TBDY 2018 Madde 4.10.3.2: Temellere Aktarılan Kuvvetler — 4.10.3.2

3.3.1 ’de verilen tanıma göre bodrumlu binalarda, kritik perde yüksekliğinin temel üst kotundan daha yukarıda başladığı durumlarda, perdelerden aktarılan eğilme momentleri ve kesme kuvvetleri de dahil olmak üzere, tüm elemanlardan temele aktarılacak iç kuvvetler 4.10.1.5 ’ e göre hesaplanacaktır. 4.10.4. Kazıklı Temeller İçin Yapı – Kazık – Zemin Etkileşimi Kazıklı temeller için dayanıma göre tasarım kapsamında yapılan yapı – kazık – zemin etkileşimi hesaplarının ayrıntıları 16.10 ve EK 16C ’de verilmiştir. 60 BİLGİLENDİRME EKİ 4A – AKMA DAYANIMI, TASARIM DAYANIMI VE DEPREM YÜKÜ KATSAYILARI 4A.0. SİMGELER D = Dayanım Fazlalığı Katsayısı d ( , ) f T µ = Öngörülen süneklik kapasitesi ve periyoda bağlı olarak taşıyıcı sistemin sahip olması gereken tasarım dayanımı e ( ) f T = Taşıyıcı sistem için hesaplanan doğrusal (elastik) dayanım talebi y k ( , ) f T µ = Öngörülen süneklik kapasitesi ve periyoda bağlı akma dayanımı I = Bina Önem Katsayısı R = Taşıyıcı Sistem Davranış Katsayısı a ( ) R T = Öngörülen süneklik kapasitesi ve periyoda bağlı Deprem Yükü Azaltma Katsayısı y k ( , ) R T µ = Öngörülen süneklik kapasitesi ve periyoda bağlı Akma Dayanımı Azaltma Katsayısı T = Doğal titreşim periyodu [s] B T = Yatay elastik tasarım ivme spektrumu köşe periyodu [s] k µ = Taşıyıcı sistem için öngörülen süneklik kapasitesi 4A.1. AKMA DAYANIMI VE AKMA DAYANIMI AZALTMA KATSAYISI Dayanıma Göre Tasarım çerçevesinde, modal tek serbestlik dereceli sistem için öngörülen süneklik kapasitesi – dayanım talebi ilişkisi ve buna bağlı olarak tanımlanan deprem yükü katsayıları aşağıda verilmiştir ( Şekil 4A.1 ). 4A.1.1. Akma Dayanımı Dayanıma Göre Tasarım yaklaşımında, öngörülen süneklik kapasitesi k µ ’ya bağlı olarak, taşıyıcı sistemin sahip olması gereken akma dayanımı y k ( , ) f T µ , Denk.(4A.1) ile tanımlanır: e y k y k ( ) ( , ) ( , ) f T f T R T µ = µ (4A.1) Burada e ( ) f T taşıyıcı sistem için hesaplanan doğrusal (elastik) dayanım talebi ’ni, T sistemin doğal titreşim periyodunu, y k ( , ) R T µ ise 4A.1.2 ’de tanımlanan Akma Dayanımı Azaltma Katsayısı ’nı simgelemektedir. 4A.1.2. Akma Dayanımı Azaltma Katsayısı Akma Dayanımı Azaltma Katsayısı y k ( , ) R T µ , eşit yerdeğiştirme kuralı uyarınca rijitliği fazla olmayan taşıyıcı sistemler için öngörülen süneklik kapasitesi k µ ’ya eşit alınır: y k k B ( , ) R T T T µ = µ > (4A.2a) 61 Rijitliği fazla taşıyıcı sistemler için ise bu Yönetmelik’te Denk.(4A.2b) esas alınmıştır: y k k B B ( , ) 1 ( 1) T R T T T T µ = + µ − ≤ (4A.2b) Burada B T , Bölüm 2 ’de Denk.(2.3) ile tanımlanan spektrum köşe periyodu ’nu göstermektedir. Şekil 4A.1 4A.2. TASARIM DAYANIMI VE DAYANIM FAZLALIĞI KATSAYISI 4A.2.1. Tasarım Dayanımı Dayanıma Göre Tasarım ’da, öngörülen süneklik kapasitesi ’ne bağlı olarak, taşıma gücü yaklaşımı ile kesit tasarımı için, taşıyıcı sistemin sahip olması gereken tasarım dayanım d k ( , ) f T µ Denk.(4A.3) ile tanımlanır: y k d k ( , ) ( , ) f T f T D µ µ = (4A.3) 4A.2.2. Dayanım Fazlalığı Katsayısı Denk.(4A.3) ’te D , Dayanım Fazlalığı Katsayısı ’nı göstermektedir. Bu katsayı ile, akma dayanımının tasarım dayanımına göre fazlalığı ifade edilmektedir. 62 4A.3. TAŞIYICI SİSTEM DAVRANIŞ KATSAYISI VE DEPREM YÜKÜ AZALTMA KATSAYISI 4A.3.1. Taşıyıcı Sistem Davranış Katsayısı Taşıyıcı Sistem Davranış Katsayısı R , öngörülen süneklik kapasitesi k µ ’ya, Denk.(4A.3) ’te tanımlanan Dayanım Fazlalığı Katsayısı D ’ye ve Tablo 3.1 ’de tanımlanan Bina Önem Katsayısı I ’ya bağlı olarak Denk.(4A.4) ile tanımlanır: k R D I = µ (4A.4) 4A.3.2. Deprem Yükü Azaltma Katsayısı Dayanıma Göre Tasarım ’da taşıma gücü yaklaşımı ile kesit tasarımı için, her bir taşıyıcı sistem türü için seçilen belirli sabit bir süneklik kapasitesine karşı gelen Deprem Yükü Azaltma Katsayısı a ( ) R T Denk.(4A.5a) ile tanımlanır; e a d k ( ) ( ) ( , ) f T R T f T = µ (4A.5a) veya Denk.(4A.1) ve Denk.(4A.3) ’ten yararlanılarak Denk.(4A.5b) ’deki gibi de ifade edilebilir: a y k ( ) ( , ) R T D R T = µ (4A.5b) Sonuç olarak Denk.(4A.2) , Denk.(4A.4) ve Denk.(4A.5) ’ten yararlanılarak Deprem Yükü Azaltma Katsayısı a ( ) R T uygulamada kullanılmak üzere Denk.(4A.6) ile ifade edilir: a B ( ) R R T T T I = > (4A.6a) a B B ( ) R T R T D D T T I T   = + − ≤     (4A.6b) 63 EK 4B – MODAL HESAP YÖNTEMLERİ 4B.0. SİMGELER (X,Y) nR ( ) a t = Aynı anda (X) ve (Y) deprem yer hareketi bileşenlerinin ortak etkisi altında n’inci titreşim moduna ait zamana bağlı azaltılmış doğrusal modal sözde-ivme [m/s 2 ] (X,Y) n ( ) d t = Aynı anda (X) ve (Y) deprem yer hareketi bileşenlerinin ortak etkisi altında n’inci titreşim moduna ait zamana bağlı doğrusal modal yerdeğiştirme [m] (X,Y) n ( ) d t  = Aynı anda (X) ve (Y) deprem yer hareketi bileşenlerinin ortak etkisi altında n’inci titreşim moduna ait zamana bağlı doğrusal modal hız [m/s] (X,Y) n ( ) d t  = Aynı anda (X) ve (Y) deprem yer hareketi bileşenlerinin ortak etkisi altında n’inci titreşim moduna ait zamana bağlı doğrusal modal ivme [m/s 2 ] (X) ixn,max f = (X) deprem doğrultusu için binanın x ekseni doğrultusunda n’inci doğal titreşim modunda i’inci kata etkiyen enbüyük modal deprem yükü [kN] (X,Y) ixn f = Aynı anda (X) ve (Y) deprem yer hareketi bileşenlerinin ortak etkisi altında n’inci titreşim modunda i’inci kata x doğrultusunda etkiyen modal deprem yükü ’nün zamana göre değişimi [kN] i H = Binanın bodrum katlarının üstündeki üst bölüm ’de i’inci katın üst bölümün tabanından itibaren ölçülen yüksekliği [m] (X) oxn,max M = (X) deprem doğrultusu için binanın x ekseni doğrultusunda n’inci titreşim moduna ait enbüyük modal taban devrilme momenti [kNm] (X,Y) oxn ( ) M t = Aynı anda (X) ve (Y) deprem yer hareketi bileşenlerinin ortak etkisi altında n’inci titreşim modunda, modal taban devrilme momenti ’nin zamana göre değişimi [kNm] i m = i’inci katın toplam kütlesi [t] i m θ = i’inci katın kütle eylemsizlik momenti [tm 2 ] (X) ixn m = (X) deprem doğrultusu için binanın x ekseni doğrultusunda n’inci doğal titreşim moduna ait i’inci kat modal etkin kütlesi [t] (X) iyn m = (X) deprem doğrultusu için binanın y ekseni doğrultusunda n’inci doğal titreşim moduna ait i’inci kat modal etkin kütlesi [t] (X) i θn m = (X) deprem doğrultusu için binanın z ekseni etrafında n’inci doğal titreşim moduna ait i’inci kat modal etkin kütle eylemsizlik momenti [tm 2 ] (S) j m = Tipik sonlu eleman düğüm noktası j’ye etkiyen tekil kütle [t] (X) txn m = (X) deprem doğrultusu için binanın x ekseni doğrultusunda n’inci titreşim moduna ait taban kesme kuvveti modal etkin kütlesi [t] 64 (Y) tyn m = (Y) deprem doğrultusu için binanın y ekseni doğrultusundaki taban kesme kuvveti modal etkin kütlesi [t] (X) max r = (X) deprem doğrultusu için herhangi bir davranış büyüklüğüne (yerdeğiştirme, göreli kat ötelemesi, iç kuvvet bileşeni) karşı gelen birleştirilmiş tipik enbüyük modal davranış büyüklüğü (X) n r = n’inci doğal titreşim modunda (X) deprem doğrultusu için herhangi bir davranış büyüklüğüne (yerdeğiştirme, göreli kat ötelemesi, iç kuvvet bileşeni) karşı gelen tipik birim modal davranış büyüklüğü (X) n,max r = n’inci doğal titreşim modunda (X) deprem doğrultusu için herhangi bir davranış büyüklüğüne (yerdeğiştirme, göreli kat ötelemesi, iç kuvvet bileşeni) karşı gelen tipik enbüyük modal davranış büyüklüğü (X,Y) ( ) r t = Aynı anda (X) ve (Y) deprem yer hareketi bileşenlerinin ortak etkisi altında herhangi bir davranış büyüklüğüne (yerdeğiştirme, göreli kat ötelemesi, iç kuvvet bileşeni) karşı gelen tipik davranış büyüklüğü ’nün zamana göre değişimi (X,Y) n ( ) r t = Aynı anda (X) ve (Y) deprem yer hareketi bileşenlerinin ortak etkisi altında n’inci titreşim modunda herhangi bir davranış büyüklüğüne (yerdeğiştirme, göreli kat ötelemesi, iç kuvvet bileşeni) karşı gelen tipik modal davranış büyüklüğü ’nün zamana göre değişimi aR n ( ) S T = n’inci titreşim moduna ait azaltılmış tasarım spektral ivmesi [g] n T = n’inci moda ait doğal titreşim periyodu [s] (X) g ( ) u t  = (X) deprem doğrultusunda tanımlanan yer ivmesi bileşeninin zamana göre değişimi [m/s 2 ] (Y) g ( ) u t  = (Y) deprem doğrultusunda tanımlanan yer ivmesi bileşeninin zamana göre değişimi [m/s 2 ] (X) txn,max V = (X) deprem doğrultusu için binanın x ekseni doğrultusunda n’inci titreşim moduna ait enbüyük modal taban kesme kuvveti [kN] (X,Y) txn ( ) V t = Aynı anda (X) ve (Y) deprem yer hareketi bileşenlerinin ortak etkisi altında n’inci titreşim modunda, modal taban kesme kuvveti ’nin zamana göre değişimi YM = Yeterli tit reşim modu sayısı mn β = m’inci ve n’inci doğal ti t reşim periyotlarının oranı i(X)n Φ = i’inci katta (X) deprem doğrultusunda n’inci doğal titreşim mod şekli genliği ixn Φ = i’inci katta x ekseni doğrultusunda n’inci doğal titreşim mod şekli genliği iyn Φ = i’inci katta y ekseni doğrultusunda n’inci doğal titreşim mod şekli genliği i n θ Φ = i’inci katta z ekseni etrafında dönme olarak n’inci doğal titreşim mod şekli genliği (X) n Γ = (X) deprem doğrultusu için, n’inci tireşim moduna ait modal katkı çarpanı 65 n ξ = n’inci titreşim moduna ait modal sönüm oranı n ω = n’inci titreşim moduna ait doğal titreşim açısal frekansı [rad/s] mn ρ = Tam Karesel Birleştirme Kuralı’nda m’inci ve n’inci doğal titreşim modlarına ait çapraz korelasyon katsayısı 4B.1. MODAL HESAP PARAMETRELERİ