Ana içeriğe geç
ToplulukSoru sor

Sözlük

Rezonans Nedir? Yapılarda Doğal Periyot ve Titreşim

Rezonans nedir, yapıları nasıl etkiler? Doğal periyot, sönümün rolü, TBDY 2018 ampirik periyot denklemi ve 5 katlı bina örneği.

Nasıl kontrol edildi?Yapıdan Editör Ekibi · Yönetmelik/kaynak kontrolü · Editoryal kaynak kontrolü kaydı var · Son kontrol: 4 Kas 2026
Hazırlayan
Yapıdan Editör Ekibi
Teknik/Editoryal kontrol
Yönetmelik/kaynak kontrolü
Son kontrol tarihi
4 Kas 2026
İçerik sürümü
1.0
Kaynak durumu
Editoryal kaynak kontrolü kaydı var

Sorumluluk/kapsam: Bu içerik genel bilgilendirme ve editoryal kaynak kontrolü amacıyla hazırlanır; proje, saha veya uygulama kararı için yetkili mühendis/kurum değerlendirmesinin yerine geçmez.

Hızlı cevap

Rezonans, bir yapıyı zorlayan titreşimin frekansı yapının kendi doğal frekansına yaklaştığında yapının yanıtının (yerdeğiştirme, ivme, iç kuvvet) belirgin biçimde büyümesidir. Tek serbestlik dereceli bir sistemde doğal periyot T = 2π√(m/k) bağıntısıyla kütle ve rijitliğe bağlıdır. Sönüm rezonanstaki büyümeyi sınırlar.

Ayrıntılı yanıtı göster

Deprem tasarımında bu ilişki tasarım spektrumu ve binanın hakim doğal titreşim periyodu üzerinden hesaba girer.

Rezonans, bir yapıyı zorlayan titreşimin frekansı yapının kendi doğal frekansına yaklaştığında, yapının yanıtının belirgin biçimde büyümesidir. Yanıt; yerdeğiştirme, ivme ya da iç kuvvet olabilir.

Her yapının, dışarıdan zorlanmadan serbest bırakıldığında titreştiği bir ya da birden çok doğal periyodu (T) vardır. Frekans periyodun tersidir: f = 1 / T.

Doğal periyot neye bağlıdır?

Tek serbestlik dereceli bir sistemde (kütle m, yay rijitliği k):

T = 2π · √(m / k)

Tüm sütunlar için yana kaydırın →
Tablo 1 — Değişiklik / Periyoda etkisi
DeğişiklikPeriyoda etkisi
Kütle artarsaPeriyot uzar
Rijitlik artarsaPeriyot kısalır

Bu yüzden rijit, alçak binaların periyodu kısadır; esnek, yüksek binaların periyodu uzundur.

Aynı yer hareketi altında kısa periyotlu alçak bina az, uzun periyotlu yüksek bina belirgin salınım yapıyor
Şekil 1 — Doğal periyodu farklı iki binanın aynı yer hareketine yanıtı. Yapay zekâ ile üretilmiş kavramsal çizimdir; şekil değiştirmeler abartılı gösterilmiştir.

Sönümün rolü

Gerçek yapılar titreşim enerjisinin bir kısmını sönüm ile harcar. Sönüm yoksa rezonansta yanıt kuramsal olarak sınırsız büyür. Sönüm arttıkça rezonanstaki tepe yanıt küçülür. Deprem tasarım spektrumları belirli bir sönüm oranına göre tanımlanır.

Depremde rezonans: spektrum ve bina periyodu

Deprem yer hareketi birçok frekansı birlikte içerir. Tasarımda bu etki, tasarım spektrumunun binanın periyoduna göre okunmasıyla hesaba girer: spektral ivme, binanın periyoduna ve yerel zemin sınıfına bağlıdır.

TBDY 2018 Madde 4.7.3.4, ampirik hakim doğal titreşim periyodunu verir (Denklem 4.27):

TpA = Ct · HN^(3/4)

Tüm sütunlar için yana kaydırın →
Tablo 2 — Taşıyıcı sistem / Ct
Taşıyıcı sistemCt
Sadece betonarme çerçeveler0,1
Çelik çerçeveler veya çaprazlı çelik çerçeveler0,08
Diğer tüm binalar0,07

HN, binanın bodrum üstündeki yüksekliğidir (m). Deprem etkilerinin tamamının betonarme perdelerle karşılandığı binalarda Ct ayrıca Denklem 4.28 ile hesaplanır.

Örnek (eğitim amaçlı): HN = 15 m, sadece betonarme çerçeve. TpA = 0,1 × 15^0,75 = 0,1 × 7,62 ≈ 0,76 s

Periyot ve spektrum hesabını bina periyodu hesaplama ve tasarım spektrumu araçlarıyla yapabilirsiniz.

Rezonans nerede ayrıca kontrol edilir?

  • Makine temelleri: Dönen makinenin çalışma frekansı temel-zemin sisteminin doğal frekansından uzak tutulur.
  • Yaya köprüleri ve döşemeler: Yürüme frekansıyla rahatsız edici titreşim oluşmaması kontrol edilir.
  • Narin yapılar: Rüzgârın oluşturduğu girdap kopması titreşimleri kontrol edilir.

İlgili sayfalar

Kaynaklar

  • Yapı dinamiği temel bağıntıları: T = 2π√(m/k), f = 1/T (standart ders kitabı bağıntıları).
  • Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği 2018: Madde 4.7.3.4, Denklem 4.27 ve 4.28.

Kontrol tarihi: 4 Kasım 2026. Örnek eğitim amaçlıdır; tasarımda periyot modal hesapla bulunur.

Rezonans Nedir? Yapılarda Doğal Periyot ve Titreşim — Sıkça Sorulan Sorular

Rezonans binayı nasıl etkiler?

Zorlayıcı titreşimin frekansı binanın doğal frekansına yaklaştıkça binanın yerdeğiştirmesi ve iç kuvvetleri büyür. Deprem tasarımında bu etki, tasarım spektrumunun binanın periyoduna göre okunmasıyla hesaba katılır; sönüm büyümeyi sınırlar.

Binanın periyodu nasıl bulunur?

Tasarımda periyot, binanın kütle ve rijitliğine göre modal hesapla bulunur. TBDY 2018 Denklem 4.27 ayrıca ampirik bir değer verir - TpA = Ct · HN^(3/4) - ve Ct, sadece betonarme çerçeveli binalarda 0,1, çelik çerçeveli binalarda 0,08, diğer binalarda 0,07 alınır.

Rezonansı önlemek için ne yapılır?

Yapının doğal periyodu zorlayıcı titreşimin periyodundan uzaklaştırılır (rijitlik veya kütle değiştirilerek), sönüm artırılır (sönümleyiciler) ya da titreşim kaynağı yalıtılır. Makine temellerinde ve yaya köprülerinde bu kontrol ayrıca yapılır.

Kaynak seçimi, standart atıfları ve güncelleme yaklaşımı için Yapıdan Kaynak Politikası’nı inceleyin.