Vaziyet planı, bir yapının veya yapı grubunun parsel, yol ve çevresi içindeki konumunu gösteren yerleşim çizimidir. Bina oturumu, parsel sınırları, yön, erişim, mesafeler ve kot bilgileri aynı paftada ilişkilendirilir.
Kat Planından Farkı
Kat planı, belirli bir kattaki mekânları ve elemanların yerleşimini açıklar. Vaziyet planı ise binanın arazi içindeki yerini gösterir. Oda kapıları ve mobilya düzeni yerine, yapı kütlesinin parsele ve yola göre konumu öne çıkar. Aynı bina için her iki çizim de gerekli olabilir; biri diğerinin işlevini bütünüyle karşılamaz.
Birden fazla blok bulunan yerleşimde yapı adları ve aralarındaki ilişkiler açıkça gösterilir. Girişler, araç yaklaşımı, açık alanlar ve kot geçişleri bu düzenin parçasıdır. Sadece bina konturunun çizilmiş olması, bütün yerleşim kararlarının tanımlandığı anlamına gelmez. Diğer proje paftalarına verilen referanslar da okunur.
Paftadaki Temel Bilgiler
Parsel sınırı ile bina dış konturu ayrı çizgilerle tanımlanır. Ada ve parsel kimliği, komşu parseller, yol cephesi ve kuzey yönü konumu anlamayı sağlar. Ölçü çizgileri, bina yerini yeniden kurabilecek açıklıkta düzenlenir. Çekme mesafesi ile binanın gerçek konum mesafesi birbirinin yerine kullanılmaz; birincisi izin koşulunu, ikincisi yerleşimi anlatır.
Kotlar da yalnız giriş kapısının yanına yazılan sayılardan oluşmaz. Yol, tabii zemin, düzenlenmiş zemin ve bina referans kotu arasındaki ilişki anlaşılır olmalıdır. Aynı rakamın farklı yükseklik referanslarıyla kullanılması ciddi karışıklık yaratır. Kot başlangıcı ve ilgili kesit bağlantıları paftada veya proje açıklamasında belirtilir.
| Bilgi | Okumadaki işlevi | Yaygın karışıklık |
|---|---|---|
| Parsel sınırı | Mülkiyet geometrisini gösterir. | Mevcut çitle aynı kabul etmek |
| Bina oturumu | Yapının arazideki izini gösterir. | Kat alanıyla eşitlemek |
| Kuzey yönü | Yerleşimin yönlenmesini açıklar. | Sayfanın üstünü kuzey saymak |
| Kot bilgisi | Düşey konumu ilişkilendirir. | Farklı kot başlangıçlarını karıştırmak |
| Ölçü zinciri | Konumu denetlenebilir yapar. | Ekrandan ölçerek sayı üretmek |
Şematik Pafta Örneği
Şekilde parsel 30 m × 20 m, bina oturumu 12 m × 8 m seçilmiştir. Yatay doğrultuda mesafeler 6 m, bina genişliği 12 m ve kalan mesafe 12 m olarak kapanır. Diğer doğrultuda arka mesafe 8 m, bina derinliği 8 m ve ön mesafe 4 m olarak toplam 20 m verir. Bunlar yalnız örnek geometridir; mevzuatın izin verdiği çekme mesafeleri değildir.
Parsel alanı 600 m², örnek bina oturumu 96 m² olur. Bu değerler üzerinden ruhsat hakkı veya emsal (KAKS) uygunluğu sonucu çıkarılmaz. Gösterilen kontur, yalnız geometrik bir örnektir. Alan hesabında hangi parçaların dahil edildiği, ilgili mevzuat tanımı ve onaylı proje içeriğiyle ayrıca belirlenir.
Ölçek ve Ölçülendirme
Örnek olarak 1:200 ölçekte, arazideki 30 m uzunluk paftada 15 cm karşılık bulur. Birim dönüşümü yapılmadan metreyi doğrudan çizim uzunluğuyla karşılaştırmak hatalıdır. Ekranda büyütülmüş bir PDF'nin görünen boyutu, paftanın yazılı ölçeğini koruduğu anlamına gelmez. Öncelik sayısal ölçüye ve kontrollü pafta çıktısına verilir.
Şekil ölçekli bir uygulama paftası değildir. Uygulama çiziminde ölçek, pafta boyutu ve gösterilecek ayrıntının okunabilirliği birlikte seçilir. Genel yerleşimi gösteren paftayla, drenaj veya giriş ayrıntısını gösteren çizimin aynı ölçekte olması gerekmez. Ayrıntı bağlantıları ilgili proje üzerinde izlenebilir tutulur.
Aplikasyon ve Ruhsat İlişkisi
Vaziyet planı, araziye aktarılacak yerleşim kararını açıklar; aplikasyon bu kararların sahada işaretlenmesidir. Parsel geometrisinin ve referans noktalarının doğru alınması bu aktarımın temelidir. Çizimden cetvelle çıkarılan konum, kontrollü koordinat ve ölçü verisinin yerine geçmez. Arazi ölçüsü ile proje koordinatı aynı referans düzeninde değerlendirilir.
3194 sayılı İmar Kanunu'nun 22. maddesi ruhsat başvurusunun çerçevesini düzenler. Vaziyet planındaki ayrıntılar, Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği, imar durumu, plan notları ve ilgili idarenin proje koşullarıyla birlikte kontrol edilir. Bu maddede bütün parseller için ortak bir mesafe veya zorunlu ölçek sayısı verilmez. Örnek yerleşim, ruhsat dosyası yerine kullanılamaz.
İlgili İçerikler ve Araçlar
Kaynaklar
- ÇŞİDB: Mesleki Hizmetler Genel Müdürlüğü. İmar ve proje mevzuatı için resmî başvuru kaynağı; örnek pafta özgün geometridir ve bir izin koşulu değildir.