Adezyon, farklı iki malzemenin temas yüzeyleri arasındaki çekim, kısaca yapışmadır. Aynı malzemenin tanecikleri arasındaki çekime ise kohezyon denir. Fark ve zemin mekaniğindeki kohezyon parametresi için bkz. Kohezyon nedir?
İnşaat mühendisliğinde adezyon üç yerde karşımıza çıkar:
| Alan | Adezyonun anlamı |
|---|---|
| Geoteknik | Zeminin kazık, duvar, palplanş ya da ankraj yüzeyine yapışmasıyla oluşan kayma direnci |
| Betonarme | Beton ile donatı arasındaki kimyasal yapışma; aderansın bir bileşeni |
| Malzeme ve kaplama | Boya, yapıştırıcı, sıva ve epoksinin alt yüzeye tutunması |
Geoteknikte adezyon: kazık çevre sürtünmesi
Killi zeminde kazık yüzeyindeki birim çevre direnci, zeminin drenajsız kayma dayanımı (cu) ile bir adezyon katsayısı (α) çarpılarak hesaplanır. Bu yaklaşım α yöntemi olarak bilinir:
fs = α · cu
Qs = Σ fs · As
- fs: birim çevre sürtünmesi (kPa)
- α: adezyon katsayısı (boyutsuz, en çok 1)
- cu: drenajsız kayma dayanımı (kPa)
- As: kazığın ilgili tabakadaki yüzey alanı (m²)
α, kil sertleştikçe küçülür ve kazık türüne göre değişir. Değer, kullanılan tasarım yönteminin kaynağından ya da kazık yükleme deneyinden alınmalıdır. Örnek α tabloları kohezyon sayfasında ve kazık grubu etkisi sayfasında yer alır.
TBDY 2018 Madde 16.9.2.1'e göre çevre sürtünmesi (Qs) ve uç direnci (Qu), Tablo 16.4'teki dayanım katsayıları uygulanarak hesaplanır.
Benzer bir adezyon terimi duvar ve ankraj hesaplarında da kullanılır: zemin ile duvar yüzeyi arasındaki adezyon, kohezyonun bir bölümü olarak alınır.
Betonarmede adezyon
Beton ile donatı arasındaki toplam bağ, aderans olarak adlandırılır (beton–donatı aderansı). Üç bileşeni vardır:
- Adezyon (kimyasal yapışma): Çimento hamurunun çelik yüzeye tutunması.
- Sürtünme: Donatı kaymaya başladığında yüzeyler arasındaki direnç.
- Mekanik kenetlenme: Nervürlerin betona dayanması.
Adezyon küçük kaymalarda kaybolur. Bu yüzden nervürlü donatıda bağı esas olarak mekanik kenetlenme sağlar.
Kaplama ve onarımda adezyon
Sıva, boya, epoksi ve onarım harcının yüzeye tutunması da adezyondur. Yüzey temizliği, pürüzlülük ve nem yapışmayı belirler. Yapışma dayanımı çekip koparma (pull-off) deneyiyle ölçülür.
Bu hazırlığın kaplamaya etkisi, epoksi ve PVC zemin sistemlerinde uygulama öncesinde değerlendirilir.
İlgili sayfalar
Kaynaklar
- Zemin mekaniği ve temel mühendisliği ders kaynakları: α yöntemi (toplam gerilme yaklaşımı) bağıntıları.
- Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği 2018: Madde 16.9.2.1 (kazık taşıma gücü dayanım katsayıları).
Kontrol tarihi: 4 Kasım 2026. α değerleri bu sayfada verilmemiştir; proje hesabında kullanılan yöntemin kaynağı esas alınır.