Kenetlenme boyu (anchorage length, l_b,net veya l_bd), betona gömülü donatının aderans mekanizmasıyla yükü betona aktarabilmesi için gereken minimum uzunluktur. Donatı uçlarının betondan "sıyrılmaması" için bu uzunluk sağlanmalıdır.
Aderans Mekanizması
Nervürlü donatı betona üç yolla bağlanır:
- Kimyasal yapışma (çok küçük katkı)
- Sürtünme (donatı yüzeyi-beton)
- Mekanik kilitlenme (nervürler arasında beton — en güçlü)
Düz donatıda sadece ilk iki mekanizma aktif → aderans 2,25× daha düşük.
TS 500 Hesap Formülleri
Temel Kenetlenme Boyu
Net Kenetlenme Boyu
| α | Durum |
|---|---|
| 1,0 | Düz uç |
| 0,7 | Kancalı uç (90°/180°) |
| 0,5 | Yatay döşeme |
Mutlak minimum:
Aderans Dayanımı (f_bd)
| Donatı | η |
|---|---|
| Nervürlü S420 | 2,25 |
| Düz S220 | 1,0 |
| Pozisyon | ψ |
|---|---|
| İyi aderans (yatay-alt, dikey) | 1,0 |
| Kötü aderans (yatay-üst, 300+ mm derinlik) | 0,7 |
Tipik f_bd Değerleri (S420 nervürlü)
| Beton | f_ctd (MPa) | f_bd (MPa) | l_b/Ø |
|---|---|---|---|
| C20 | 0,87 | 1,96 | 47 |
| C25 | 1,00 | 2,25 | 41 |
| C30 | 1,15 | 2,59 | 36 |
| C35 | 1,28 | 2,88 | 32 |
| C40 | 1,41 | 3,17 | 29 |
| C50 | 1,67 | 3,76 | 24 |
Örnek Hesap
Veri:
- Donatı: Ø20, S420 (f_yd = 365 MPa)
- Beton: C30 (f_bd = 2,59 MPa)
- Düz uç, A_s gerekli/mevcut = 1,0
Çözüm:
l_b,net = 1,0 · 1,0 · 705 = 705 mm ≈ 35·Ø
Pratik: 700 mm seçilir.
Eurocode 2 Madde 8.4
| α | Etki | Aralık |
|---|---|---|
| α_1 | Bar şekli (düz/kanca) | 0,7-1,0 |
| α_2 | Pas payı | 0,7-1,0 |
| α_3 | Enine donatı | 0,7-1,0 |
| α_4 | Kaynaklı enine | 0,7 |
| α_5 | Yanal basınç | 0,7-1,0 |
Çarpım sınırı: α_2·α_3·α_5 ≥ 0,7
Minimum:
Kanca Tipleri ve Geometrisi
90° Kanca
─────────●
│
│ ← bükme yarıçapı r ≥ 4·Ø
│
╰── düz uzantı ≥ 12·Ø veya 150 mm
180° Kanca
─────────●
│
│ ← bükme yarıçapı r ≥ 4·Ø
│
●────────╯ ← düz uzantı ≥ 4·Ø veya 60 mm
Etriye Kancası (135°)
─────●
│ 135°
╰── 6·Ø veya 75 mm
Bükme Yarıçapı (TS 500 Md. 7.2.3)
| Donatı Çapı | Min Yarıçap (Nervürlü) |
|---|---|
| Ø ≤ 12 mm | 4·Ø |
| Ø > 12 mm | 5·Ø |
| Etriye (Ø ≤ 16) | 2,5·Ø veya 50 mm |
| 90° kanca | r = 4·Ø (kiriş) |
Donatı Pozisyonuna Göre Aderans
İyi Aderans Bölgesi
- Yatay donatı: Beton dökümünden itibaren ilk 250 mm
- Dikey donatı: Tüm uzunluk
- Eğik donatı: 45° altında
Kötü Aderans Bölgesi
- Yatay donatı: Üst 250 mm üzeri (derin kirişlerde)
- Geniş döşeme üst donatısı
→ ψ = 0,7 azaltılır
TBDY 2018 Düğüm Noktası Kenetlenme
Madde 7.5.2.2 — İç düğüm noktası:
Kiriş alt ve üst donatısı kolon içinde tam kenetlenmeli:
Genelde 80% l_b,net ile yetinilebilir (kolon çekirdek aderansı).
Madde 7.5.2.4 — Dış düğüm noktası:
Mecburi kanca + min düz mesafe = l_b,net.
Mekanik Ankraj (Alternatif)
Kanca yeri yetmediğinde:
| Tip | Açıklama |
|---|---|
| Genişletilmiş baş (headed bar) | Disk benzeri uç |
| Vidalı uç (Lenton terminator) | Plaka tutmak |
| Plaka ankraj | Çubuk + kalın plaka |
Bu sistemler 3-5× daha kısa ankraj sağlar — sismik bölgelerde popüler.
Sık Yapılan Hatalar
- l_b yerine l_b,net karıştırma — Düzeltme katsayıları ihmal
- Pozisyon katsayısı (ψ) unutma — Üst donatıda %30 azalma
- Kanca yarıçapı küçük — Donatı yüzeyi ezilir, çatlak
- Kötü aderans bölgesi ihmali — Geniş kiriş üstünde
- Kanca uzantısı yetersiz — 90° kancalarda min 12·Ø, 180° kancalarda min 4·Ø ve 60 mm düz uç şarttır
- Mekanik ankraj parça yetkisiz — CE belgesiz ürün
Aderans Kaybı Nedenleri
| Neden | Etki |
|---|---|
| Pas payı yetersiz | Çatlama, sıyrılma |
| Yüksek nem + kötü kür | Aderans %50 düşer |
| Donatı paslı | Pürüzsüz yüzey, η azalır |
| Karbonatlaşma | pH düşer, çelik genişler |
| Donatı yağlı/boyalı | Aderans %30-50 düşer |
| Beton ayrışmış | Bölgesel aderans yok |
Yangın Etkisi
Yüksek sıcaklıkta aderans hızla azalır:
| Sıcaklık | Aderans Kaybı |
|---|---|
| 200°C | %10 |
| 400°C | %30 |
| 600°C | %50-70 |
| 800°C | %80+ |
Bu nedenle yangın dayanımı için pas payı kenetlenme'yi de korur.
Sık Sorulan Sorular
Kenetlenme boyu beton kalitesiyle azalır mı? Tam tersi — yüksek beton sınıfında f_ctd artar, f_bd artar, l_b kısalır. C20 → C40 değişimi l_b'yi %40 azaltır. Bu da ekonomik avantaj.
Donatı çubuğu kısa kalırsa ne yapılır? Üç seçenek: (1) Bindirme ek (lap splice) yap, (2) Mekanik manşon kullan, (3) Genişletilmiş baş (headed bar) ile mekanik ankraj. Hangisi uygunsa lokal koşullara bağlı.
Eski yapıda kenetlenme yetersiz tespit edilirse? FRP sargı (donatı çevresinde) veya beton mantolama ile aderans takviyesi yapılır. Bazen yapısal sökülüp yeniden yapım daha ekonomik olabilir.
İlgili Terimler
Son güncelleme: 18 Mayıs 2026 · Kaynaklar: TS 500:2000, TBDY 2018, TS EN 1992-1-1, fib Model Code 2010.