Ana içeriğe geç
ToplulukSoru sor

Sözlük

Sömel Nedir? Tekil Temel ve Sömel Donatısı

Sömel ne demek? Tekil temel ayağının şantiye adı, mütemadi ve radye temelden farkı, TBDY 2018 16.8.5 bağ kirişi kuralları ve donatı mantığı.

Nasıl kontrol edildi?Yapıdan Editör Ekibi · Yönetmelik/kaynak kontrolü · Editoryal kaynak kontrolü kaydı var · Son kontrol: 4 Kas 2026
Hazırlayan
Yapıdan Editör Ekibi
Teknik/Editoryal kontrol
Yönetmelik/kaynak kontrolü
Son kontrol tarihi
4 Kas 2026
İçerik sürümü
1.0
Kaynak durumu
Editoryal kaynak kontrolü kaydı var

Sorumluluk/kapsam: Bu içerik genel bilgilendirme ve editoryal kaynak kontrolü amacıyla hazırlanır; proje, saha veya uygulama kararı için yetkili mühendis/kurum değerlendirmesinin yerine geçmez.

Hızlı cevap

Sömel, şantiye dilinde bir kolonun altına yapılan tekil temel ayağının adıdır. Kolon yükünü daha geniş bir alana yayarak zemine aktarır. Sömel sözü TBDY 2018'de geçmez; yönetmelik 'tekil temel' der. TBDY 16.8.5.1'e göre betonarme ve çelik binalarda tekil temeller her iki doğrultuda bağ kirişleriyle birbirine bağlanır; ZA zemin sınıfında bağ kirişi yapılmayabilir.

Sömel, şantiye dilinde bir kolonun altına yapılan tekil temel ayağının adıdır. Kolondan gelen yükü daha geniş bir taban alanına yayar. Böylece zemine iletilen basınç, zeminin taşıyabileceği düzeye iner. Sözün kökeni Fransızca "semelle" (taban, temel pabucu) sözüdür.

"Sömel ne demek" sorusunun kısa yanıtı budur: kolon başına bir temel pabucu. Sömel sözü TBDY 2018 metninde geçmez. Yönetmelik ve projeler "tekil temel" terimini kullanır. Tekil temel, binanın taşıyıcı iskeletinin en alt halkasıdır. İskeletin bütünü için karkas nedir sayfasına bakın.

Zemin içinde iki tekil temel (sömel): kolonlar, aralarındaki bağ kirişi, temel altında grobeton ve donatı ızgarası
Şekil 1 — Tekil temeller (sömel) ve bağ kirişi. Yapay zekâ ile üretilmiş ölçeksiz kavramsal çizimdir. Boyut ve donatı proje hesabıyla belirlenir.

Sömel, mütemadi temel ve radye farkı

Yüzeysel temeller üç ana türe ayrılır. TBDY 16.8.1'e göre yüzeysel temel kuralları "tekil, sürekli (şerit) ve radye (plak) temelleri kapsamaktadır."

Tüm sütunlar için yana kaydırın →
Tablo 1 — Temel türü / Şantiye adı / Yükü nasıl taşır
Temel türüŞantiye adıYükü nasıl taşırAyrıntı
Tekil temelSömel, pabuçHer kolonun altında ayrı bir ayakBu sayfa
Sürekli (şerit) temelMütemadi temelBir aks boyunca kolonları ortak bir kirişle taşırmütemadi temel nedir
Radye (plak) temelRadyeBina altının tamamını kaplayan plakradye temelin kullanım yeri

Sömeller büyüdükçe birbirine yaklaşır. Alanlar çakışınca mütemadi temel ya da radye bir seçenek olur. Seçim zemin etüdü, kolon yükleri ve oturma kontrolüyle yapılır. Tüm türlerin karşılaştırması için temel türleri rehberi sayfasını okuyun.

TBDY 2018 Bölüm 16'da tekil temel kuralları

TBDY Bölüm 16, temeller için genel tasarım ilkelerini verir. Tekil temeli doğrudan ilgilendiren kurallar aşağıdadır.

Taşıma gücü. TBDY 16.8.1.1'e göre yüzeysel temellerin "taşıma gücü ve yatayda kaymaya karşı gelen tasarım dayanımları hesaplanarak" tasarım etkilerini karşıladığı gösterilir. Tablo 16.2'de dayanım katsayıları verilir.

Tüm sütunlar için yana kaydırın →
Tablo 2 — Dayanım türü (Tablo 16.2) / Simge / Değer
Dayanım türü (Tablo 16.2)SimgeDeğer
Temel taşıma gücüγRv1,4
Sürtünme direnciγRh1,1
Pasif dirençγRp1,4

Yatay kuvvet. TBDY 16.7.3.3'e göre yatay kesme kuvveti, taban sürtünmesi ile birlikte "temel yan yüzünde oluşan pasif toprak basıncı'nın en çok %30'u dikkate alınarak" karşılanır.

Bağ kirişi zorunluluğu. TBDY 16.8.5.1 şöyle der: "Betonarme ve çelik binalarda tekil temelleri veya kazık başlıklarını her iki doğrultuda (...) birbirlerine bağlayan bağ kirişleri düzenlenecektir." Aynı maddeye göre yerel zemin sınıfı ZA olan zeminlerde bağ kirişleri yapılmayabilir.

Bağ kirişinin yeri. TBDY 16.8.5.2'ye göre bağ kirişi, "temel altından kolon tabanına kadar olan yükseklikteki herhangi bir seviyede yapılabilir."

Bağ kirişi kuvveti. TBDY 16.8.5.3'e göre bağ kirişinin eksenel kuvveti Denk. (16.13) ile bulunur: N_b = 0,10 · S_DS · N_k. Burada N_k, bağlanan kolon veya perdedeki en büyük eksenel kuvvettir. S_DS kısa periyot tasarım spektral ivme katsayısıdır.

Bağ kirişi boyutu ve donatısı. TBDY 16.8.5.4'e göre bağ kirişi hem basınca hem çekmeye göre hesaplanır. Çekmeyi yalnız donatı taşır. Aynı maddeye göre "minimum boyutu 300 mm × 300 mm, donatı oranı en az % 0.5, etriye çapı 8 mm ve etriye aralığı 200 mm" olur.

Döşeme seçeneği. TBDY 16.8.5.5'e göre bağ kirişi yerine betonarme döşeme kullanılabilir. Bu durumda "döşeme kalınlığı 150 mm'den az olmayacaktır." Döşemenin Denk. (16.13) kuvvetlerini aktardığı hesapla gösterilir.

Basitleştirilmiş tasarım. TBDY Bölüm 17, düzenli yerinde dökme betonarme binalar için basitleştirilmiş kurallar verir. TBDY 17.2.11'e göre bu binalarda temel, çerçeveli sistemde "radye veya sürekli temel", perde ve çerçeveli sistemde ise "radye temel" olur. Yani Bölüm 17 ile tasarlanan binada sömel kullanılmaz.

Sömel donatısı

TBDY Bölüm 16, tekil temelin kendi donatısı için en küçük oran, çap veya aralık vermez. Ayrıca en küçük sömel kalınlığı ya da plan boyutu da vermez. Bu değerler betonarme hesabı ve ilgili standartla belirlenir. Bu sayfada yönetmelik metninde okumadığımız bir sayı vermiyoruz.

Ders kitaplarında anlatılan genel düzen şöyledir:

  • Alt donatı, iki doğrultuda ızgara olarak tabana yakın yerleştirilir. Zeminin yukarı itmesi sömeli konsol gibi eğer; çekme alt yüzde oluşur.
  • Kolon donatısı (filiz) temelin içine uzanır ve yeterli kenetlenme boyu ile bağlanır.
  • Kolon çevresinde zımbalama ve kesme kontrolü yapılır. Kalınlık çoğu zaman bu kontrolle belirlenir.
  • Donatının paslanmaması için yeterli beton örtüsü bırakılır. Tabanın altına grobeton dökülür.

Kolonun temele nasıl bağlandığı için betonarme kolon rehberi sayfasına bakın.

İlgili sayfalar

Kaynaklar

  • Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY 2018), Madde 16.7.3.3: yatay kesme kuvveti ve pasif direnç.
  • TBDY 2018, Madde 16.8.1 ve 16.8.1.1: yüzeysel temellerin kapsamı ve tasarım dayanımları.
  • TBDY 2018, Tablo 16.2: yüzeysel temeller için dayanım katsayıları.
  • TBDY 2018, Madde 16.8.5.1 – 16.8.5.5: temel bağ kirişleri.
  • TBDY 2018, Madde 17.2.11: basitleştirilmiş tasarımda temel türü.

Kontrol tarihi: 4 Kasım 2026.

Sömel Nedir? Tekil Temel ve Sömel Donatısı — Sıkça Sorulan Sorular

Sömel ile tekil temel aynı şey mi?

Evet. Sömel, tekil temelin şantiyede kullanılan adıdır. TBDY 2018 ve proje dilinde resmî terim "tekil temel"dir.

Sömeller arasına bağ kirişi yapmak zorunlu mu?

TBDY 16.8.5.1'e göre betonarme ve çelik binalarda tekil temeller her iki doğrultuda bağ kirişleriyle bağlanır. Yerel zemin sınıfı ZA olan zeminlerde bağ kirişi yapılmayabilir. TBDY 16.8.5.5'e göre bağ kirişi yerine en az 150 mm kalın, hesapla doğrulanmış betonarme döşeme de kullanılabilir.

Sömel donatısı için TBDY en küçük değer verir mi?

TBDY Bölüm 16 tekil temel donatısı için ayrı bir en küçük oran ya da çap vermez. Bölüm 16'daki sayısal donatı kuralı bağ kirişleri içindir (TBDY 16.8.5.4). Sömel donatısı betonarme hesabı ile belirlenir.

Kaynak seçimi, standart atıfları ve güncelleme yaklaşımı için Yapıdan Kaynak Politikası’nı inceleyin.