Ana içeriğe geç
ToplulukSoru sor

Sözlük

Mukavemet Ne Demek? Gerilme, Şekil Değiştirme ve Dayanım

Mukavemet ne demek? Dayanım kavramı, gerilme σ = F/A, Hooke yasası, çekme, basınç, kesme, eğilme ve burulma; beton ve donatı dayanım sınıfları.

Nasıl kontrol edildi?Yapıdan Editör Ekibi · Yönetmelik/kaynak kontrolü · Editoryal kaynak kontrolü kaydı var · Son kontrol: 4 Kas 2026
Hazırlayan
Yapıdan Editör Ekibi
Teknik/Editoryal kontrol
Yönetmelik/kaynak kontrolü
Son kontrol tarihi
4 Kas 2026
İçerik sürümü
1.0
Kaynak durumu
Editoryal kaynak kontrolü kaydı var

Sorumluluk/kapsam: Bu içerik genel bilgilendirme ve editoryal kaynak kontrolü amacıyla hazırlanır; proje, saha veya uygulama kararı için yetkili mühendis/kurum değerlendirmesinin yerine geçmez.

Hızlı cevap

Mukavemet, Türkçede 'dayanım' anlamına gelir ve inşaat mühendisliğinde iki anlamda kullanılır: (1) bir malzemenin kırılmadan ya da kalıcı şekil değiştirmeden taşıyabileceği en büyük gerilme, örneğin betonun basınç mukavemeti; (2) yapı elemanlarında yük altında oluşan gerilme ve şekil değiştirmeleri inceleyen bilim dalı (cisimlerin mukavemeti). Temel bağıntısı gerilme = kuvvet / alan (σ = F / A)'dır.

Mukavemet, "dayanım" anlamına gelir. İnşaat mühendisliğinde iki anlamı vardır:

Tüm sütunlar için yana kaydırın →
Tablo 1 — Anlam / Örnek
AnlamÖrnek
Bir malzemenin taşıyabileceği en büyük gerilmeBetonun basınç mukavemeti, çeliğin akma mukavemeti
Yük altındaki elemanlarda gerilme ve şekil değiştirmeyi inceleyen bilim dalı"Mukavemet" ya da "cisimlerin mukavemeti" dersi

Temel kavramlar

Gerilme (σ): Birim alana düşen iç kuvvet.

σ = F / A (birimi N/mm² = MPa)

Birim şekil değiştirme (ε): Boy değişiminin ilk boya oranı; birimsizdir.

ε = ΔL / L

Hooke yasası: Elastik bölgede gerilme, birim şekil değiştirmeyle doğru orantılıdır.

σ = E · ε

E, malzemenin elastisite modülüdür. Malzemenin rijitliğini gösterir; dayanımını göstermez.

Zorlanma türleri

Tüm sütunlar için yana kaydırın →
Tablo 2 — Zorlanma / Oluşan gerilme / Tipik eleman
ZorlanmaOluşan gerilmeTipik eleman
ÇekmeEksenel çekme gerilmesiGergi, çekme çubuğu
BasınçEksenel basınç gerilmesiKolon (narinse burkulma da kontrol edilir)
KesmeKayma gerilmesiKiriş mesnet bölgesi, bulon
EğilmeKesitte çekme ve basınç (σ = M·y / I)Kiriş, döşeme
BurulmaKayma gerilmesiKenar kirişleri, şaftlar

Eğilmede kesitin geometrik direnci atalet momenti (I) ile ölçülür.

Beş zorlanma türü: çekme, basınç, kesme, iki mesnetli kirişte eğilme ve burulma; yük yönleri kırmızı oklarla gösterilmiş
Şekil 1 — Temel zorlanma türleri. Yapay zekâ ile üretilmiş kavramsal çizimdir.

Malzeme sınıflarında mukavemet değerleri

Malzeme sınıf adları dayanım değerini doğrudan verir:

Tüm sütunlar için yana kaydırın →
Tablo 3 — Gösterim / Anlamı
GösterimAnlamı
C30/37 betonKarakteristik silindir basınç dayanımı 30 MPa, küp basınç dayanımı 37 MPa
B420C donatıKarakteristik akma dayanımı 420 MPa
S355 yapı çeliğiNominal akma dayanımı 355 MPa (kalınlığa göre azalır)

Tasarımda bu karakteristik değerler, ilgili standardın malzeme güvenlik katsayılarıyla tasarım dayanımına çevrilir. Ayrıntı: beton sınıfları ve donatı sınıfları.

İlgili sayfalar

Kaynaklar

  • Cisimlerin mukavemeti ders kaynakları: σ = F/A, ε = ΔL/L, σ = E·ε, eğilme gerilmesi σ = M·y/I.
  • TS EN 206 beton dayanım sınıfı gösterimi; TS 708 donatı çeliği sınıfları; TS EN 10025 yapı çeliği sınıfları.

Kontrol tarihi: 4 Kasım 2026.

Malzeme sınıfı tablosunun kaynakları: beton gösterimi için TS EN 206, donatı için TS 708, yapı çeliği için TS EN 10025. Sınıf adından elemanın taşıma gücü tek başına çıkarılamaz.

İlgili kavramı tamamlamak için Sehim nedir ve nasıl yorumlanır yazısını okuyun.

İlgili kavramı tamamlamak için İnşaat mühendisi ne iş yapar yazısını okuyun.

Mukavemet Ne Demek? Gerilme, Şekil Değiştirme ve Dayanım — Sıkça Sorulan Sorular

Mukavemet ile rijitlik aynı şey mi?

Hayır. Mukavemet (dayanım) bir elemanın göçmeden taşıyabileceği en büyük yükü ya da gerilmeyi anlatır. Rijitlik ise yük altında ne kadar az şekil değiştirdiğini anlatır ve elastisite modülü (E) ile kesit özelliklerine (A, I) bağlıdır. Bir eleman dayanıklı ama esnek olabilir.

C30 betonun mukavemeti nedir?

TS EN 206 sınıf gösteriminde C30/37, karakteristik silindir basınç dayanımı 30 MPa ve karakteristik küp basınç dayanımı 37 MPa olan betonu ifade eder. Tasarımda kullanılan dayanım, ilgili tasarım standardındaki malzeme katsayılarıyla bu değerden türetilir.

Mukavemet dersi neleri kapsar?

Gerilme ve birim şekil değiştirme, eksenel yük, kesme, eğilme, burulma, kesit özellikleri (alan, atalet momenti), bileşik gerilmeler, kirişlerde sehim ve basınç elemanlarında burkulma.

Kaynak seçimi, standart atıfları ve güncelleme yaklaşımı için Yapıdan Kaynak Politikası’nı inceleyin.