Palplanş (palplanj; İngilizce sheet pile), uzun kenarlarından birbirine lamba-zıvana sistemiyle geçirilen ve zemine çakılan hazır çelik profil elemandır. Kazı Destek Yapıları Tasarım ve Uygulama Esasları'nın 16 Temmuz 2026 tarihli eki, tanımda “kısmen sugeçirimsizlik özelliği taşıyan” ifadesini kullanır (Tanımlar, PDF s. 9).
Bu sayfada çelik palplanşın kazı desteğindeki işlevi anlatılır. İksa sistemi daha geniş bir kavramdır; palplanş ise bu tür sistemlerde kullanılabilen elemanlardan biridir.
Kenet ve Su Kontrolü Nasıl Okunur?
Resmî tanımdaki lamba-zıvana, profillerin uzun kenarlarından birbirine geçirilmesini anlatır. Tanımın suyla ilgili niteliği kısmen sugeçirimsizliktir. Dolayısıyla “kenetli levha kullanıldı, yapı bütünüyle su sızdırmazdır” sonucu bu tanımdan çıkarılamaz.
Projeyi okurken palplanşın yerleşimi ile su kontrolüne ilişkin çözüm ayrı ayrı anlaşılmalıdır. Burada tanımdan hareketle bir sızıntı miktarı, su basıncı kapasitesi veya bütün işler için geçerli kenet detayı önerilmez.
Kazı Desteğinde Nerede Kullanılır?
Esasların 3.5.1 Uygunluk Koşulları bölümü, zemin koşullarının, çevre yapıların durumunun ve kazı özelliklerinin izin verdiği durumlarda konsol kazı destek sistemlerinin palplanş gibi elemanlarla gerçekleştirilebileceğini belirtir.
Aynı bölüm, konsol sistemlerin desteklerini gömülü oldukları zeminden aldığını ve bu nedenle kullanım sahaları ile geometrilerinin sınırlı olduğunu açıklar. Konsol sistemler fazla deformasyon yapabildiği için yakın çevresinde yapı bulunan yerlerde tercih edilmez; çevrede yapılar bulunuyorsa kazı etkileri deformasyon analizleriyle irdelenmelidir (PDF s. 112–113).
Bunlar koşullu bir kullanım tarifidir. “Palplanş” adını görmek, bir kazı derinliğinin veya çevre yapı etkisinin kendiliğinden uygun olduğu anlamına gelmez. Zeminle ilgili başlangıç bilgileri için zemin etüdü, destek ilişkileri için ankraj yazıları okunabilir.
Sayısal Okuma Örneği: Duvar Uzunluğu ve Profil Boyu
Resmî tanımdaki uzun kenarlardan birleştirme düzenini bir metraj örneğiyle okuyalım. Aşağıdaki ölçüler tamamen varsayımsaldır; ürün kataloğu değeri, kazı derinliği veya gömme boyu önerisi değildir.
Bir çizimde duvar boyunca 24 eleman gösterildiğini, her birinin birleşim sonrası etkili genişliğinin 0,50 m, boyunun 8 m kabul edildiğini düşünelim:
| Hesap | İşlem | Sonuç |
|---|---|---|
| Duvar boyunca uzunluk | 24 × 0,50 m | 12 m |
| Toplam profil boyu | 24 × 8 m | 192 m |
| Tek yüzde izdüşüm alanı | 12 m × 8 m | 96 m² |
192 m profil boyu, 12 m duvar uzunluğu ile aynı metraj değildir. Buradaki 96 m² de kıvrımlı profil yüzeyinin boya alanı değildir; yalnız örnekte tanımlanan düzlemdeki izdüşümdür. Kütle hesaplamak için profilin katalogdaki birim kütlesi gerekir; örnekte bu veri verilmediği için tonaj hesaplanmaz.
Bu basit ayrım, teklif veya çizimde “m” ve “m²” ifadelerinin hangi büyüklüğü temsil ettiğini kontrol etmeyi sağlar. Geometrik metraj, dayanım veya kazı desteği yeterliliği hesabı değildir.
Projeyi Okurken Kontrol Edilecek Bilgiler
Aşağıdaki liste bir okuma yardımcısıdır; mevzuattan alınmış eksiksiz bir proje kontrol listesi değildir:
- Kullanılan profilin adı ve çizimde hangi elemana karşılık geldiği.
- Duvar hattı, profil boyu ve kazı kotunun birbirinden ayrılması.
- Sistemin konsol veya başka bir destek düzeni olarak nasıl tarif edildiği.
- Su kontrolü çözümünün yalnız “palplanş” sözcüğüyle bırakılıp bırakılmadığı.
- Çevre yapı etkilerinin ilgili analiz ve proje notlarına bağlanması.
Sık Sorulan Sorular
Palplanş nedir?
Uzun kenarlarından lamba-zıvana sistemiyle birbirine geçirilerek zemine çakılan hazır çelik profil elemandır. Güncel Kazı Destek Yapıları Tasarım ve Uygulama Esasları tanımı kısmen sugeçirimsizlik özelliğini de belirtir.
Palplanş tamamen su sızdırmaz mı?
Kenetli olması tek başına tam sızdırmazlık garantisi değildir. Resmî tanım “kısmen sugeçirimsizlik” der; bu nedenle palplanş adı, su kontrolü için gereken proje değerlendirmesinin yerine geçmez.
Palplanş ile iksa aynı şey mi?
Palplanş bir elemandır; kazı destek sistemi içinde kullanılabilir. Esasların 3.5.1 bölümü, uygun zemin, çevre yapı ve kazı koşullarında konsol kazı desteklerinin palplanş gibi elemanlarla gerçekleştirilebileceğini açıklar.
Komşu yapı varken konsol palplanş kullanılabilir mi?
Esasların 3.5.1 bölümü, konsol sistemlerin fazla deformasyon yapabilmesi nedeniyle yakın çevresinde yapı varken tercih edilmediğini; çevrede yapı bulunuyorsa kazı etkilerinin deformasyon analizleriyle irdelenmesi gerektiğini belirtir. Bu değerlendirme yalnız elemanın adına göre yapılamaz.
İlgili Yazılar ve Hesaplamalar
- İksa sistemi
- İstinat duvarı
- Ankraj nedir?
- Jet grout
- Zemin etüdü
- Metretül hesaplama
- Çelik profil ağırlığı hesaplama
Kaynak
- Resmî Gazete — Kazı Destek Yapıları Tasarım ve Uygulama Esasları, 16 Temmuz 2026 tarihli ek: Tanımlar, palplanş (PDF s. 9) ve 3.5.1 Uygunluk Koşulları (PDF s. 112–113).