Ana içeriğe geç
ToplulukSoru sor

Sözlük

Nivo Nedir? Nivelman ve Kot Alma Rehberi

Nivo ne demek? Nivo ile kot alma, geri ve ileri bakış, alet yüksekliği yöntemi, çözümlü örnek ve BÖHHBÜY Madde 34 nivelman ölçüm kuralları tek sayfada.

Nasıl kontrol edildi?Yapıdan Editör Ekibi · Yönetmelik/kaynak kontrolü · Editoryal kaynak kontrolü kaydı var · Son kontrol: 4 Kas 2026
Hazırlayan
Yapıdan Editör Ekibi
Teknik/Editoryal kontrol
Yönetmelik/kaynak kontrolü
Son kontrol tarihi
4 Kas 2026
İçerik sürümü
1.0
Kaynak durumu
Editoryal kaynak kontrolü kaydı var

Sorumluluk/kapsam: Bu içerik genel bilgilendirme ve editoryal kaynak kontrolü amacıyla hazırlanır; proje, saha veya uygulama kararı için yetkili mühendis/kurum değerlendirmesinin yerine geçmez.

Hızlı cevap

Nivo, yatay bir bakış doğrultusu oluşturan ve dik tutulan miradan okuma yaparak iki nokta arasındaki yükseklik farkını ölçen alettir. Kotu bilinen noktadaki okuma geri bakış, kotu aranan noktadaki okuma ileri bakıştır; yükseklik farkı geri bakış eksi ileri bakıştır. Bu ölçme işine nivelman denir.

Ayrıntılı yanıtı göster

Büyük Ölçekli Harita ve Harita Bilgileri Üretim Yönetmeliği Madde 34'e göre ana ve ara nivelmanda alet mira uzaklığı en fazla 60 m alınır.

Nivo, yatay bir bakış doğrultusu oluşturan ölçme aletidir. Alet bir sehpa üzerine kurulur ve yataylanır. Gözlemci, ölçülecek noktada dik tutulan bölümlü cetvelden, yani miradan, okuma yapar. İki okuma arasındaki fark, iki noktanın yükseklik farkını verir.

Şantiye dilinde "nivo" sözcüğü iki ayrı alet için kullanılır:

  • Ölçme nivosu: Dürbünlü, optik ya da sayısal okuma yapan nivelman aleti. Bu sayfanın konusu budur.
  • El nivosu (su terazisi): İçinde hava kabarcığı olan düz cetvel. Bir yüzeyin yatay ya da düşey olup olmadığını gösterir; kot ölçmez.
Sehpa üzerindeki nivo ile A noktasındaki miraya geri bakış, B noktasındaki miraya ileri bakış
Şekil 1 — Geometrik nivelmanda geri bakış ve ileri bakış. Yapay zekâ ile üretilmiş ölçeksiz kavramsal çizimdir.

Nivelman ve kot nedir?

Nivelman, noktalar arasındaki yükseklik farkını ölçme işidir. Nivo ve mira ile yapılan türüne geometrik nivelman denir. Yönetmelik, noktaların Helmert ortometrik yüksekliklerinin "geometrik nivelman veya trigonometrik nivelman yöntemlerinden biriyle" belirlendiğini yazar (BÖHHBÜY Madde 29).

Kot, bir noktanın referans yüzeye göre yüksekliğidir. Ülke ölçeğinde referans, Türkiye Ulusal Düşey Datumudur (TUDD). Yönetmelik TUDD'yi Antalya mareograf istasyonunda 1936-1971 yılları arasında ölçülen deniz seviyesi değerlerinin ortalamasıyla tanımlar (Madde 7). Haritada düz arazide ve yerleşim yerlerindeki boş alanlarda yükseklikler kot noktaları ile gösterilir (Madde 63).

Şantiyede kot çoğu zaman sabit bir röper ya da nivelman noktasından taşınır. Konunun hata hesabı ve dengeleme yönü için nivelman ve hata dağıtımı sayfasına bakın.

Geri bakış, ileri bakış ve alet yüksekliği

Nivelmanda iki temel okuma vardır:

  • Geri bakış (G): Kotu bilinen noktadaki mira okuması.
  • İleri bakış (İ): Kotu aranan noktadaki mira okuması.

Yükseklik farkı ΔH = G − İ olur. Sonuç artı ise yeni nokta daha yüksektir; eksi ise daha alçaktır.

Alet yüksekliği yöntemi tek kurulumdan çok sayıda kot almayı kolaylaştırır. Önce bakış doğrultusunun kotu bulunur: Alet yüksekliği = bilinen kot + G. Sonra her nokta için Kot = alet yüksekliği − İ hesaplanır. Bu yöntem aplikasyon ve arazi uygulaması sırasında kazı ve temel kotlarını kontrol ederken sık kullanılır.

Çözümlü örnek: nivo ile kot alma

Varsayım: Şantiyedeki röper noktası A'nın kotu 100,000 m kabul edilmiştir. Nivo A ile B arasına kurulur. Aynı kurulumdan C noktasına da bakılır. Değerler eğitim amaçlıdır.

Tüm sütunlar için yana kaydırın →
Tablo 1 — Nokta / Okuma türü / Mira okuması (m)
NoktaOkuma türüMira okuması (m)HesapKot (m)
A (röper)Geri bakış1,425Alet yüksekliği = 100,000 + 1,425 = 101,425100,000
Bİleri bakış0,987101,425 − 0,987100,438
Cİleri bakış2,105101,425 − 2,10599,320

Kontrol: A ile B arasındaki fark ΔH = 1,425 − 0,987 = +0,438 m. B, A'dan 0,438 m yüksektir. A ile C arasındaki fark 1,425 − 2,105 = −0,680 m. C, A'dan 0,680 m alçaktır. Her iki yol aynı sonucu verir.

Uzun güzergâhta alet birçok kez kurulur. Her kurulumda yeni geri ve ileri bakış alınır. Mira dik tutulmazsa okuma büyür ve kot hatalı çıkar; bu nedenle miralarda düzeç kullanılır. Mira tutma ve hizalama araçları için jalon nedir sayfası yardımcı olur.

Yönetmelikteki nivelman ölçüm kuralları

Büyük ölçekli harita üretiminde nivelman ağları için BÖHHBÜY şu kuralları koyar:

Tüm sütunlar için yana kaydırın →
Tablo 2 — Kural / Değer / Madde
KuralDeğerMadde
Ana ve ara nivelmanda alet ve mira duyarlığı (gidiş-dönüş)± 1.5 mm/km veya daha iyi34
Nivonun bakış ekseni sapması (her ölçü günü başında kontrol)0.12 mm/m = 25" den küçük34
Alet mira uzaklığıEn fazla 60 m34
Geri ve ileri mira uzaklıkları farkı, her portede10 m'yi geçmemeli34
Miradaki en küçük orta çizgi okuması0,5 m34
Mira okumalarının kaydı0,1 mm'ye kadar, en az üç okuma34
Ardışık iki nokta arasında alet kurma sayısıÇift34
Yardımcı nivelmanda alet ve mira duyarlığı (gidiş-dönüş)± 2.5 mm/km (dahil)'den daha iyi37
Ana nivelman ağı lup uzunluğu / geçki nokta aralığı40 km'yi aşmaz / en çok 1.5 km32
Nivelman noktası yoğunluğuYerleşim bölgelerinde ortalama 400-500 m, diğer bölgelerde 700-800 m36

Madde 34 ayrıca çift mira ve mira altlığı (papuç, çarık) kullanılmasını ister. Gidiş-dönüş kapanma değerleri Madde 38'de, lup kapanma değerleri Madde 39'da formül olarak verilir. Bu formülleri kullanmadan önce Resmî Gazete'deki güncel metni açın.

İlgili sayfalar

Kaynaklar

  • Büyük Ölçekli Harita ve Harita Bilgileri Üretim Yönetmeliği (BÖHHBÜY; Bakanlar Kurulu Kararı 2018/11962, RG 26.06.2018, sayı 30460 Mükerrer; RG 04.10.2025 sayı 33037 değişiklikleri işlenmiş mevzuat.gov.tr metni): Madde 7 (TUDD tanımı), Madde 29 (Helmert ortometrik yüksekliklerin belirlenmesi), Madde 32 (ana nivelman ağı), Madde 34 (nivelman ölçümü), Madde 36 (yardımcı nivelman noktaları), Madde 37 (yardımcı nivelman noktalarının ölçümü), Madde 38 ve 39 (kapanma değerleri), Madde 63 (kot noktaları).
  • Geri bakış, ileri bakış ve alet yüksekliği yöntemi: genel ölçme bilgisi (ders kitabı bilgisi).

Kontrol tarihi: 4 Kasım 2026. Proje ve ihale işlerinde idarenin teknik şartnamesindeki nivelman koşulları ayrıca kontrol edilir.

Nivo Nedir? Nivelman ve Kot Alma Rehberi — Sıkça Sorulan Sorular

Nivo ile kot nasıl alınır?

Nivo iki nokta arasına kurulur ve yataylanır. Kotu bilinen noktadaki miradan geri bakış, kotu aranan noktadaki miradan ileri bakış okunur. Aranan kot, bilinen kot artı geri bakış eksi ileri bakıştır.

Nivelmanda alet ile mira arası en fazla kaç metre olur?

Büyük Ölçekli Harita ve Harita Bilgileri Üretim Yönetmeliği Madde 34'e göre ana ve ara nivelman ağında alet mira uzaklığı en fazla 60 m alınır. Aynı maddeye göre geri ve ileri mira uzaklıkları farkı her portede 10 m'yi geçmemelidir.

Kot ile yükseklik aynı şey mi?

Şantiyede kot, bir noktanın seçilen referans yüzeye göre yüksekliğidir. Referans ülke düşey datumu olabileceği gibi, şantiyede kabul edilen bir sıfır kotu da olabilir. Yönetmelik ortometrik yüksekliğin geometrik veya trigonometrik nivelmanla belirlenmesini öngörür (Madde 29).

Kaynak seçimi, standart atıfları ve güncelleme yaklaşımı için Yapıdan Kaynak Politikası’nı inceleyin.