TBDY 2018 Madde 10.4.2.1: Çaprazlı Panel Sistemler için Koşullar — 10.4.2.1

Çaprazlı panel sistemlerin elemanları ve birleşimleri aşağıda verilen kurallara uygun olarak boyutlandırılacaktır. (a) Çapraz elemanların bağlandığı panel kenar dikmeleri, başlık elemanları ve birleşim elemanları, yatay yüklerden dolayı bu elemanlarda oluşan n,tasar ım P eksenel kuvvetlerinin Tablo 4.1 ’de verilen D dayanım fazlalığı katsayısı uygulanarak büyütülmesi ile hesaplanan kuvvetleri ka rşılayacak şekilde boyutlandırılacaklardır. (b) Çapraz elemanın eksenel kuvvet hesap dayanımı n,çapraz P , eksenel kuvvetinin çekme olması durumunda, Güvenlik Katsayıları ile Tasarım (GKT) yöntemi için : n,çapraz g y t 1 Ω P A F = (10.21a) t Ω 1.67 = Yük ve Dayanım Katsayıları ile Tasarım (YDKT) yöntemi için : n,çapraz t g y P A F = φ (10.21b) t 0.90 φ = şeklinde hesaplanacaktır. Eksenel kuvvetin basınç olması durumunda n,çapraz P hesap dayanımı, seçilecek tasarım yöntemine göre Denk.(10.6a) veya Denk.(10.6b) kullanılarak hesaplanacaktır. (c) Çekme kuvveti etkisi altında, çaprazların kenar dikmelerine ve başlık elemanlarına birleştirildiği noktada net enkesit hesap dayanım kontrolü yapılacak ve Denk.(10.23) koşulunun sağlandığı gösterilecektir. net,çapraz net u P A F = (10.22) net,çapraz n,çapraz 1.20 P P ≥ (10.23) Denk.(10.23) ’teki 1.20 katsayısı net enkesit hesap dayanımı ile enkesit hesap dayanımı için esas alınan güvenlik katsayılarının (2/1.67) ve dayanım azaltma katsayılarının (0.9/0.75) oranından elde edilmiştir. (d) Vidaların çekip - çıkarma dayanımları deprem yüklerini karşılama hesaplarında kullanılmaz. 234 10.4.3. Çapraz Elemanları Sadece Çekme Etkisi Altında Olan Çaprazlı Panel Sistemler için Ek Özel Koşullar (a) Panelin her iki tarafında şerit çapraz uygulanmaması durumunda, dış merkezlikten oluşacak moment etkisi " " T e × olarak dikme hesaplarında dikkate alınacaktır. (Şekil 10.10). (b) Şerit çaprazların bağlantıları gergin bir şekilde yapılacaktır. (c) Temeller Tablo 4.1 ’de verilen D dayanım fazlalığı katsayısı uygulanarak büyütülen iç kuvvetler altında boyutlandırılacaklardır. (d) Yatay yük taşıyan panel dikmelerinde, h panel yüksekliği olmak üzere en çok h /2 aralıklarda yatay kuşak konulacaktır (Şekil 10.2) . Şekil 10.10 10.5. DÖŞEMELER Döşemeler, depremden dolayı kendi düzlemlerinde oluşan kuvvetleri yatay yük taşıyıcı (Y.Y.T) panellere güvenli olarak aktaracak şekilde hesaplanacaktır (Şekil 10.11) . Hafif çelik yapılarda döşeme sistemi, kirişler ve şekillendirilmiş çelik sac (trapez), ahşap veya çimento esaslı elemanlar ile oluşturulabilir. Döşemelerin deprem kuvvetlerinin yatay yük taşıyıcı sisteme güvenle aktarılmasını sağlayacak düzeyde rijit olması için gerekli önlemler alınacaktır. Döşeme kaplamasının diyafram görevini yerine getirebilmesi için gerekli koşullar aşağıda verilmiştir. (a) Döşemelerin deprem etkileri altında boyutlandırılmasında, Tablo 4.1 ’de verilen D dayanım fazlalığı katsayısı uygulanacaktır. (b) Diyafram kuvvetlerinin, uygun bağlantılarla (vida, bulon) yatay yük taşıyıcı düşey panellere, döşeme kirişlerine ve başlık elemanlarına güvenle aktarıldığı hesapla gösterilecektir. (c) Diyafram davranışından dolayı oluşan başlık kuvvetlerinin taşınabilmesi için, gerekli olan durumlarda boyuna aktarma elemanlar ı kullanılacaktır. 235 (d) Döşemelerde açılacak boşluklar için, boşluk alanı döşeme alanının %3’ünü aşmadığı sürece, ayrıca bir hesap yapılmasına gerek yoktur. (e) Döşeme kirişlerinin mesnetlenmesinde, minimum oturma mesafesi 40 mm olacaktır. Şekil 10.11 236 EK 10A – ELEMANLARDA AÇILACAK DELİKLER İÇİN KURALLAR 10A.0. SİMGELER h = Profilin düz gövde yüksekliği d R = Dairesel delik çapı d r = Dairesel olmayan deliklerde köşelerin iç büküm yarıçapı t = Profil et kalınlığı 10A.1. KAPSAM VE GENEL HUSUSLAR Bu bölümde, mekanik ve elektrik tesisatları için veya diğer nedenlerle taşıyıcı elemanlarda açılacak deliklerle ilgili olarak, uyulması gereken koşullar verilmiştir. 10A.2. DELİKLER İÇİN KURALLAR Profil gövdelerine delik açılması gerektiğinde, aşağıdaki kurallara uyulacak ve enkesit hesaplarında delik kayıpları dikkate alınacaktır. (a) Profillerin gövdelerinde açılacak delikler mutlaka gövdenin düşey eksenini ortalayacaktır. (b) Profildeki dairesel delik çapı, d R ve profilin düz olan gövde yüksekliği, h olmak üzere d / 0.70 R h < olacaktır. (c) Delik açılması durumunda / 200 h t < enkesit koşulu sağlanacaktır. (d) Delikler arasındaki uzaklık eksenden eksene en çok 600 mm olacaktır. (e) Delikler arası net uzaklık en az 450 mm olacaktır. (f) Dairesel deliklerin çapı en çok 150 mm olacaktır. (g) Delikler profillerin ucundan en az 300 mm net uzaklıkta açılacaktır. (h) d / 0.38 R h < olması durumunda, dayanım hesaplarında deliğin etkisi ihmal edilebilir. (i) Dairesel olmayan deliklerde, delik yüksekliği en fazla 65 mm, delik boyu ise en fazla 115 mm olacaktır. (j) Dairesel olmayan deliklerde köşelerin iç büküm yarı çapları d 2 r t > koşulunu sağlayacaktır. 237 EK 10B – MATKAP UÇLU VİDALAR VE BULONLAR İÇİN DAYANIM HESAPLARI 10B.0. SİMGELER net A = Net enkesit alanı s A = Bulon diş dibi alanı b d = Karakteristik bulon çapı o d = Delik çapı v d = Karakteristik vida çapı w d = Pul veya vida başı çapının büyük olanı 1 e = Birleşim elemanı vida veya bulon deliğinin birleştirilen sac veya profilin sonuna olan mesafesi (Yük aktarma doğrultusuna paralel) 2 e = Birleşim elemanı vida veya bulon deliğinin birleştirilen sac veya profilin kenarına olan mesafesi (Yük aktarma doğrultusuna dik) b,Rd F = Ezilme dayanımı n,Rd F = Net enkesit dayanımı o,Rd F = Sacdan vida ucunu çekip çıkarma dayanımı p,Rd F = Sacdan vida başını çekip çıkarma dayanımı t,Rd F = Deneyler ile belirlenmiş vida çekme dayanımı u,sup F = Vidanın bağlandığı profil veya sacın kopma dayanımı u F = Sac minimum kopma dayanımı ub F = Bulon kopma dayanımı v,Rd F = Vida kesme dayanımı v,Rk F = Deney sonucu belirlenmiş karakteristik vida kesme dayanımı v s = Vida adımı 1 p = Birleşim elemanı vidaların veya bulon deliklerinin eksenden eksene olan mesafesi (Yük aktarma doğrultusuna paralel) 2 p = Birleşim elemanı vidaların veya bulon deliklerinin eksenden eksene olan mesafesi ( Yük aktarma doğrultusuna dik) i t = Birleşimde ince olan sacın et kalınlığı k t = Birleşimde kalın olan sacın et kalınlığı sup t = Vidanın bağlandığı profil veya sacın et kalınlığı α = Ezilme dayanımı için kullanılan değişken katsayı 238 10B.1. KAPSAM 10.B.1.1 – Bu bölümde matkap uçlu vidaların dayanım hesapları için kullanılacak denklemler ve bu denklemlerin uygulama koşulları verilmiştir. Bu denklemlerde 1/1.25 dayanım azaltması katsayısı kullanılmıştır. (a) Vidaların kesme kuvveti etkisi altında olduğu durumlarda, Ezilme dayanımı Denk.(10B.1) ile hesaplanacaktır. b,Rd u v i 0.80 α F F d t = (10B.1) Bu denklemde α katsayısı aşağıdaki şekilde belirlenecektir. i k k i i olmas ı veya t 2.5 ve <1.0mm olması durumunda t t t t = ≥ i v α=3.2 2.1 t d ≤ (10B.2a) k i i 2.5 ve 1.0mm t t t ≥ ≥ olması durumunda α = 2.1 (10B.2b) i k i 2.5 t t t < < olması durumunda α doğrusal enterpolasyonla elde edilecektir. Net enkesit dayanımı Denk.(10B.3) ile hesaplanacaktır. n,Rd net u 0.80 F A F = (10B.3) Vida kesme dayanımı : Vidaların kesme dayanımı, deney ile belirlenecek ve ayrıca aşağıdaki koşulları da sağlayacaktır. v,Rd v,Rk 0.80 F F = (10B.4) v,Rd b,Rd v,Rd n,Rd vey 1.20 1.20 a F F F F ≥ ≥ ∑ (10B.5) (b) Vidaların çekme kuvveti etkisi altında olduğu durumlarda, Sacdan vida ucunu çekip- çıkarma dayanımı : sup v o,Rd v sup u,sup / 1.0 için 0.36 t s F d t F < = (10B.6) sup v o,Rd v sup u,sup / 1.0 için 0.52 t s F d t F ≥ = (10B.7 ) Sacdan vida başını çekip çıkarma dayanımı : Statik yükler altında, p,Rd w i u 0.80 F d t F = (10B.8) Deprem etkisi altında, p,Rd w i u 0.40 F d t F = (10B.9) Vidaların çekme dayanımı deney ile belirlenecektir ve ayrıca aşağıdaki koşulları da sağlayacaktır. t,Rd o,Rd p,Rd t,Rd veya F F F F ≥ ≤ ∑ (10B.10) 239 (c) (a) ve (b) paragraflarında verilen tüm denklemler aşağıdaki koşulları da sağlayacaktır. 1 v 3 e d ≥ 1 v 3 p d ≥ v 3mm 8mm d ≤ ≤ 2 v 1.5 e d ≥ 2 v 3 p d ≥ Çekme etkisi altında : k i 0.5mm 1.5mm ve 0.9mm ≤ ≤ ≥ t t u 550 F MPa ≤ (a) ve (b) paragraflarında verilen denklemlerde vida başlarının ince sac ile temasta olduğu kabul edilmiştir. Ayrıca, vida başından çekip çıkarma dayanımı hesaplanırken, pul başlı vida kullanılması halinde, vida başının gerekli dayanımı sağlayacağı kabul edilmiştir. 10.B.1.2 – Bu bölümde bulonların dayanım hesapları için kullanılabilecek denklemler ve bu denklemlerin uygulama koşulları verilmiştir. Bu denklemlerde 1/1.25 dayanım azaltması katsayısı kullanılmıştır. (a) Bulonların kesme kuvveti etkisi altında olduğu durumlarda: Ezilme dayanımı Denk(10B.11) ile hesaplanacaktır. b,Rd b t u i 2 F k F d t = α (10B.11) b α değeri için, 1 b / 3 e d veya 1.0 değerlerinden küçük olanı kullanılacaktır. i 0.75 mm< <1.25 mm t olması durumunda ( ) t i 0.8 1.5 / 2.5 k t = + (10B.12) i >1.25 mm t olması durumunda t 1 k = (10B.13) Net Enkesit dayanımı : ( ) n,Rd o net u 0.80 1 3 / 0.3 F F r d u A   = + −   (10B.14) n,Rd net u 0.80 F A F ≤ (10B.15) r = [ Enkesitte yer alan bulon sayısı ] / [Birleşimde yer alan toplam bulon sayısı] 2 2 2 ve u e u p = ≤ (Şekil 10B.1) Bulon kesme dayanımı Denk.(10B.16) veya Denk.(10B.17) ile hesaplanacaktır. Bulon kalitesi 4.6, 5.6 ve 8.8 için Denk.(10B.16) geçerlidir. v,Rd ub s 0.48 F F A = (10B.16) Bulon kalitesi 4.8, 5.8 ve 10.9 için Denk.(10B.17) ve Denk.(10B.18) geçerlidir. 240 v,Rd ub s 0.40 F F A = (10B.17) v,Rd b,Rd v,Rd n,Rd vey 1.20 1.20 a F F F F ≥ ≥ ∑ (10B.18) (b) Çekme kuvveti etkisinde olan bulonlarda çekip- çıkarma dayanımı hesaplanmaz. Bulon çekme dayanımı: p,Rd ub s 0.72 F F A = (10B.19) p,Rd t,Rd F F ≤ ∑ (10B.20) (c) (a) ve (b) paragraflarında yer alan tüm denklemler ve bulonlar için aşağıdaki koşullar da sağlanacaktır (Şekil 10B.1) . 1 0 1,0 e d ≥ 1 0 3 p d ≥ i 0.75 3 mm t mm ≤ < 2 0 1.5 e d ≥ 2 0 3 p d ≥ u 550 a F MP ≤ Minimum bulon boyutu M6 ve bulon kalitesi: