[ÖNİZLEME] Son deprem yönetmeliği
Yerel önizleme — SEO Trend Engine taslağı. Hedef kelime: son deprem yönetmeliği.
Etiketler (2)
Eklenecek yer: “Deprem Tasarımı Gereksinimleri” bölümünden hemen sonra ekleyin. Mevcut yazıdaki “2024 yeniliği” ifadeleri, resmi kaynağı olmayan sayısal değişiklikler içeriyorsa bu bölümle uyumlu olacak şekilde revize edilmelidir.
Son Deprem Yönetmeliği: 2026 İtibarıyla Güncel Durum
“Son deprem yönetmeliği” ifadesi, bina deprem tasarımı açısından bugün esas olarak Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği 2018’i (TBDY 2018) ifade eder. Yönetmelik 18.03.2018 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanmış; 2019’da değişiklik metniyle güncellenmiştir. 2026 itibarıyla yeni binaların deprem etkisi altında tasarımı için temel teknik çerçeve; deprem yer hareketi düzeyleri, Türkiye Deprem Tehlike Haritası verileri, zemin sınıfları, performans hedefleri, taşıyıcı sistem davranış katsayıları, düzensizlik kontrolleri ve özel tasarım gözetimi başlıklarında TBDY 2018’e dayanır [1], [2], [4].
2025’te yayımlanan Afetler Sonrası Bina Hasar Tespiti Yönetmeliği ise yeni bina tasarım yönetmeliği değildir; afet sonrası binaların hasar tespit süreçlerini düzenleyen ayrı ve güncel bir idari-teknik düzenlemedir [3]. Bu nedenle “2024 bina yönetmeliği değişiklikleri” başlığı altında deprem tasarımı anlatılırken, resmi olarak yürürlükteki ana deprem tasarım metninin TBDY 2018 ve 2019 değişikliği olduğu açıkça belirtilmelidir.
Neyi Düzenliyor?
| Başlık | Güncel düzenleme | Tasarım/uygulama karşılığı |
|---|---|---|
| Deprem tehlikesi | TBDY 2018 Bölüm 2 ve Türkiye Deprem Tehlike Haritası | Proje noktasına bağlı spektral ivme katsayıları kullanılır [1], [2]. |
| Bina performansı | TBDY 2018 Bölüm 3 | Bina kullanım sınıfı, önem katsayısı, deprem tasarım sınıfı ve performans hedefi birlikte değerlendirilir [1]. |
| Taşıyıcı sistem hesabı | TBDY 2018 Bölüm 4 ve Bölüm 5 | Dayanıma göre tasarım ve şekil değiştirmeye göre değerlendirme/tasarım esasları ayrılır [1]. |
| Mevcut binalar | TBDY 2018 Bölüm 15 | Mevcut bina performans değerlendirmesi ve güçlendirme tasarımı için ayrı kurallar uygulanır [1]. |
| Sismik izolasyon | TBDY 2018 Bölüm 14 | İzolasyonlu bina tasarımında özel analiz, detaylandırma ve kontrol hükümleri dikkate alınır [1]. |
| Afet sonrası hasar tespiti | 22.06.2025 tarihli yönetmelik | Afet sonrası bina inceleme, sınıflandırma ve hasar tespit süreçleri düzenlenir [3]. |
Önceki Sürümden Farklar / Güncel Değişiklikler
Bu makaledeki “2024 bina yönetmeliği değişiklikleri” ifadesi, deprem tasarımı bakımından TBDY 2018’in yerine geçen yeni bir 2024 deprem yönetmeliği varmış gibi okunmamalıdır. Güncel ve kaynaklanabilir durum şöyledir:
- Ana deprem tasarım metni: TBDY 2018’dir; 2019 değişiklik metniyle birlikte uygulanır [1], [4].
- Tehlike yaklaşımı: Deprem etkileri, Türkiye Deprem Tehlike Haritası üzerinden proje konumuna bağlı parametrelerle tanımlanır [1], [2].
- 2025 güncellemesi: 22.06.2025 tarihli düzenleme, bina tasarımını değil afet sonrası hasar tespit işleyişini kapsar [3].
- İmar bağlantısı: Ruhsat, kullanım, yapılaşma ve planlı alan uygulamaları için Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği ayrıca dikkate alınır; bu metin deprem hesabının yerine geçmez [6].
İlgili Maddeler
TBDY 2018 Bölüm 2: Deprem Yer Hareketi
TBDY 2018’de deprem yer hareketi; deprem tehlike haritaları, deprem yer hareketi düzeyleri, harita spektral ivme katsayıları, yerel zemin etki katsayıları ve elastik tasarım spektrumu üzerinden tanımlanır [1]. Bu nedenle proje başlangıcında koordinata bağlı harita parametreleri alınmadan yapılan genel bölge kabulleri güncel deprem yönetmeliği yaklaşımıyla uyumlu kabul edilmemelidir [1], [2].
TBDY 2018 Bölüm 3: Performans ve Bina Sınıfları
Bina kullanım sınıfı, bina önem katsayısı, deprem tasarım sınıfı, bina yükseklik sınıfı ve performans hedefleri birlikte değerlendirilir [1]. Hastane, okul, kamu yapısı, yüksek bina veya özel kullanım içeren projelerde yalnızca taşıyıcı sistem tipi değil, kullanım amacı ve beklenen deprem performansı da tasarım kararını belirler [1].
TBDY 2018 Bölüm 4 ve 5: Hesap Esasları
Yeni binalar için dayanıma göre tasarım kuralları Bölüm 4’te; şekil değiştirmeye göre değerlendirme ve tasarım kuralları Bölüm 5’te düzenlenir [1]. Bu ayrım, özellikle yüksek binalar, özel taşıyıcı sistemler, doğrusal olmayan analiz gerektiren durumlar ve performansa dayalı tasarım kararları için önemlidir [1].
TBDY 2018 Bölüm 14: Sismik İzolasyon
Sismik izolasyonlu binalar TBDY 2018’de ayrı bir bölüm olarak ele alınır [1]. İzolasyon kararı yalnızca mimari veya yatırım tercihi değildir; deprem yer hareketi, izolasyon birimi özellikleri, üst yapı davranışı, deplasman talepleri ve özel kontrol süreçleriyle birlikte değerlendirilmelidir [1].
2025 Afet Sonrası Bina Hasar Tespiti Yönetmeliği
22.06.2025 tarihli yönetmelik, afet sonrası bina hasar tespiti süreçleri için güncel çerçeveyi oluşturur [3]. Bu düzenleme, yeni bina tasarım hesabını değiştiren bir deprem yönetmeliği değildir; ancak deprem sonrasında yapıların incelenmesi ve hasar durumlarının belirlenmesi bakımından uygulama pratiğini doğrudan etkiler [3].
Tasarıma ve Uygulamaya Etkisi
Güncel uygulamada proje müellifinin “son deprem yönetmeliği” kapsamında kontrol etmesi gereken minimum başlıklar şunlardır:
- Proje koordinatına göre Türkiye Deprem Tehlike Haritası parametrelerinin alınması [2].
- TBDY 2018’e göre yerel zemin sınıfı ve tasarım spektrumunun belirlenmesi [1].
- Bina kullanım sınıfı, bina önem katsayısı, deprem tasarım sınıfı ve bina yükseklik sınıfının birlikte değerlendirilmesi [1].
- Taşıyıcı sistem türüne göre davranış katsayısı ve dayanım fazlalığı katsayısının seçilmesi [1].
- Planda ve düşeyde düzensizlik kontrollerinin yapılması [1].
- Gerekiyorsa özel tasarım gözetimi, doğrusal olmayan analiz veya sismik izolasyon hükümlerinin işletilmesi [1].
- Ruhsat ve imar uygulamaları için Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği hükümlerinin ayrıca kontrol edilmesi [6].
Geçiş Hükümleri ve Yanlış Anlaşılmaması Gereken Nokta
2026 itibarıyla deprem tasarımı açısından “2024’te tamamen yeni bir deprem yönetmeliği yürürlüğe girdi” şeklindeki ifade resmi kaynaklarla desteklenmemektedir. Güncel teknik okuma şu şekilde yapılmalıdır: bina deprem tasarımında ana metin TBDY 2018, onun yürürlükteki değişiklikleri ve Türkiye Deprem Tehlike Haritası; afet sonrası değerlendirmede ise 2025 Afetler Sonrası Bina Hasar Tespiti Yönetmeliği dikkate alınır [1], [2], [3], [4].
Kaynaklar bölümüne eklenecek maddeler:
Kaynaklar
- Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği — Deprem Etkisi Altında Binaların Tasarımı İçin Esaslar (R.G.: 18.03.2018) — Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı — https://webdosya.csb.gov.tr/db/yapiisleri/icerikler/tbdy_2018-20210506174126.pdf
- Türkiye Deprem Tehlike Haritası / Deprem Tehlike Haritası Yönetmeliği (R.G.: 22.01.2018) — AFAD — https://tdth.afad.gov.tr/
- Afetler Sonrası Bina Hasar Tespiti Yönetmeliği (R.G.: 22.06.2025) — AFAD — https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2025/06/20250622-1.htm
- Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği 2019 Değişiklik Metni (R.G.: 18.03.2019) — Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı — https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=24468&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5
- Sismik İzolasyon Hükümleri, TBDY 2018 Bölüm 14 (R.G.: 18.03.2018) — Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı — https://webdosya.csb.gov.tr/db/yapiisleri/icerikler/tbdy_2018-20210506174126.pdf
- Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği (R.G.: 03.07.2017) — Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı — https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2017/07/20170703-8.htm