Kısa yanıt
Hatıl, yığma duvarları yatay veya düşey doğrultuda bağlayan yapı elemanıdır. Taşıyıcı sistem içindeki görevi, malzemesi ve bağlantı ayrıntıları projeye göre değişir; bir duvarda hatıl bulunması tek başına deprem güvenliği göstergesi değildir.
Tanım
TBDY 2018, kuşatılmış yığma binayı yatay ve düşey hatılların taşıyıcı duvarlarla birlikte düzenlendiği bir sistem olarak tanımlar. Bu sistemde hatıllar birbirine ve döşemeye betonarme olarak bağlanır; duvarlar örüldükten sonra, duvarlar kalıp olarak kullanılarak hazırlanır.
Nerede kullanılır?
Yığma duvarlı yapılarda duvarların birlikte çalışması ve kat bağlantılarının düzenlenmesi bağlamında karşılaşılır. Mevcut bir yapıyı incelerken hatılın yalnız dıştan görünen izine bakmak yeterli değildir; süreklilik, malzeme, donatı ve birleşimler de değerlendirilir.
Betonarme çerçeve içindeki dolgu duvarın bağlantı ayrıntılarıyla kuşatılmış yığma sistemin hatılları aynı tasarım kararı değildir. Taşıyıcı duvar ile dolgu duvarın işlevi önce belirlenir.
Boyut ve donatı nasıl belirlenir?
Her hatıla uygulanabilecek tek bir kesit veya donatı listesi yoktur. Yapı sistemi ve ilgili yönetmelik kapsamı belirlenmeden başka bir yapıdan ölçü kopyalanmaz. TBDY Bölüm 11’deki yığma sistem kuralları, o bölümün kapsamı ve malzeme koşullarıyla birlikte okunur.
Sık karıştırılan terimler
- Lento: Kapı veya pencere açıklığının üzerindeki yük aktarımıyla ilişkilidir; her lento duvar boyunca sürekli hatıl değildir.
- Kiriş: Çerçeve sistemdeki kirişin tasarım ve yük aktarım koşulları, yığma duvar hatılından farklı olabilir.
- Kuşatılmış yığma: Hatıllarla duvarın birlikte tarif edildiği taşıyıcı sistemdir. Sonradan duvar örülen betonarme çerçeveyle aynı yapım sırasına sahip değildir.
İlgili Yapıdan içerikleri
Kaynaklar
- Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği 2018. Bölüm 11, özellikle 11.1.2(c). 18 Mart 2018, RG 30364 mükerrer; yürürlük 1 Ocak 2019. Erişim: 23 Eylül 2026.