ideCAD Nedir? TBDY 2018 Uyumlu Yerli Yapısal Tasarım Yazılımı

Özet

ideCAD, ideYAPI firması tarafından Türkiye'de geliştirilen, betonarme ve çelik yapıları BIM (Yapı Bilgi Modeli) mantığıyla modelleyen, sonlu elemanlarla çözen ve TBDY 2018, TS 500 ile Türkiye Çelik Yapılar Yönetmeliği'ne göre projelendiren yerli bir yapısal analiz/tasarım yazılımıdır. Sektörde "ideCAD Statik" olarak bilinir, güncel sürümü V11'dir. En belirgin özelliği, tek bir 3B model üzerinden analiz, tasarım, donatı/imalat çizimi ve metrajı otomatik üretmesidir. Bu makale; yazılımın ne olduğunu, temel özelliklerini, tipik iş akışını, desteklediği yönetmelikleri, avantaj/sınırlarını ve ETABS ile STA4CAD karşısındaki konumunu sahadaki kullanım gerçekleriyle açıklar.

ideCAD Nedir, Kısa Tarihçe

ideCAD, Türkiye'de uzun yıllardır geliştirilen köklü bir mühendislik yazılımı ailesidir. İki ana hattı vardır:

• ideCAD Statik: Yapısal analiz ve tasarım (betonarme + çelik)
• ideCAD Mimari: Mimari modelleme ve çizim

Yazılımın temel felsefesi "her şey tek modelde" ilkesidir. Geleneksel yaklaşımda mühendis; analizi bir programda, çizimi başka bir programda (örneğin AutoCAD), metrajı ayrı bir tabloda yapar. ideCAD bu üç işi tek bir Yapı Bilgi Modeli üzerinde birleştirir. Modelde yapılan bir değişiklik (kesit, malzeme, açıklık) analiz, tasarım, çizim ve metraja otomatik yansır. Bu, hata payını azaltır ve revizyon süresini kısaltır.

Türkiye'de ETABS, STA4CAD ve SAP2000 ile birlikte en sık kullanılan paket programlardan biridir; akademik karşılaştırma çalışmalarında bu üçlüyle birlikte yer alır.

Temel Özellikler

ideCAD'in başlıca yetenekleri şu başlıklarda toplanabilir:

Tek Model, Bütünleşik İş Akışı (BIM)

ideCAD'in analiz modeli (analytical model), mimari/fiziksel modelle bütünleşiktir. Mühendis fiziksel elemanı (örneğin bir kiriş) çizdiğinde, program bunun analitik karşılığını (çubuk eleman/sonlu eleman) otomatik üretir. Bu sayede mimari koordinasyon ve disiplinler arası entegrasyon kolaylaşır.

Sonlu Eleman Yaklaşımı

ideCAD'in döşeme-kiriş yük aktarımında önemli bir farkı vardır: Döşemeden kirişlere aktarılan yükler, sonlu eleman düğüm noktalarındaki mesnet tepkileridir. Bu, yükün kirişe ille de trapez veya düzgün yayılı olarak gelmesi gerekmediği anlamına gelir — gerçek davranışa daha yakın bir yük dağılımı elde edilir. (STA4CAD ile karşılaştırıldığında öne çıkan bir noktadır.)

Otomatik Çizim ve Detaylandırma

ideCAD'in en pratik avantajlarından biri, tasarım tamamlandığında kalıp planları, donatı çizimleri, kolon-kiriş açılımları ve çelik imalat detaylarını otomatik üretmesidir. Bu, çizim için ayrı bir CAD programında geçirilen saatleri ortadan kaldırır.

Tipik İş Akışı

Bir betonarme bina projesinde tipik ideCAD iş akışı:

1. Aks ve kat tanımı: Akslar, kat yükseklikleri ve kotlar girilir.
2. Taşıyıcı sistem modellemesi: Kolon, kiriş, perde, döşeme ve temel 3B yerleştirilir.
3. Malzeme ve yük tanımı: Beton/donatı sınıfı (TS 500 + TBDY 2018), sabit/hareketli yükler ve deprem parametreleri (TBDY 2018 yer hareketi) girilir.
4. Analiz: Statik ve dinamik (modal) analiz çalıştırılır; düzensizlik kontrolleri (burulma, yumuşak kat vb.), göreli kat ötelemeleri ve ikinci mertebe (P-Delta) etkileri değerlendirilir.
5. Tasarım: Betonarme elemanlar TBDY 2018 + TS 500'e, çelik elemanlar Çelik Yönetmeliği'ne göre boyutlandırılır; donatı/profil seçimi yapılır.
6. Kontrol ve revizyon: Uyarılar/yetersiz elemanlar düzeltilir; model değişince sonuçlar otomatik güncellenir.
7. Çıktı üretimi: Statik hesap raporu, donatı çizimleri ve metraj alınır; proje onay/yapı denetim sürecine sunulur.

Saha Notu

Pratikte en sık yapılan hata, analiz modeli ile mimari modelin uyumsuz kurulmasıdır (örneğin kirişin perdeye doğru oturmaması, rijit diyafram kabulünün yanlış uygulanması). ideCAD model uyarılarını ciddiye almak ve modal kütle katılım oranlarını (TBDY 2018'in %90 koşulu) kontrol etmek, daha sonra büyük revizyonların önüne geçer. Bir diğer saha notu: Deprem yönetmeliği parametrelerini (yerel zemin sınıfı, spektral ivme katsayıları) AFAD Türkiye Deprem Tehlike Haritası'ndan doğru almak, sonucu doğrudan etkiler.

Desteklenen Yönetmelikler

ideCAD, hem Türk hem uluslararası yönetmeliklerle çalışır. Türkiye için varsayılan ve bütünleşik destek şunlardır:

• TBDY 2018 (Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği) — deprem hesabı, düzensizlikler, performans değerlendirmesi (Bölüm 15)
• TS 500 — betonarme yapıların hesap ve yapım kuralları
• Türkiye Bina ve Yapısal Çelik Yapılar Yönetmeliği (ÇYTHYE) — çelik tasarım ve birleşimler
• TS 498 — yapı yükleri

Uluslararası kapsamda ise ACI 318, Eurocode (EC2/EC3), IBC/UBC gibi standartlar ve çeşitli ülke yönetmelikleri (Filipinler NSCP, Endonezya SNI vb.) desteklenir. Betonarme tasarımda Sınır Durumlar Tasarımı (DGT/Limit States Design) yaklaşımı kullanılır; beton ve donatı çeliğinin mekanik özellikleri (çekme/basınç dayanımı, akma dayanımı, elastisite modülü, Poisson oranı, birim hacim ağırlığı) seçilen malzeme sınıfına göre TS 500 ve TBDY 2018'e uygun otomatik tanımlanır.

Avantajlar ve Sınırlamalar

Avantajlar

• Yerli ve yönetmelik-güncel: TBDY 2018 gibi değişiklikler hızla programa işlenir; birçok kontrol otomatiktir.
• Türkçe destek: Forum (forums.idecad.com.tr), yardım dokümantasyonu (help.idecad.com.tr) ve teknik destek Türkçedir.
• Bütünleşik iş akışı: Analiz + tasarım + çizim + metraj tek arayüzde; revizyon hızlı.
• Otomatik çizim: Kalıp, donatı ve çelik imalat detayları otomatik üretilir.
• Kalıcı lisans: Yıllık abonelik zorunluluğu yok; lisans bir kez alınır.

Sınırlamalar

• Maliyet: Modül fiyatları yüksektir (aşağıdaki karşılaştırma tablosuna bakınız), bireysel kullanıcı için ciddi bir yatırımdır.
• Öğrenme eğrisi: BIM mantığını ve analiz/mimari model ilişkisini doğru kurmak zaman ister.
• Uluslararası proje: Yurt dışı projelerinde yabancı yönetmelik desteği olsa da ETABS/SAP2000 gibi programlar bu pazarda daha yaygın referanstır.
• Donanım: 3B BIM modeli ve sonlu eleman çözümü, büyük modellerde güçlü bilgisayar gerektirir.

Rakiplerle Karşılaştırma

Özet değerlendirme: ETABS, özellikle yüksek katlı ve karmaşık çelik/kompozit yapıların analizinde dünya standardı kabul edilir ve uluslararası referans gücü yüksektir. STA4CAD, betonarme bina projelerinde Türkiye'de uzun yıllardır kullanılan, hızlı ve uygun maliyetli yerli bir araçtır. ideCAD ise BIM bütünleşmesi, otomatik çizim/metraj ve TBDY 2018'in varsayılan uygulanması sayesinde "tek elden proje üretimi" arayan Türk mühendisler için güçlü bir konumdadır. Akademik karşılaştırmalar, üç programın kat ağırlıkları, doğal titreşim periyotları, etkin kütle katılım oranları ve deprem kuvvetleri gibi büyüklüklerde benzer ama modelleme kabullerine bağlı farklı sonuçlar verebildiğini göstermektedir — bu nedenle hangi program kullanılırsa kullanılsın modelleme kabullerinin doğru yapılması ve sonuçların mühendislik yargısıyla yorumlanması esastır.

Lisans ve Fiyatlandırma

ideCAD kalıcı (perpetual) lisans ile satılır. Modüler yapısı sayesinde sadece ihtiyaç duyulan modül alınabilir. Fiyatlar dönemsel olarak güncellenir; güncel rakamlar için resmî satış sayfası esastır. Genel modüler yapı:

• Mimari modülü
• Betonarme modülü
• Betonarme + Çelik modülü
• Mimari + Betonarme ve Mimari + Betonarme + Çelik paketleri

Ödeme; tek seferde veya taksitle yapılabilir, teknik destek pakete dahildir ve ücretsiz deneme sürümü sunulur. Güncel sürüme (V11) yükseltme opsiyoneldir. Not: Yazılım fiyatları zamanla değişir; satın almadan önce ideYAPI'nin güncel fiyat listesini doğrulamak gerekir.

Sık Sorulan Sorular

ideCAD ile sadece betonarme mi tasarlanır? Hayır. Betonarme modülüne ek olarak çelik modülü de vardır; betonarme, çelik ve kompozit (betonarme çekirdek + çelik çerçeve) yapılar tasarlanabilir.

Mevcut binamın deprem güvenliğini ideCAD ile değerlendirebilir miyim? Evet. ideCAD, TBDY 2018 Bölüm 15 kapsamında performans değerlendirmesi, riskli yapı tespiti ve güçlendirme tasarımını destekler.

ideCAD çıktıları yapı denetime uygun mu? ideCAD, Türkiye'de yaygın kullanılan programlardandır ve statik rapor ile çizimleri yerel pratiğe uygun üretir. Projenin onayı, raporun yönetmeliğe uygunluğu ve müellif mühendisin sorumluluğu çerçevesinde değerlendirilir.

ideCAD modelimi ETABS ile karşılaştırabilir miyim? Resmî yardım dokümantasyonunda ETABS karşılaştırma örnekleri sunulur; bu örnekler, aynı modelin iki programdaki sonuçlarını kıyaslayarak doğrulama yapmaya yardımcı olur.

Kaynaklar

1. ideYAPI / ideCAD Resmî Web Sitesi — idecad.com.tr (ürünler, modüller, lisans/satın alma)
2. ideCAD Yardım Dokümantasyonu — help.idecad.com.tr (Yapısal Tasarım, TBDY 2018, Malzeme TS 500 §3, Sistem Gereksinmeleri, ETABS Karşılaştırma Örnekleri)
3. ideCAD Forum — forums.idecad.com.tr (sürüm güncellemeleri, lisans ve fiyat tartışmaları, riskli yapı modülü)
4. Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY 2018) — Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD), Resmî Gazete
5. TS 500 — Betonarme Yapıların Tasarım ve Yapım Kuralları, Türk Standartları Enstitüsü (TSE)
6. "Farklı Tip Betonarme Yapıların Paket Programlar ile Analizi ve Karşılaştırılması" — Black Sea Journal of Engineering and Science (DergiPark), 2018 (ideCAD/ETABS/STA4CAD/SAP2000 karşılaştırması)
7. "Çok Katlı Bir Betonarme Yapı Temelinin Farklı Yazılımlarla Karşılaştırmalı Analizi" — Sakarya Üniversitesi Açık Erişim