Ana içeriğe geç
ToplulukSoru sor

Sözlük

Karkas Nedir? Betonarme Karkas Yapı ve TBDY Karşılığı

Karkas ne demek? Betonarme karkasın kolon, kiriş, döşeme, perde ve temelden oluşan iskeleti, yığma yapıdan farkı ve TBDY 2018 karşılığı.

Nasıl kontrol edildi?Yapıdan Editör Ekibi · Yönetmelik/kaynak kontrolü · Editoryal kaynak kontrolü kaydı var · Son kontrol: 4 Kas 2026
Hazırlayan
Yapıdan Editör Ekibi
Teknik/Editoryal kontrol
Yönetmelik/kaynak kontrolü
Son kontrol tarihi
4 Kas 2026
İçerik sürümü
1.0
Kaynak durumu
Editoryal kaynak kontrolü kaydı var

Sorumluluk/kapsam: Bu içerik genel bilgilendirme ve editoryal kaynak kontrolü amacıyla hazırlanır; proje, saha veya uygulama kararı için yetkili mühendis/kurum değerlendirmesinin yerine geçmez.

Hızlı cevap

Karkas, binanın yükleri taşıyan iskeletidir: kolon, kiriş, döşeme, perde ve temelden oluşur. Betonarme karkasta bu elemanlar donatılı betondan, çelik karkasta çelik profillerden yapılır. Karkas sözü TBDY 2018'de geçmez; yönetmelik aynı yapıyı 'taşıyıcı sistem' olarak anar ve çerçeve, perde ya da perde-çerçeve sistemi olarak sınıflandırır (Tablo 4.1).

Karkas, bir binanın yükleri taşıyan iskeletidir. Bu iskelet kolon, kiriş, döşeme, perde ve temelden oluşur. Duvarlar, sıva, doğrama ve kaplamalar karkasın parçası değildir. Bunlar iskelete sonradan eklenen taşıyıcı olmayan elemanlardır.

Söz Fransızca "carcasse" (iskelet) kökünden gelir. Şantiyede, ilanlarda ve yapı ruhsatı konuşmalarında sık kullanılır. Ancak resmî bir mühendislik terimi değildir. TBDY 2018 metninde "karkas" sözü geçmez. Yönetmelik aynı yapıyı taşıyıcı sistem olarak adlandırır.

Duvarları olmayan üç katlı betonarme binanın taşıyıcı iskeleti: kolonlar, kirişler, döşemeler, perde ve temel
Şekil 1 — Betonarme karkasın elemanları. Yapay zekâ ile üretilmiş ölçeksiz kavramsal çizimdir.

Karkası oluşturan elemanlar

Tüm sütunlar için yana kaydırın →
Tablo 1 — Eleman / Görevi / Ayrıntı
ElemanGöreviAyrıntı
KolonDüşey yükü alttaki kata ve temele iletirbetonarme kolon nedir
KirişDöşeme yükünü kolonlara taşır, çerçeve kurarKolonla birlikte çerçeveyi oluşturur
DöşemeKat yükünü kirişlere ve kolonlara dağıtırPlak, dişli, asmolen gibi türleri vardır
PerdeDeprem ve rüzgâr gibi yatay yükleri alırperde duvarın taşıyıcı görevi
TemelTüm yükü zemine aktarırTekil, sürekli, radye ya da kazıklı olabilir

Kolon ve kirişler birbirine rijit bağlanınca çerçeve oluşur. Çerçeve, düşey yükün yanında deprem yükünü de taşır. Perdeler ise rijitlikleri yüksek olduğu için yatay yükün büyük kısmını alır.

Betonarme karkas ve çelik karkas

Betonarme karkas, elemanların donatılı betondan yerinde döküldüğü ya da önüretimli üretildiği iskelettir. Türkiye'de konut yapılarının çoğu betonarme karkastır. "Betonarme karkas ne demek" sorusunun yanıtı budur: beton basıncı, donatı çeliği çekmeyi taşıyan iskelet.

Çelik karkas, kolon ve kirişlerin çelik profillerden yapıldığı iskelettir. Birleşimler bulon ya da kaynakla kurulur. TBDY 9.1.2'ye göre çelik binaların yatay yük taşıyıcı sistemi "moment aktaran çelik çerçevelerden, sadece merkezi veya dışmerkez çaprazlı çelik çerçevelerden" veya bunların birleşiminden oluşabilir. Ayrıntı için moment dirençli çerçeve sayfasına bakın.

Karkas yapı ile yığma yapı farkı

Yığma yapıda karkas yoktur. Yükleri duvarlar taşır. TBDY 11.1.2'ye göre donatısız yığma bina, "taşıyıcı duvarların donatı kullanılmadan sadece kargir birim ve harç kullanılarak oluşturulan" binadır. Karkas yapıda ise tuğla ya da gazbeton duvarlar dolgu duvardır. Bu duvarlar yükü iskelete bırakır.

Bu fark tadilatta önemlidir. Karkas yapıda bir dolgu duvarı kaldırmak çoğu zaman taşıyıcı sistemi değiştirmez. Yığma yapıda bir duvarı kaldırmak doğrudan taşıyıcıyı keser. Ayrıntı için yığma yapı nedir sayfasını okuyun.

Şantiyede "karkas aşaması" ve kaba inşaat

Şantiye dilinde "karkas bitti" sözü, temelden çatı döşemesine kadar taşıyıcı iskeletin döküldüğünü anlatır. Kaba inşaat ise daha geniş bir aşamadır. Karkasa ek olarak duvar örgüsü ve bazı tesisat hazırlıklarını da kapsayabilir. Sözleşmelerde bu iki sözün kapsamı farklı tanımlanabilir. Bu yüzden iş kalemlerini sözleşme metninde tek tek yazmak gerekir.

TBDY 2018'de karkasın karşılığı: taşıyıcı sistem

TBDY 7.1.2 betonarme binalar için şunu söyler: yatay yük taşıyıcı sistem "sadece çerçevelerden, sadece perdelerden veya çerçeve ve perdelerin birleşiminden oluşabilir." Yönetmelik bu sistemleri Tablo 4.1'de sınıflandırır ve her birine bir taşıyıcı sistem davranış katsayısı (R) ile dayanım fazlalığı katsayısı (D) verir.

Tüm sütunlar için yana kaydırın →
Tablo 2 — Tablo 4.1 kodu / Yerinde dökme betonarme taşıyıcı sistem (TBDY ifadesi kısaltıldı) / R
Tablo 4.1 koduYerinde dökme betonarme taşıyıcı sistem (TBDY ifadesi kısaltıldı)RD
A11Moment aktaran süneklik düzeyi yüksek betonarme çerçeveler83
A12Süneklik düzeyi yüksek bağ kirişli (boşluklu) betonarme perdeler72,5
A13Süneklik düzeyi yüksek boşluksuz betonarme perdeler62,5
A14Süneklik düzeyi yüksek çerçeveler + bağ kirişli (boşluklu) perdeler82,5
A15Süneklik düzeyi yüksek çerçeveler + boşluksuz perdeler72,5
A31Moment aktaran süneklik düzeyi sınırlı betonarme çerçeveler42,5

TBDY 4.3.3.1'e göre taşıyıcı sistemler süneklik bakımından "süneklik düzeyi yüksek", "süneklik düzeyi sınırlı" ve "süneklik düzeyi karma" olmak üzere üç sınıfa ayrılır. TBDY 4.3.3.3'e göre karma sistem, "süneklik düzeyi sınırlı çerçeve taşıyıcı sistemlerinin süneklik düzeyi yüksek betonarme perdeler veya çelik çaprazlı çerçevelerle birlikte kullanılması" ile oluşur. Kısacası günlük dildeki "betonarme karkas", yönetmelikte bu tablodaki sistemlerden birine karşılık gelir.

Karkasın en alt halkası temeldir. Tekil temel ayağı için şantiyede kullanılan söz için sömel nedir sayfasına bakın.

İlgili sayfalar

Kaynaklar

  • Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY 2018), Madde 4.3.3.1 ve 4.3.3.3: süneklik düzeyleri.
  • TBDY 2018, Tablo 4.1: bina taşıyıcı sistemleri, R ve D katsayıları.
  • TBDY 2018, Madde 7.1.2: betonarme binalarda yatay yük taşıyıcı sistem türleri.
  • TBDY 2018, Madde 9.1.2: çelik binalarda yatay yük taşıyıcı sistem türleri.
  • TBDY 2018, Madde 11.1.2: yığma bina türleri.

Kontrol tarihi: 4 Kasım 2026.

Karkas Nedir? Betonarme Karkas Yapı ve TBDY Karşılığı — Sıkça Sorulan Sorular

Karkas ile kaba inşaat aynı şey mi?

Tam olarak aynı değildir. Karkas, taşıyıcı iskeletin kendisidir. Kaba inşaat ise karkasın yanında duvar örgüsü gibi ince işlerden önceki imalatları da kapsayan şantiye aşamasıdır. Günlük dilde "karkas aşaması" çoğu zaman iskeletin bittiği evreyi anlatır.

TBDY 2018'de karkas sözü geçer mi?

Hayır. Yönetmelik "taşıyıcı sistem" terimini kullanır. Betonarme binalarda yatay yük taşıyıcı sistemin çerçevelerden, perdelerden veya ikisinin birleşiminden oluşabileceğini belirtir (TBDY 7.1.2). Sistemlerin sınıfları Tablo 4.1'de verilir.

Karkas yapı ile yığma yapı arasındaki fark nedir?

Karkas yapıda yükleri kolon, kiriş ve perdelerden oluşan iskelet taşır; dolgu duvarlar taşıyıcı değildir. Yığma yapıda ise yükleri kargir birim ve harçla örülen taşıyıcı duvarlar taşır (TBDY 11.1.2).

Kaynak seçimi, standart atıfları ve güncelleme yaklaşımı için Yapıdan Kaynak Politikası’nı inceleyin.