ivmesi aynı fiziksel gösterge değildir. TBDY yaklaşımı, tek bir geçmiş deprem büyüklüğünü bina hesabına taşımak yerine koordinata ve deprem yer hareketi düzeyine bağlı harita spektral ivme katsayılarını kullanır [1, Bölüm 2.2][5].

Aynı şekilde, deprem sonrasında gözlenen bina hasarı da yalnızca bir spektral ivme hesabından sınıflandırılamaz. Olay sonrası hasar tespiti, 22 Haziran 2025 tarihli Afetler Sonrası Bina Hasar Tespiti Yönetmeliği kapsamındaki ayrı süreç ve esaslara tabidir [6].

Kritik mühendislik kontrolleri

$S_S$ ve $S_1$ değerlerinin aynı koordinat ve aynı deprem yer hareketi düzeyi için alındığı kontrol edilmelidir [1, Bölüm 2.2][5].
$F_S$ ile $F_1$ katsayıları, aynı yerel zemin sınıfına ait TBDY tablolarından seçilmelidir [1, Tablo 2.1–2.2].
$S_{DS}$ ve $S_{D1}$ çarpımlarında harita katsayısı ile zemin katsayısının yer değiştirmediği doğrulanmalıdır [1, Denklem 2.1–2.2].
$T_A\leq T_B$ ilişkisi, Denklem 2.3’teki tanımlardan dolayı sağlanır; hesapta ters bir sonuç bulunması veri veya işlem hatasına işaret eder [1, Denklem 2.3].
Bina hâkim doğal titreşim periyodu yalnız kat sayısından türetilen gelişigüzel bir kabulle kullanılmamalı; TBDY 2018’deki taşıyıcı sistem modelleme ve periyot hükümleriyle birlikte ele alınmalıdır [1, Bölüm 4].
Uygulama ve yürürlük değerlendirmelerinde yönetmelik metni, konsolide mevzuat kaydı ve ilgili resmî uygulama esasları birlikte kontrol edilmelidir [2][3][4].

Sınır durumlar ve hesap hataları

$S_{DS}=0$ kabul edilirse ne olur?

$T_A$ ve $T_B$ denklemlerinde $S_{DS}$ paydada bulunduğu için sıfıra bölme oluşur. Gerçek proje girdileri resmî haritadan ve TBDY tablolarından alınmalı; yazılımda sıfır veya eksik veri, hesap yapılmadan önce giriş hatası olarak ele alınmalıdır [1, Denklem 2.1–2.3][5].

$T=0$ için hangi değer kullanılır?

Denklem 2.4’ün ilk kolunda $T=0$ yazıldığında:

S_{ae}(0)=0.4S_{DS}

Bu sonuç doğrudan TBDY 2018’deki parçalı spektrum denkleminden elde edilir [1, Denklem 2.4].

Birim hatası nasıl önlenir?

$T$ , $T_A$ , $T_B$ ve $T_L$ aynı zaman birimiyle, yönetmelikteki gösterime uygun olarak saniye cinsinden değerlendirilir. Spektral ivme katsayıları ise $g$ cinsinden boyutsuz katsayı olarak kullanılır [1, Bölüm 2.3.2].

Sık sorulan sorular

Deprem büyüklüğü formülü TBDY 2018’de var mı?

Hayır. TBDY 2018, meydana gelmiş bir depremin sismolojik magnitüdünü hesaplayan ölçüm formülünü vermez; bina tasarımı için deprem yer hareketi düzeylerini, harita spektral ivme katsayılarını ve tasarım spektrumlarını tanımlar [1, Bölüm 2].

Richter formülü ile bina deprem hesabı yapılabilir mi?

TBDY 2018 bina tasarım hesabını tek başına bir Richter büyüklüğüne bağlamaz. Tasarım girdileri arasında koordinata bağlı $S_S$ ve $S_1$ harita katsayıları ile yerel zemin etkileri bulunur [1, Bölüm 2.2–2.3][5].

Deprem büyüklüğü arttığında $S_{DS}$ otomatik olarak artar mı?

$S_{DS}$ , belirli bir olayın yayımlanmış büyüklüğünden doğrudan hesaplanmaz; $S_S$ harita katsayısı ile $F_S$ yerel zemin katsayısının çarpımıdır [1, Denklem 2.1]. Bu nedenle tek bir magnitüd değerinden $S_{DS}$ üretilemez.

$S_{DS}$ ile $S_{D1}$ arasındaki fark nedir?

$S_{DS}$ kısa periyot bölgesindeki, $S_{D1}$ ise 1,0 saniye periyottaki tasarım spektral ivme katsayısıdır. İkisi sırasıyla $S_SF_S$ ve $S_1F_1$ denklemleriyle hesaplanır [1, Denklem 2.1–2.2].

Zemin sınıfı spektral ivmeyi değiştirir mi?

Evet. TBDY 2018’de yerel zemin sınıfı, $F_S$ ve $F_1$ katsayılarının seçimini etkiler; bu katsayılar da $S_{DS}$ ve $S_{D1}$ değerlerine doğrudan girer [1, Tablo 2.1–2.2 ve Denklem 2.1–2.2].

Haritadan alınan $S_S$ doğrudan tasarımda kullanılabilir mi?

Yatay elastik tasarım spektrumu oluşturulurken $S_S$ , ilgili $F_S$ katsayısıyla çarpılarak $S_{DS}$ değerine dönüştürülür [1, Denklem 2.1]. Benzer biçimde $S_1$ , $F_1$ ile çarpılarak $S_{D1}$ elde edilir [1, Denklem 2.2].

Hesaplanan $S_{ae}(T)$ bina güvenliğini tek başına gösterir mi?

Hayır. $S_{ae}(T)$ elastik tasarım spektrumunun ilgili periyottaki ordinatıdır; bina tasarımında taşıyıcı sistem, düzensizlikler, modelleme, analiz, dayanım ve şekildeğiştirme kontrolleri de TBDY 2018 kapsamında değerlendirilir [1, Bölüm 3–5].

Deprem sonrası hasar, bu formülle belirlenebilir mi?

Hayır. Tasarım spektrumu hesabı ile olay sonrası bina hasar tespiti farklı işlemlerdir. Hasar tespitinin kapsamı ve esasları Afetler Sonrası Bina Hasar Tespiti Yönetmeliği’nde düzenlenmiştir [6].

İlgili Hesaplama Araçları

TBDY tasarım aracı

Kaynaklar

Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği — TBDY 2018 (R.G.: 18.03.2018) — Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı — https://webdosya.csb.gov.tr/db/yapiisleri/icerikler/tbdy_2018-20210506174126.pdf
TBDY 2018 — Konsolide Mevzuat Kaydı (R.G.: 18.03.2018 / 30364 (Mükerrer)) — Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı — https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=24468&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5
Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği — AFAD Yürürlük Bilgisi (R.G.: 18.03.2018 / 30364 (Mükerrer)) — Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı — https://www.afad.gov.tr/turkiye-bina-deprem-yonetmeligi
TBDY Uygulama Esasları ve Yürürlük Bilgisi (TBDY uygulama esasları tebliği) — T.C. İçişleri Bakanlığı — https://www.icisleri.gov.tr/turkiye-bina-deprem-yonetmeligi-uygulama-esaslarini-iceren-teblig-resm-gazetede-yayimlanarak-yururluge-girdi
Deprem Tehlike Haritası Yönetmeliği (R.G.: 22.01.2018) — Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı — https://tdth.afad.gov.tr/
Afetler Sonrası Bina Hasar Tespiti Yönetmeliği (R.G.: 22.06.2025) — Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı — https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2025/06/20250622-1.htm

Önemli Güvenlik Uyarısı: Aşağıdaki hesap, TBDY 2018’deki yatay elastik tasarım spektrumunun eğitim amaçlı bir uygulamasıdır. Parsel verilerinin, zemin sınıfının, taşıyıcı sistem modelinin ve nihai tasarımın uygunluk denetimi yetkili inşaat/statik mühendisi sorumluluğundadır.

Önce doğru hesabı seçin

Tüm sütunlar için yana kaydırın →

Tablo 1 — Sismolojik büyüklük ile bina tasarım hesabının ayrımı
Konu	Hesabın amacı	Bu kaynak paketindeki karşılığı
Deprem büyüklüğü	Kaydedilmiş bir depremin kaynağında açığa çıkan olayın ölçeğini belirlemek	Kaynaklarda magnitüd ölçüm formülü verilmemiştir
Deprem tehlikesi	Belirli koordinat ve deprem yer hareketi düzeyi için harita parametrelerini belirlemek	Türkiye Deprem Tehlike Haritası [5]
Bina deprem hesabı	Yapıya uygulanacak tasarım spektrumunu ve deprem etkilerini oluşturmak	TBDY 2018 Bölüm 2 ve devamı [1][2]
Olay sonrası hasar tespiti	Depremden sonra binadaki hasarın idari ve teknik esaslarla değerlendirilmesi	Afetler Sonrası Bina Hasar Tespiti Yönetmeliği [6]

TBDY hesabında kullanılan girdiler

Tüm sütunlar için yana kaydırın →

Tablo 2 — Yatay elastik tasarım spektrumu girdileri
Sembol	Açıklama	Kaynak
$S_S$	Kısa periyot harita spektral ivme katsayısı	Deprem Tehlike Haritası [5]
$S_1$	1,0 saniye periyot için harita spektral ivme katsayısı	Deprem Tehlike Haritası [5]
$F_S$	Kısa periyot bölgesi yerel zemin etki katsayısı	TBDY 2018 Tablo 2.1 [1]
$F_1$	1,0 saniye periyot için yerel zemin etki katsayısı	TBDY 2018 Tablo 2.2 [1]
$S_{DS}$	Kısa periyot tasarım spektral ivme katsayısı	TBDY 2018 Denklem 2.1 [1]
$S_{D1}$	1,0 saniye periyot için tasarım spektral ivme katsayısı	TBDY 2018 Denklem 2.2 [1]
$T_A$ , $T_B$	Yatay elastik tasarım spektrumu köşe periyotları	TBDY 2018 Denklem 2.3 [1]
$T_L$	Sabit yerdeğiştirme bölgesine geçiş periyodu	TBDY 2018 Bölüm 2.3.2 [1]

Hesap yöntemi

1. Harita parametrelerini alın

2. Yerel zemin katsayılarını belirleyin

3. Tasarım spektral ivme katsayılarını hesaplayın

TBDY 2018 Denklem 2.1 ve 2.2 şöyledir [1]:

S_{DS}=S_S F_S

S_{D1}=S_1 F_1

Bu iki değer, yatay elastik tasarım spektrumunun seviyesini ve köşe periyotlarını belirleyen temel katsayılardır [1, Bölüm 2.3.2].

4. Köşe periyotlarını bulun

TBDY 2018 Denklem 2.3’e göre [1]:

T_A=0.2\frac{S_{D1}}{S_{DS}}

T_B=\frac{S_{D1}}{S_{DS}}

$T_A$ spektrumun yükselen kolunun, $T_B$ ise sabit ivme platosunun sınırını tanımlar [1, Şekil 2.1 ve Denklem 2.4].

5. Bina periyoduna karşılık gelen spektral ivmeyi hesaplayın

Yatay elastik tasarım spektral ivmesi $S_{ae}(T)$ , bina doğal titreşim periyodu $T$ için parçalı fonksiyonla hesaplanır [1, Denklem 2.4]:

S_{ae}(T)= \begin{cases} \left(0.4+0.6\frac{T}{T_A}\right)S_{DS}, & 0\leq T\leq T_A \\[6pt] S_{DS}, & T_A\leq T\leq T_B \\[6pt] \frac{S_{D1}}{T}, & T_B\leq T\leq T_L \\[8pt] \frac{S_{D1}T_L}{T^2}, & T_L\leq T \end{cases}

S_ae: Yatay elastik tasarım spektral ivmesi; m/s² veya g; Yapının doğal titreşim periyoduna göre elastik tasarım spektrumundan elde edilir.
T: Titreşim periyodu; s; Spektral ivme hesabında kullanılan periyot değeridir.
T_A: Yatay elastik tasarım spektrumunun kısa periyot köşe periyodu; s
S_DS: Kısa periyot tasarım spektral ivme katsayısı; g; Deprem tehlike haritası ve yerel zemin sınıfına bağlıdır.
T_B: Yatay elastik tasarım spektrumunun sabit ivme bölgesi son periyodu; s
S_D1: 1,0 saniye periyot için tasarım spektral ivme katsayısı; g; Deprem tehlike haritası ve yerel zemin sınıfına bağlıdır.
T_L: Sabit yerdeğiştirme bölgesine geçiş periyodu; s

Buradaki sonuç, deprem büyüklüğü değildir. $S_{ae}(T)$ , yatay elastik tasarım spektral ivmesinin yerçekimi ivmesine göre boyutsuz gösterimidir [1, Bölüm 2.3.2].

Sayısal örnek

Tüm sütunlar için yana kaydırın →

Tablo 3 — Örnek hesap için kabul edilen girdiler
Parametre	Örnek değer
$S_S$	1.00
$S_1$	0.30
$F_S$	1.10
$F_1$	1.50
Bina periyodu, $T$	0.50 s

Önce tasarım spektral ivme katsayıları hesaplanır:

S_{DS}=1.00\times1.10=1.10

S_{D1}=0.30\times1.50=0.45

Köşe periyotları:

T_A=0.2\frac{0.45}{1.10}=0.0818\ \text{s}

T_B=\frac{0.45}{1.10}=0.4091\ \text{s}

Örnekte $T=0.50$ s değeri, $T_B<T<T_L$ aralığındadır. Bu nedenle TBDY 2018 Denklem 2.4’ün üçüncü kolu kullanılır [1]:

S_{ae}(0.50)=\frac{S_{D1}}{T} =\frac{0.45}{0.50} =0.90

Hangi spektrum kolunun kullanılacağını kontrol etme

Tüm sütunlar için yana kaydırın →

Tablo 4 — Periyot aralığına göre denklem seçimi
Periyot aralığı	Kullanılacak ifade	Davranış
$0\leq T\leq T_A$	$\left(0.4+0.6T/T_A\right)S_{DS}$	Artan spektral ivme
$T_A\leq T\leq T_B$	$S_{DS}$	Sabit ivme platosu
$T_B\leq T\leq T_L$	$S_{D1}/T$	Periyotla ters orantılı azalma
$T_L\leq T$	$S_{D1}T_L/T^2$	Periyodun karesiyle ters orantılı azalma

Sınır noktalarında komşu denklemler aynı değeri verir. Örneğin $T=T_B$ için $S_{DS}=S_{D1}/T_B$ eşitliği, $T_B=S_{D1}/S_{DS}$ tanımından elde edilir [1, Denklem 2.3–2.4].

Büyüklük, şiddet ve tasarım ivmesini karıştırmayın

Kritik mühendislik kontrolleri

$S_S$ ve $S_1$ değerlerinin aynı koordinat ve aynı deprem yer hareketi düzeyi için alındığı kontrol edilmelidir [1, Bölüm 2.2][5].
$F_S$ ile $F_1$ katsayıları, aynı yerel zemin sınıfına ait TBDY tablolarından seçilmelidir [1, Tablo 2.1–2.2].
$S_{DS}$ ve $S_{D1}$ çarpımlarında harita katsayısı ile zemin katsayısının yer değiştirmediği doğrulanmalıdır [1, Denklem 2.1–2.2].
$T_A\leq T_B$ ilişkisi, Denklem 2.3’teki tanımlardan dolayı sağlanır; hesapta ters bir sonuç bulunması veri veya işlem hatasına işaret eder [1, Denklem 2.3].
Bina hâkim doğal titreşim periyodu yalnız kat sayısından türetilen gelişigüzel bir kabulle kullanılmamalı; TBDY 2018’deki taşıyıcı sistem modelleme ve periyot hükümleriyle birlikte ele alınmalıdır [1, Bölüm 4].
Uygulama ve yürürlük değerlendirmelerinde yönetmelik metni, konsolide mevzuat kaydı ve ilgili resmî uygulama esasları birlikte kontrol edilmelidir [2][3][4].

Sınır durumlar ve hesap hataları

$S_{DS}=0$ kabul edilirse ne olur?

$T=0$ için hangi değer kullanılır?

Denklem 2.4’ün ilk kolunda $T=0$ yazıldığında:

S_{ae}(0)=0.4S_{DS}

Bu sonuç doğrudan TBDY 2018’deki parçalı spektrum denkleminden elde edilir [1, Denklem 2.4].

Birim hatası nasıl önlenir?

Sık sorulan sorular

Deprem büyüklüğü formülü TBDY 2018’de var mı?

Richter formülü ile bina deprem hesabı yapılabilir mi?

Deprem büyüklüğü arttığında $S_{DS}$ otomatik olarak artar mı?

$S_{DS}$ ile $S_{D1}$ arasındaki fark nedir?

Zemin sınıfı spektral ivmeyi değiştirir mi?

Haritadan alınan $S_S$ doğrudan tasarımda kullanılabilir mi?

Hesaplanan $S_{ae}(T)$ bina güvenliğini tek başına gösterir mi?

Deprem sonrası hasar, bu formülle belirlenebilir mi?

İlgili Hesaplama Araçları

TBDY tasarım aracı

Kaynaklar

Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği — TBDY 2018 (R.G.: 18.03.2018) — Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı — https://webdosya.csb.gov.tr/db/yapiisleri/icerikler/tbdy_2018-20210506174126.pdf
TBDY 2018 — Konsolide Mevzuat Kaydı (R.G.: 18.03.2018 / 30364 (Mükerrer)) — Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı — https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=24468&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5
Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği — AFAD Yürürlük Bilgisi (R.G.: 18.03.2018 / 30364 (Mükerrer)) — Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı — https://www.afad.gov.tr/turkiye-bina-deprem-yonetmeligi
TBDY Uygulama Esasları ve Yürürlük Bilgisi (TBDY uygulama esasları tebliği) — T.C. İçişleri Bakanlığı — https://www.icisleri.gov.tr/turkiye-bina-deprem-yonetmeligi-uygulama-esaslarini-iceren-teblig-resm-gazetede-yayimlanarak-yururluge-girdi
Deprem Tehlike Haritası Yönetmeliği (R.G.: 22.01.2018) — Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı — https://tdth.afad.gov.tr/
Afetler Sonrası Bina Hasar Tespiti Yönetmeliği (R.G.: 22.06.2025) — Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı — https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2025/06/20250622-1.htm

Önce doğru hesabı seçin

TBDY hesabında kullanılan girdiler

Hesap yöntemi

1. Harita parametrelerini alın

2. Yerel zemin katsayılarını belirleyin

3. Tasarım spektral ivme katsayılarını hesaplayın

4. Köşe periyotlarını bulun

5. Bina periyoduna karşılık gelen spektral ivmeyi hesaplayın

Sayısal örnek

Hangi spektrum kolunun kullanılacağını kontrol etme

Büyüklük, şiddet ve tasarım ivmesini karıştırmayın

Kritik mühendislik kontrolleri

Sınır durumlar ve hesap hataları

SDS=0S_{DS}=0SDS​=0 kabul edilirse ne olur?

T=0T=0T=0 için hangi değer kullanılır?

Birim hatası nasıl önlenir?

Sık sorulan sorular

Deprem büyüklüğü formülü TBDY 2018’de var mı?

Richter formülü ile bina deprem hesabı yapılabilir mi?

Deprem büyüklüğü arttığında SDSS_{DS}SDS​ otomatik olarak artar mı?

SDSS_{DS}SDS​ ile SD1S_{D1}SD1​ arasındaki fark nedir?

Zemin sınıfı spektral ivmeyi değiştirir mi?

Haritadan alınan SSS_SSS​ doğrudan tasarımda kullanılabilir mi?

Hesaplanan Sae(T)S_{ae}(T)Sae​(T) bina güvenliğini tek başına gösterir mi?

Deprem sonrası hasar, bu formülle belirlenebilir mi?

İlgili Hesaplama Araçları

Kaynaklar

İlgili Hesaplama Araçları

Önce doğru hesabı seçin

TBDY hesabında kullanılan girdiler

Hesap yöntemi

1. Harita parametrelerini alın

2. Yerel zemin katsayılarını belirleyin

3. Tasarım spektral ivme katsayılarını hesaplayın

4. Köşe periyotlarını bulun

5. Bina periyoduna karşılık gelen spektral ivmeyi hesaplayın

Sayısal örnek

Hangi spektrum kolunun kullanılacağını kontrol etme

Büyüklük, şiddet ve tasarım ivmesini karıştırmayın

Kritik mühendislik kontrolleri

Sınır durumlar ve hesap hataları

SDS=0S_{DS}=0SDS​=0 kabul edilirse ne olur?

T=0T=0T=0 için hangi değer kullanılır?

Birim hatası nasıl önlenir?

Sık sorulan sorular

Deprem büyüklüğü formülü TBDY 2018’de var mı?

Richter formülü ile bina deprem hesabı yapılabilir mi?

Deprem büyüklüğü arttığında SDSS_{DS}SDS​ otomatik olarak artar mı?

SDSS_{DS}SDS​ ile SD1S_{D1}SD1​ arasındaki fark nedir?

Zemin sınıfı spektral ivmeyi değiştirir mi?

Haritadan alınan SSS_SSS​ doğrudan tasarımda kullanılabilir mi?

Hesaplanan Sae(T)S_{ae}(T)Sae​(T) bina güvenliğini tek başına gösterir mi?

Deprem sonrası hasar, bu formülle belirlenebilir mi?

İlgili Hesaplama Araçları

Kaynaklar

İlgili Hesaplama Araçları

$S_{DS}=0$ kabul edilirse ne olur?

$T=0$ için hangi değer kullanılır?

Deprem büyüklüğü arttığında $S_{DS}$ otomatik olarak artar mı?

$S_{DS}$ ile $S_{D1}$ arasındaki fark nedir?

Haritadan alınan $S_S$ doğrudan tasarımda kullanılabilir mi?

Hesaplanan $S_{ae}(T)$ bina güvenliğini tek başına gösterir mi?

$S_{DS}=0$ kabul edilirse ne olur?

$T=0$ için hangi değer kullanılır?

Deprem büyüklüğü arttığında $S_{DS}$ otomatik olarak artar mı?

$S_{DS}$ ile $S_{D1}$ arasındaki fark nedir?

Haritadan alınan $S_S$ doğrudan tasarımda kullanılabilir mi?

Hesaplanan $S_{ae}(T)$ bina güvenliğini tek başına gösterir mi?