Ana içeriğe geç
ToplulukSoru sor

Sözlük

Atalet Momenti Ne Demek? Formüller, Birimler ve Örnek

Atalet ne demek? Kesit atalet momenti I: dikdörtgen ve daire formülleri, Steiner teoremi, cm⁴–mm⁴ dönüşümü ve betonarme kiriş örneği.

Nasıl kontrol edildi?Yapıdan Editör Ekibi · Yönetmelik/kaynak kontrolü · Editoryal kaynak kontrolü kaydı var · Son kontrol: 4 Kas 2026
Hazırlayan
Yapıdan Editör Ekibi
Teknik/Editoryal kontrol
Yönetmelik/kaynak kontrolü
Son kontrol tarihi
4 Kas 2026
İçerik sürümü
1.0
Kaynak durumu
Editoryal kaynak kontrolü kaydı var

Sorumluluk/kapsam: Bu içerik genel bilgilendirme ve editoryal kaynak kontrolü amacıyla hazırlanır; proje, saha veya uygulama kararı için yetkili mühendis/kurum değerlendirmesinin yerine geçmez.

Hızlı cevap

Mühendislikte atalet denince çoğunlukla alan atalet momenti (I) kastedilir: bir kesitin alanının bir eksene olan uzaklığının karesiyle ağırlıklandırılmış toplamı. Kesitin eğilmeye karşı geometrik direncini gösterir; aynı malzemede I büyüdükçe sehim ve eğilme gerilmesi azalır. Dikdörtgende I = b·h³/12, dolu dairede I = π·d⁴/64'tür. Birimi uzunluğun dördüncü kuvvetidir (mm⁴, cm⁴).

Atalet momenti nedir?

Yapı mühendisliğinde "atalet" denince çoğunlukla alan atalet momenti (I) kastedilir. Bir kesitteki her küçük alan parçasının, seçilen eksene olan uzaklığının karesiyle çarpılıp toplanmasıyla bulunur:

I = ∫ y² dA

I, kesitin eğilmeye karşı geometrik direncidir. Malzeme aynıysa I büyüdükçe kirişin sehimi ve eğilme gerilmesi azalır. Eğilme gerilmesi σ = M·y / I bağıntısıyla, kiriş sehimi de E·I eğilme rijitliğiyle hesaplanır.

İki mesnetli kirişin yük altında eğilmesi ve dikdörtgen kesitte b genişliği, h yüksekliği, tarafsız eksen, üstte basınç ve altta çekme
Şekil 1 — Eğilmede dikdörtgen kesit: b, h ve tarafsız eksen. Yapay zekâ ile üretilmiş ölçeksiz kavramsal çizimdir.

Sık kullanılan formüller

Tüm sütunlar için yana kaydırın →
Tablo 1 — Kesit / Ağırlık merkezinden geçen eksene göre I
KesitAğırlık merkezinden geçen eksene göre I
Dikdörtgen (genişlik b, yükseklik h)b·h³ / 12
Dolu daire (çap d)π·d⁴ / 64
Boru (dış çap D, iç çap d)π·(D⁴ − d⁴) / 64
Üçgen (taban b, yükseklik h)b·h³ / 36

Birimler: Uzunluğun dördüncü kuvveti. 1 cm⁴ = 10⁴ mm⁴; 1 m⁴ = 10⁸ cm⁴.

Steiner (paralel eksen) teoremi

Ağırlık merkezinden geçmeyen bir eksene göre atalet momenti:

I = I₀ + A·d²

  • I₀: ağırlık merkezinden geçen paralel eksene göre atalet momenti
  • A: kesit alanı
  • d: iki eksen arasındaki uzaklık

Bileşik kesitlerde (T kiriş, kutu kesit, kaynaklı profil) her parçanın I₀ ve A·d² değeri toplanır.

Örnek: 30 × 50 cm kiriş

Tüm sütunlar için yana kaydırın →
Tablo 2 — Adım / Hesap / Sonuç
AdımHesapSonuç
Kesitb = 300 mm, h = 500 mm—
Atalet momenti300 × 500³ / 123,125 × 10⁹ mm⁴ = 312.500 cm⁴
Aynı kesit yatık500 × 300³ / 121,125 × 10⁹ mm⁴ = 112.500 cm⁴

Yükseklik küplü girdiği için kirişler dik yerleştirilir. Hesabı atalet momenti aracında farklı kesitlerle tekrarlayabilirsiniz.

Çelik profillerde atalet momenti

Hadde profillerde I değeri üretici ve standart tablolarından okunur. Her profilin güçlü eksen (Iy) ve zayıf eksen (Iz) değeri ayrıdır. Örnek tablo: HEA 120 atalet momenti.

Betonarmede etkin atalet momenti

Çatlayan betonarme kesitin rijitliği brüt kesitten küçüktür. TBDY 2018 Madde 4.5.8, deprem etkili yük birleşimlerinde betonarme elemanların kesit özelliklerinin Tablo 4.2'deki etkin kesit rijitliği çarpanlarıyla modellenmesini ister. Çarpanlar yalnız deprem etkili birleşimlerde uygulanır (Madde 4.5.8.3).

İlgili sayfalar

Kaynaklar

  • Mukavemet ve kesit özellikleri: standart ders kitabı bağıntıları (I = ∫y²dA, dikdörtgen, daire, üçgen formülleri, Steiner teoremi).
  • Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği 2018: Madde 4.5.8.1–4.5.8.3.

Kontrol tarihi: 4 Kasım 2026. Sayısal örnek eğitim amaçlıdır.

Atalet Momenti Ne Demek? Formüller, Birimler ve Örnek — Sıkça Sorulan Sorular

Kütle atalet momenti ile alan atalet momenti aynı mı?

Hayır. Kütle atalet momenti (birimi kg·m²) bir cismin dönmeye karşı direncidir ve dinamikte kullanılır. Alan atalet momenti (birimi m⁴, cm⁴) bir kesitin eğilmeye karşı geometrik direncidir ve yapı hesabında kullanılır. Bu sayfa alan atalet momentini anlatır.

Kirişi yatık mı dik mi koymak daha rijittir?

Dik konum. Dikdörtgende I = b·h³/12 olduğu için yükseklik (h) küptür. 30 × 50 cm kesitte h = 50 cm iken I = 312.500 cm⁴; aynı kesit yatık (h = 30 cm) konursa I = 50 · 30³ / 12 = 112.500 cm⁴ olur, yaklaşık 2,8 kat daha az.

Betonarme hesapta brüt atalet momenti olduğu gibi kullanılır mı?

Her zaman değil. TBDY 2018 Madde 4.5.8'e göre deprem etkili yük birleşimlerinde betonarme elemanların kesit özellikleri, Tablo 4.2'deki etkin kesit rijitliği çarpanlarıyla azaltılarak modellenir.

Kaynak seçimi, standart atıfları ve güncelleme yaklaşımı için Yapıdan Kaynak Politikası’nı inceleyin.