Drenaj, fazla yüzey veya yeraltı suyunun toplanması, iletilmesi ve uygun bir çıkışa boşaltılmasıdır. Temel çevresi, yol platformu, istinat yapısı veya açık alanda uygulanabilir. Tasarımın amacı ve başarı ölçütü suyun kaynağına ve korunacak yapıya göre belirlenir.
Drenaj ve su yalıtımı farklı işlevler taşır. Drenaj bulunması, yapıdaki su basıncının her durumda sıfır olduğu veya yalıtımın gereksiz olduğu anlamına gelmez. Tıkanma, yetersiz çıkış, yüksek mansap suyu ve bakım eksikliği ayrıca değerlendirilir.
Yüzey ve Yeraltı Drenajı
| Yaklaşım | Toplanan su | Değerlendirilecek koşullar |
|---|---|---|
| Yüzey drenajı | Yağış ve yüzey akışı | Havza, yağış, eğim, giriş yapısı, iletim ve çıkış |
| Yeraltı drenajı | Zemin içindeki su | Zemin tabakaları, su seviyesi, filtre ve geçirimlilik |
| Yapı çevresi drenajı | Yapıya ulaşan yüzey veya zemin suyu | Yalıtımla ilişki, temel kotu, bakım ve güvenli boşaltım |
Bu sınıflandırma açıklama amaçlıdır; belirli bir kesiti veya ürün sistemini onaylamaz. Geçirimlilik katsayısı zemin içi akışı değerlendirmede kullanılan girdilerden biridir. Tek bir katsayı, tüm drenaj ağının kapasitesini belirlemez.
Filtre Neden Kullanılır?
Granüler filtre, su geçişine izin verirken korunan zeminin ince parçalarının taşınmasını sınırlamak amacıyla seçilir. Geotekstil ve granüler filtre aynı ürün değildir; birinin kriterleri diğerine doğrudan aktarılmaz.
USBR 2011 §5.4.4, Tablo 5.4.4-1, filtre tutma sınırını korunan zeminin kategorisine göre ayırır. Kaynak dolgu barajı filtreleriyle ilgilidir; bütün temel drenajları için evrensel Türk mevzuatı olarak okunmamalıdır.
Kategori 4 için üst sınır ; §5.4.5 geçirgenlik adımında alt sınır ve en az 0,1 mm olarak verilir. Gerekli zemin sınıflandırması, yeniden derecelendirme ve devam adımları ayrıca uygulanır. Bu iki eşitsizlik tek başına tam filtre kabulü değildir.
Burada filtrenin; ve korunan zeminin ilgili yüzde geçen dane çaplarıdır. Bütün değerler aynı birimle yazılır. Drenaj filtresi tasarımı ve 0,50–2,40 mm ön eleme örneği, kaynak kapsamını ve eğitim varsayımlarını adım adım gösterir.
Bir Drenaj Çözümünde Hangi Bilgiler Gerekir?
- Suyun kaynağı, seviye değişimi ve korunacak yapının kotları.
- Zemin tabakaları, dane dağılımı, geçirimlilik ve gerekli deneyler.
- Toplama noktaları, boru veya kanal geometrisi ve hidrolik hesap koşulları.
- Filtre ile zemin uyumu, tıkanma olasılığı ve bakım erişimi.
- Çıkış kotu, mansap seviyesi, deşarj izinleri ve taşkın koşulları.
Bu liste ön bilgi toplama içindir. Sahaya özgü tasarım ve mevzuat uygunluğu proje sorumlusunca doğrulanmalıdır. Belge baskısı ve maddesi görülmeden bütün yapılara zorunlu çap, eğim, filtre veya don derinliği önerilmez.
Yaygın Yanılgılar
- “Drenaj varsa duvara su basıncı etki etmez.” Çıkış ve tıkanma senaryoları incelenmeden böyle bir kabul yapılamaz.
- “Her zeminde aynı geotekstil kullanılır.” Ürünün deney yöntemi ve zemin uyumu doğrulanmalıdır; AOS/O90/O95 değerleri koşulsuz eşdeğer değildir.
- “Boru çapı büyüyünce sorun çözülür.” Giriş kapasitesi, eğim, çıkış ve bakım başka sınırlamalar oluşturabilir.
Kaynak ve Kontrol Kaydı
- USBR, Design Standards No. 13 — Embankment Dams, Chapter 5: Protective Filters, DS-13(5)-9, Kasım 2011 (PDF): §5.4.4–5.4.5, basılı s. 5-80 / PDF s. 98; devam adımları s. 5-81–5-82 / PDF s. 99–100.
- 22 Eylül 2026: Yukarıdaki filtre koşulları belirtilen baskıyla karşılaştırıldı. Bu kayıt seçilmiş hükümler için editoryal kaynak kontrolüdür; bağımsız mühendislik onayı değildir. Türkiye'de uygulanacak standartların güncel baskısı ve proje şartları ayrıca doğrulanmalıdır.
İlgili İçerikler ve Hesaplar
- Menfez nedir?: yol dolgusu altından su geçişi ve kontrol koşulları.
- Yağmursuyu drenajı: birimler ve Rasyonel Yöntem.
- İstinat duvarı: drenajın yapı koşullarıyla birlikte değerlendirilmesi.
- Zemin etüdü: tasarım girdilerinin belirlenmesi.