Hafriyat, yapı veya altyapı çalışması için zeminin kazılması ve çıkan malzemenin bulunduğu yerden kaldırılması işidir. Günlük kullanımda sözcük, hem kazı faaliyetini hem de çıkan toprağı anlatabilir. Teknik belgelerde ise kazı, yükleme, taşıma ve malzemenin yönetimi ayrı iş kalemleri olarak incelenmelidir. Böylece yapılacak iş ile yönetilecek malzeme birbirine karıştırılmaz.
Kazı, dekapaj ve hafriyat farkı
Kazı, zeminin proje gereğine göre kaldırılmasıdır. Hafriyat sözcüğü bu faaliyetin yükleme ve taşıma boyutlarını da içeren daha geniş bir iş kapsamı için kullanılabilir. MUSKİ Turgutreis atıksu arıtma tesisi ÇSED raporu, inşaat faaliyetlerini kazı, yükleme ve kazı malzemesinin taşınması olarak birlikte ele alır. İşin kapsamını belirlerken yalnız başlık yerine sözleşmedeki tarifin okunması gerekir.
Dekapaj, özellikle açık işletmelerde üstteki örtü malzemesinin kaldırılması bağlamında kullanılan terimdir. Arşivdeki açık işletme ve patlatma çalışması, örtü tabakasının kazılması ve naklini ele alır. Bu kullanım, her temel kazısının otomatik olarak dekapaj diye adlandırılmasını gerektirmez. Yapı hafriyatıyla madencilikteki örtü kaldırma işi, amaç ve sözleşme kapsamı üzerinden ayrılmalıdır.
| Kavram | Ne anlatır? | Kontrol edilecek belge |
|---|---|---|
| Kazı | Zeminin kaldırılması | Proje kesiti ve kazı tarifi |
| Dekapaj | Örtü malzemesinin kaldırılması | İşletme veya kazı planı |
| Hafriyat toprağı | Kazıdan çıkan malzeme | Malzeme yönetim planı |
| Nakliye | Malzemenin taşınması | Taşıma kapsamı ve kayıtlar |
Hafriyat toprağı nasıl yönetilir?
Turgutreis ÇSED raporu, kazı materyalleri ve inşaat atıkları için Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliğini ilgili mevzuat arasında gösterir. Raporda kazı, depolama ve taşımanın çevresel etkileri de değerlendirilir. Bu nedenle çıkan malzemenin nereye gideceği, kazı tamamlandıktan sonra düşünülecek bağımsız bir konu değildir. İş programıyla birlikte planlanmalıdır.
Burada anılan yönetmeliğin adı arşivde doğrulanmıştır; rapordaki atıf, yönetmeliğin bütün hükümlerinin tam metni yerine geçmez. Bu yazıda izin belgesi türü, ceza tutarı veya başvuru süresi verilmemesinin nedeni budur. Belirli bir yükümlülük aktarılacaksa uygulanacak resmî metin ayrıca kontrol edilmelidir. Bir proje raporundaki yönetim kararı, bütün şantiyeler için genel hukuk kuralı olarak sunulmamalıdır.
Kazı ve depolamanın çevresel etkileri
ÇSED raporu, kazı ve dolgu faaliyetleri sırasında toprağın sıkışmasını ve toprak katmanlarının karışmasını olası etkiler arasında sayar. Aynı raporda depolanan kazı malzemelerinin örtülmesi de önlemler içinde yer alır. Böylece hafriyat yönetimi yalnız kamyon sayısını belirlemekten daha geniş bir konu olur. Malzemenin sahadaki geçici konumu ve taşınma biçimi de değerlendirmeye girer.
Raporda mevcut saha kullanımının üst toprağa zarar verdiği ve bu nedenle bazı alanlarda üst toprağın sıyrılamadığı açıklanır. Bu bulgu belirli bir sahaya aittir. Her hafriyat alanında aynı üst toprak koşulunun bulunduğu varsayılamaz. Saha incelemesiyle mevcut durumun belirlenmesi, genel bir malzeme kabulünden daha anlamlıdır.
Hafriyat metrajı ve kazı güvenliği
YFK genel fiyat analizleri kazı ve dolgu için ölçü tarifleri verir. Örneğin dolgu tariflerinde sıkıştırılmış hacim ile proje ölçülerine göre hesaplanan hacim açıkça belirtilir. Dolayısıyla farklı ölçüm durumları birbirinin yerine kullanılmamalıdır. Her hafriyat işine ortak bir kabarma veya sıkışma katsayısı atamak için bu kaynaklardan dayanak çıkarılamaz.
Kazı metrajı ve kübaj tablosu, miktar hesabının devam okumasıdır. İksa sistemi ise kazı çevresinin desteklenmesini açıklar. Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği, kazılarda zemin, su ve çevre koşullarına bağlı güvenlik tedbirlerinin değerlendirilmesini gerektirir. Metrajın tamamlanması, kazı güvenliği değerlendirmesinin tamamlandığı anlamına gelmez.
Sık sorulanlar
Hafriyat yalnız temel kazısı mı?
Hayır. Kazı ve malzeme kaldırma faaliyeti altyapı işlerinde de bulunur. İş kapsamı proje ve sözleşme tarifiyle belirlenir.
Her kazı malzemesi dolguya kullanılabilir mi?
Bu kaynaklardan böyle bir genel kabul çıkarılamaz. Kullanım kararı malzeme ve projenin koşullarıyla değerlendirilmelidir.
Hafriyat miktarı kamyon hacmiyle aynı mı?
Kazı, taşıma ve sıkıştırılmış dolgu farklı ölçüm bağlamlarıdır. Miktar hesabında ilgili iş kaleminin ölçü tarifi esas alınmalıdır.
Kaynaklar
- MUSKİ, Turgutreis İleri Biyolojik Atıksu Arıtma Tesisi ve Deniz Deşarj Hattı ÇSED Raporu. Arşiv kimliği:
ikincil/71cd4a57f9bd.txt. - Örtü tabakasında patlatma ve nakil üzerine arşiv çalışması. Arşiv kimliği:
ikincil/217a219e2267.txt. - YFK, 2024 İnşaat Genel Fiyat Analizleri; kazı ve dolgu ölçüleri. Arşiv kimliği:
ikincil/0a55eef0777d.txt. - Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği. Arşiv kimliği:
mevzuat/Yapi_Islerinde_ISG_Yonetmeligi.txt.