STA4CAD Çıktıları: Donatı Detayı, Çizim ve Metraj Rehberi

STA4CAD'de bir betonarme yapının modellenmesi, yük tanımları ve deprem analizi tamamlandığında işin yarısı biter. Asıl teslim edilecek ürün ise sayfalarca analiz raporu değil, şantiyede demirciye ve kalıpçıya verilecek çizimler ile keşif-maliyet için kullanılacak metrajdır. Bu yazıda STA4CAD'in analiz sonrası ürettiği çıktıları (donatı detayları, kalıp planı, aplikasyon, metraj ve yapı denetimine sunulacak pafta seti) sırasıyla, sahada işe yarayacak şekilde ele alıyoruz.

Çıktı Akışı: Analizden Paftaya

STA4CAD'de plan aplikasyon olarak grafik ortamda girilen yapı bilgileri, eş zamanlı olarak hem plan görünümünde hem de 3 boyutlu modelde işlenir. Çözüm (analiz) tamamlandığında tüm çizimler hazır duruma gelir. Yani çizim üretmek için ayrıca her elemanı tek tek çizmek gerekmez; program ana çizim setini otomatik kurar, siz pafta üzerinde rötuş yaparsınız.

Mantıksal sıra şöyledir:

1. Analiz çöz — donatı hesapları ve eleman kapasiteleri kesinleşir.
2. Çizimleri aç — kalıp planı, aplikasyonlar, kiriş ve temel detayları otomatik gelir.
3. Pafta düzenle — ölçek, başlık, antet ve donatı yerleşimini düzelt.
4. Metraj al — demir, beton, kalıp döküm.
5. Dışa aktar — DWG/DXF olarak teslim setini hazırla.

Bu akış doğru izlendiğinde, bir yapının statik proje teslim setinin tamamı tek programdan üretilebilir.

Kalıp Planı (Donatılı ve Donatısız)

Kalıp planı, kat bazında kolon, kiriş, perde ve döşeme yerleşimini gösteren temel paftadır. STA4CAD'de ana programdan kalıp aplikasyon çizimi ekranına geçilir, ölçek girilir ve çizim oluşturulur. Katlar pafta üzerine yerleştirilir.

İki tip çıktı vardır:

• Donatılı kalıp planı: Döşeme (plak) donatıları plan üzerinde gösterilir. Demirci için doğrudan uygulanabilir bir paftadır.
• Donatısız kalıp planı: Çizim opsiyonları (Option) sekmesinden plak donatı çizimi kapatılarak elde edilir. Mimari/koordinasyon amaçlı, sade görünüm istendiğinde kullanılır.

Saha notu: Donatılı kalıp planında döşeme açıklık ve mesnet donatıları yön ve aralık olarak kontrol edilmelidir. Otomatik yerleşimde komşu döşemelerin mesnet donatısı bazen çakışabilir; pafta üzerinde elle hizalamak, demircinin yanlış okumasını önler.

Kolon ve Perde Aplikasyon ile Donatı Detayı

Kolon aplikasyon çizimi, her katta kolonların eksene göre konumunu ve donatı yerleşimini verir. Boyuna donatı detayını görmek için kolon aplikasyon ekranına girip üstteki kolon boyuna kesit detayı seçeneği kullanılır. Bu, kolonun yüksekliği boyunca düşey donatı, etriye sıklaştırma bölgesi ve bindirme (filiz) boyunu gösterir; TBDY 2018'in kolon sarılma bölgesi etriye sıklaştırma kuralları bu kesitte okunur.

Perdeler STA4CAD'de poligon perde veya panel perde olarak tanımlanabilir. Perde tanımının doğru yapılması (uç bölgesi, gövde donatısı) çıktı detayının kalitesini belirler; uç bölge donatısı (başlık donatısı) ve gövde hasırının ayrı ayrı kontrol edilmesi gerekir.

Dikkat: Otomatik çıkan kolon/perde donatısı yönetmelik minimumlarını sağlar, ancak mimari süreklilik (alttaki kolonun donatısının üst katla uyumu, perde filizleri) bazen elle düzeltme ister. Aplikasyon paftasında filiz bekleyen donatıların doğru yerde ve boyda olduğunu kontrol edin.

Kiriş Detay Çizimi

Kiriş detayları, açıklık ve mesnet donatıları, etriye aralıkları ve sıklaştırma bölgeleriyle birlikte üretilir. Ana menüden kiriş detay çizimi açılır ve "otomatik kiriş çiz" seçeneğiyle program tüm kirişleri açınımlı olarak çizer.

Kiriş detayında kontrol edilecekler:

Saha notu: Otomatik açınımda çok kısa konsol veya bağ kirişleri bazen birleştirilerek çizilir; demir poz numaralarının her kiriş için doğru eşleştiğini metrajla karşılaştırarak doğrulayın.

Temel Aplikasyon ve Detayı

Temel aplikasyon çizimi (radye, sürekli temel veya tekil) ile temel detayları da metrajlı ve pafta düzenli olarak otomatik çizilir. Radye temellerde alt-üst hasır donatısı, pabuç bölgeleri ve perde/kolon filizleri bu paftada görünür. Temel detayı, döküm öncesi en kritik paftalardandır; filiz boyları ve paspayları sahada en sık hata yapılan noktadır.

Metraj ve Keşif Çıktısı

STA4CAD ile hesaplanmış projede kalıp, demir ve beton metrajı çıktı olarak hazır verilir. Analizden sonra ekrandaki Metraj/Keşif özetine basıldığında komple metraj dökümü alınır.

Metraj çıktısının kapsamı:

• Demir metrajı: Çap bazında toplam ağırlık, poz/eleman bazında döküm.
• Beton metrajı: Eleman türüne göre (kolon, kiriş, perde, döşeme, temel) m³.
• Kalıp metrajı: m² cinsinden kalıp alanı.

Önemli bir nokta: Donatıları çizim içinden çıkan araçlarla elle düzenlerseniz (çap değiştirme, donatı ekleme), metrajı yeniden almanız gerekir. Aksi halde keşif, çizimdeki gerçek donatıyı değil ilk otomatik hesabı yansıtır. Maliyet ve hakediş çalışmaları bu metraja dayandığı için, çizim-metraj tutarlılığı doğrudan paraya dönüşen bir kontroldür.

DWG/DXF Dışa Aktarma ve Pafta Teslimi

Program çizimleri DWG, DXF ve kendi CAD formatında saklayabilir. Yapı denetim ve idari teslimlerde genellikle DWG istenir, çünkü AutoCAD ve eşdeğeri programlarda açılıp antet/pafta düzenine sokulabilir.

Pratik ipuçları:

• Katman (layer) düzeni: AutoCAD ortamından STA4CAD'e veri aktarırken eksen, kolon ve kirişler ayrı katmanlarda olmalıdır; çıkışta da katman ayrımı korunur.
• Çizim saklama ayarları: DWG'ye yazarken font ve ölçek ayarlarının doğru yapılması, açtığınızda yazı/ölçü kaymalarını önler. STA'nın çizim saklama dokümanındaki ayarları bir kez doğru kurmak, her projede zaman kazandırır.
• Pafta antedi: Otomatik düzen üzerine proje antedi, ölçek ve revizyon bilgisi eklenir.

Yapı Denetimine Sunulacak Çıktı Seti

Bir betonarme projenin yapı denetim onayına gidecek statik teslim seti tipik olarak şunları içerir: analiz/hesap raporu, kalıp planları (kat bazında), kolon aplikasyon ve kolon kesit detayları, perde detayları, kiriş açınım detayları, temel aplikasyon ve temel detayları, demir-beton-kalıp metrajı. STA4CAD bu setin çizim ve metraj kısmının tamamını üretebildiği için, mühendisin görevi büyük ölçüde otomatik çıktıyı yönetmeliğe ve şantiye uygulanabilirliğine göre kontrol etmek ve rötuşlamaktır.

Son kontrol listesi (teslimden önce):

• Tüm katların kalıp planı var mı, kat yükseklikleri doğru mu?
• Kolon/perde filizleri kat geçişlerinde uyumlu mu?
• Kiriş açınımında atlanmış eleman var mı?
• Donatı elle değiştiyse metraj güncellendi mi?
• DWG açıldığında ölçek/font yerinde mi?

Bu beş kontrol, otomatik çıktının "doğrudan teslim edilebilir" hale gelmesini sağlar. STA4CAD'in gücü hız ve bütünlüktür; mühendisin katkısı ise yönetmelik bilgisi ve saha sezgisiyle bu çıktıyı uygulanabilir kılmaktır.

Kaynaklar

• STA Bilgisayar — STA4CAD Çizim ve Teknik Özellikler sayfaları (sta4.net/stadrawing.aspx, staproperty.aspx)
• STA Bilgisayar — STA4CAD Rapor ve Sık Sorulan Sorular (sta4.net/stareport.aspx, stafaq.aspx)
• İnşaat Hesabı — Sta4CAD Program Ders Notları (insaathesabi.com)
• TBDY 2018 — Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (kolon/perde sarılma ve donatı kuralları)
• TS 500 — Betonarme Yapıların Tasarım ve Yapım Kuralları