ETABS

ETABS (açılımı: *Extended Three-Dimensional Analysis of Building Systems*), Amerikan menşeli Computers and Structures, Inc. (CSI) firması tarafından geliştirilen, özel olarak çok katlı binaların yapısal analizi ve tasarımı için tasarlanmış bir mühendislik yazılımıdır. Aynı firmanın genel amaçlı SAP2000 programının aksine ETABS, doğrudan bina mantığına göre kurgulanmıştır: kat (story) kavramı, tipik kat tekrarı, diyafram davranışı, kat ötelenmesi ve göreli kat ötelenmesi (drift) gibi bina-özel kavramlar yazılımın çekirdeğine işlenmiştir.

Ne işe yarar?

ETABS, bir binanın taşıyıcı sistemini bilgisayar ortamında modelleyerek üzerindeki yükleri (ölü yük, hareketli yük, rüzgâr ve deprem) analiz eder ve elde edilen iç kuvvetlere göre kolon, kiriş, perde ve döşeme elemanlarının yönetmeliklere uygun tasarımını yapar. Türkiye bağlamında en kritik kullanım alanı deprem analizidir: yazılım, eşdeğer deprem yükü yöntemi, modal hesap (mod birleştirme / tepki spektrumu) ve doğrusal olmayan zaman tanım alanı (time-history) analizlerini destekler.

Kapsam

ETABS'in kapsadığı temel başlıklar:

• Modelleme: Kat-tabanlı, plan görünümlü hızlı modelleme; tipik kat tekrarı ile yüksek katlı binaların dakikalar içinde oluşturulması
• Yükleme: Otomatik deprem yüklemesi (TBDY, ASCE 7, Eurocode 8 vb.), otomatik rüzgâr yüklemesi, otomatik kombinasyonlar
• Analiz: Doğrusal statik, modal, tepki spektrumu, doğrusal olmayan statik (pushover) ve zaman tanım alanı analizleri
• Tasarım: Betonarme çerçeve, çelik çerçeve, perde duvar (shear wall) ve döşeme tasarımı; betonarme ve son sürümlerde betonarme/çelik detaylandırma (donatı çizimleri)
• Çıktı: Kat ötelenmesi, göreli kat ötelenmesi (drift), mod şekilleri, taban kesme kuvveti, kütle katılım oranları, eleman tasarım raporları

Kimler kullanır?

ETABS başlıca şu meslek gruplarının aracıdır:

• İnşaat mühendisleri ve özellikle statik proje müellifleri — Türkiye'de bina projesi üreten ofislerin ana yazılımı
• Yapı denetim ve kontrol mühendisleri — başkasının yaptığı modeli denetlemek için
• Akademisyenler ve lisansüstü öğrenciler — deprem mühendisliği araştırmalarında
• Proje ofisleri — konut, ofis, AVM, hastane, yurt gibi çok katlı yapıların tasarımında

Türkiye'de pek çok proje ofisi betonarme bina tasarımını fiilen ETABS üzerinden yürütür; bu nedenle iş ilanlarında "ETABS bilen mühendis" en sık aranan niteliklerden biridir.

Öğrenme zorluğu

ETABS, yapısal mühendislik temeli olan biri için orta-ileri seviye bir öğrenme eğrisine sahiptir. Arayüz kullanımı görece sezgiseldir; asıl zorluk yazılımın değil, arkasındaki mühendislik bilgisidir:

• Statik ve betonarme bilgisi olmadan ETABS çıktıları yorumlanamaz
• TBDY 2018'in mantığını (DTS, R/D katsayıları, etkin kesit rijitlikleri, drift sınırları, ikinci mertebe etkiler) bilmeden doğru model kurulamaz
• Mod sayısı, kütle katılımı, perde modelleme (membrane/shell), rijit diyafram tanımı gibi konularda yanlış seçim tehlikeli sonuçlar doğurabilir

Bu yüzden ETABS, "düğmeye bas, sonuç al" bir araç değil; mühendisin kararlarını uyguladığı bir hesap ortamıdır. Yazılımın verdiği her sonucun mühendis tarafından mühendislik mantığıyla sorgulanması esastır.

Türkiye'de kullanım

ETABS, Türkiye'de betonarme bina tasarımının fiilî standardıdır. TBDY 2018 (Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği, Mart 2018'de yayımlandı, 1 Ocak 2019'da yürürlüğe girdi) yürürlüğe girdiğinden bu yana, yazılımın Türkçe yerel destekli deprem yükleme şablonları ve drift kontrolü özellikleri proje ofislerinde yoğun biçimde kullanılır. ideCAD gibi tamamen yerli ve yönetmeliği "kutudan çıktığı gibi" uygulayan alternatifler bulunmakla birlikte, ETABS'in uluslararası yaygınlığı, geniş eğitim kaynağı ve çelik/karma yapılardaki gücü onu birinci tercih konumunda tutar.

Önemli bir nokta: ETABS'in deprem yükleme şablonu TBDY 2018 ivme spektrumunu doğrudan içermez; mühendis genellikle AFAD'ın Türkiye Deprem Tehlike Haritaları'ndan (TDTH) aldığı spektrum parametrelerini (S_DS, S_D1) yazılıma kullanıcı tanımlı tepki spektrumu olarak girer. Bu nedenle Türkiye'de ETABS kullanımı, yazılım bilgisinin yanında yönetmelik bilgisini zorunlu kılar.

Lisans ve sürüm

CSI, 1 Temmuz 2025'ten itibaren yeni sürümler için yalnızca Cloud Sign-In (bulut oturum açma) lisanslama modeline geçmiştir; eski bağımsız (standalone), ağ (network) ve donanım anahtarı (key) lisansları yeni sürümlerde sunulmaz. Yazılım yine kullanıcının kendi bilgisayarında çalışır ve model verileri tamamen kullanıcı kontrolündedir; bulut yalnızca lisans doğrulaması için kullanılır. Güncel sürüm ETABS v23.0.0 (Ekim 2025) olup, abonelik temelli bir ticari yazılımdır; öğrenciler ve eğitim kurumları için ayrı lisanslama seçenekleri vardır.