Kısa yanıt
Pekleşme, TBDY’nin iki doğrulu kesit modeli bağlamında plastik dönme arttıkça plastik momentin artmasıdır. Betonarme ve çelik kesitlerin bu iç kuvvet–plastik şekil değiştirme bağıntılarında pekleşme etkisinin terk edilmesine izin verilir; bu kabul her malzeme ve hesap modeli için genel bir kural değildir.
Tanım ve kapsam
TBDY 2018, pekleşme etkisini “plastik dönme artışına bağlı olarak plastik momentin artışı” diye açıklar. Buradaki tanım, kesitin doğrusal olmayan davranışını temsil eden hesap bağıntısıyla ilgilidir. Malzemenin deney eğrisini yorumlarken deney türü ve kullanılan malzeme modeli ayrıca belirtilmelidir.
Nerede kullanılır?
Terim, betonarme veya çelik bir kesitin doğrusal olmayan deprem hesabındaki modelini okurken karşınıza çıkar. Bir modelde pekleşmenin nasıl temsil edildiğini anlamak için moment–plastik dönme bağıntısının plastik bölgesine ve hesap kabullerine bakılır. Yalnız “pekleşme var” demek, bir proje için kullanılacak katsayıyı belirlemez.
Yönetmelikteki model kabulü
TBDY 2018 Madde 5.3.1.6, betonarme ve çelik kesitlerin iki doğrulu iç kuvvet–plastik şekil değiştirme bağıntılarında pekleşme etkisinin terk edilebileceğini belirtir.
“Terk edilebilir” ifadesi bir modelleme seçeneğidir. Bu hükümden bütün çelik türlerine uygulanacak sabit bir dayanım artışı oranı veya her analizde kullanılması gereken tek bir eğim çıkarılamaz. Proje hesabında modelin kapsamı, ilgili bölüm hükümleri ve malzeme verileri birlikte değerlendirilir.
Sık karıştırılan kavramlar
- Pekleşme etkisi: Burada plastik dönmeyle birlikte plastik momentin artmasıdır.
- Plastik dönme: Tanımda değişen şekil değiştirme büyüklüğüdür; momentle aynı fiziksel büyüklük değildir.
- Pekleşmeyi terk etmek: İlgili bağıntıda moment artışını hesaba katmama kabulüdür; malzemenin bütün deney davranışını tarif etmez.
Bu sayfa bir katsayı tablosu sunmaz. Kullanılacak sayısal bağıntı, projenin analiz yöntemine ve dayandığı kaynağa göre seçilmelidir.
İlgili Yapıdan içerikleri
Kaynaklar
- Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği 2018. Madde 5.3.1.6; iki doğrulu kesit bağıntıları. Erişim: 23 Eylül 2026.