İmar durum belgesi nedir?
Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği (PAİY) Madde 4 tanımına göre imar durum belgesi, bir parselin; Kanun, uygulama imar planı, plan notları ve yönetmelikteki kullanım kararlarını ve yapılaşma şartlarını içeren, yapının yapılacağı imar parselini sınır ve boyutlarıyla gösteren belgedir.
Belgeyi yapı ruhsatını vermeye yetkili idare (belediye ya da il özel idaresi) düzenler. Yeni inşaat, ilave veya esaslı tadilat için yapı sahibi; aplikasyon krokisi ve tapu kayıt örneğiyle başvurur (Madde 55(2)). İdare imar durum belgesini, onaylı jeolojik-jeoteknik etüt raporunun ilgili bölümünü ve yol kotu tutanağını en geç iki iş günü, kanal kotu tutanağını en geç beş iş günü içinde verir (Madde 55(4)).
Belge, avan projenin ve ruhsat eki projelerin çıkış noktasıdır. PAİY'deki avan proje tanımı da projenin "geçerli imar durumuna" göre düzenlenmesini ister (Madde 4).
Belgede hangi bilgiler okunur?
Belgelerin biçimi idareden idareye değişir. İçerik ise aynı sorulara yanıt verir. Aşağıdaki sırayla okumak hata riskini azaltır.
| Sıra | Belgedeki bilgi | Ne anlatır | Dayanak |
|---|---|---|---|
| 1 | Ada, parsel, parsel alanı | Hesapların tabanı olan imar parseli | Uygulama imar planı, tapu |
| 2 | Kullanım kararı (konut, ticaret, karma…) | Parselde hangi işlevin yapılabileceği | Plan ve plan notları |
| 3 | Yapı nizamı (ayrık, bitişik, blok) | Komşu parsele göre konum | Plan |
| 4 | TAKS | Taban alanının parsel alanına oranı | PAİY Madde 4, 20 |
| 5 | KAKS (emsal) | Kat alanları toplamının parsel alanına oranı | PAİY Madde 4, 21, 22 |
| 6 | Kat adedi ya da bina yüksekliği | Düşey yapılaşma sınırı | Plan; PAİY Madde 9, 28 |
| 7 | Ön, yan, arka bahçe mesafeleri | Binanın parsel sınırına yaklaşabileceği mesafe | Plan; PAİY Madde 23 |
| 8 | Kot bilgisi, kademe hattı, plan notları | Binanın kot aldığı nokta ve özel kurallar | PAİY Madde 4, 10–14 |
TAKS: taban alanı sınırı
PAİY Madde 4'e göre taban alanı, bahçedeki eklenti ve müştemilat dahil yapıların tabii veya tesviye edilmiş zemin üzerinde kalan kısmının parseldeki izdüşüm alanıdır. TAKS, taban alanının imar parseli alanına oranıdır. Arazi eğimi nedeniyle zeminin üzerinde kalan bodrum katlar, zemin kat izdüşümüyle birlikte değerlendirilir.
Hesap basittir:
Azami taban alanı = TAKS × parsel alanı
KAKS (emsal): toplam kat alanı sınırı
PAİY Madde 4'e göre katlar alanı katsayısı (KAKS, emsal), yapının inşa edilen tüm kat alanları toplamının imar parseli alanına oranıdır.
Azami katlar alanı (emsal alanı) = KAKS × parsel alanı
Madde 21'e göre katlar alanı; bodrum kat, asma kat, çatı arası piyesi ve açık/kapalı çıkmalar dahil, kullanılabilen bütün katların toplamıdır. Bu toplamdan Madde 22'de sayılan alanlar düşülür. Planda emsal verilmemişse katlar alanı, TAKS ile kat adedinin çarpımıyla bulunur (Madde 21(4)).
Emsal hesabına dahil edilmeyen başlıca alanlar (Madde 22(1), özet):
- otopark alanları ve bina için gerekli asgari sığınak alanı,
- ısıtma, soğutma, tesisat, su deposu, trafo, jeneratör ve benzeri teknik hacimler,
- bağımsız bölüm net alanının %20'sini geçmeyen ve açık çıkma şartlarını taşıyan balkonlar, kat ve ara sahanlıkları dahil merdiven evi ile açık havuzlar,
- zorunlu kapıcı dairelerinin toplam 70 m²'si, atrium ve galeri boşlukları,
- maddede sayılan oran ve alan sınırları içindeki bazı ortak alanlar ve bodrum depoları.
Her kalemin ayrıntılı şartı vardır. Proje hesabında maddenin tam metni kullanılmalıdır. Konu ayrıca Emsal (KAKS) nedir? sayfasında anlatılır.
Kat adedi, bina yüksekliği ve "gabari"
PAİY Madde 4'e göre bina yüksekliği, binanın kot aldığı noktadan saçak seviyesine kadar olan, imar planı veya yönetmelikte öngörülen yüksekliktir. Saçak seviyesi, son kat tavan döşemesinin üst kotudur. Halk arasında bu sınıra gabari denir. "Gabari" ve plan notlarındaki "Hmax" kısaltması yönetmelik tanım terimi değildir; resmî karşılık "bina yüksekliği"dir. Ayrıntı: Gabari nedir?
Kat yükseklikleri, planda daha fazlası belirlenmemişse döşeme üst kotundan döşeme üst kotuna en fazla şu değerlerdir (Madde 28(1), seçilmiş bentler):
| Bölge | Zemin kat | Normal katlar |
|---|---|---|
| Konut bölgesi | 3,60 m | 3,60 m |
| Konut bölgesi, bodrum hariç 3 katı geçmeyen bina | 4,00 m | 4,00 m |
| Zemin katında ticaret yapılabilen konut bölgesi | 4,50 m | 3,60 m |
| Ticaret bölgesi | 4,50 m (asma katlı 5,50 m) | 4,00 m |
İskân edilen katların iç yüksekliği, asma katlar hariç 2,60 m'den az olamaz (Madde 28(4)).
Yönetmelikten önceki mevcut planlarda kat adedi veya bina yüksekliği belirtilmemişse, kat adedi parselin ön cephesindeki yolun genişliğine göre bulunur (Madde 9(1)):
| Yol genişliği (m) | En çok kat adedi (bodrum hariç) |
|---|---|
| ≤ 7,00 | 2 |
| 7,00 – 10,00 | 3 |
| 10,00 – 12,00 | 4 |
| 12,00 – 15,00 | 5 |
| 15,00 – 20,00 | 6 |
| 20,00 – 25,00 | 8 |
| 25,00 – 35,00 | 10 |
| 35,00 – 50,00 | 14 |
| > 50,00 | 18 |
Bu tablo yalnız Madde 9'un kapsamındaki parseller içindir. Planda kat adedi veya bina yüksekliği varsa plan geçerlidir. Kat adedi ile bina yüksekliği arasındaki dönüşümde, binanın kot aldığı noktaya en çok 1,20 m eklenerek bulunan subasman kotu dikkate alınır (Madde 9(1)(c)).
Uygulama imar planında aksine hüküm yoksa (Madde 23(1)):
- Ön bahçe ile yol kenarına ve kamusal alana komşu bahçe: en az 5,00 m
- Yan bahçe: en az 3,00 m
- Arka bahçe: en az 3,00 m
- Dörtten fazla katlı binalarda (zeminin üzerinde kalan bodrumlar dahil) yan ve arka bahçe, 4 katın üzerindeki her kat için 0,50 m artırılır. Bu hüküm park alanına komşu cephelerde uygulanmaz.
- Binanın en düşük kottaki görünen yüksekliği 60,50 m veya daha fazlaysa, ön, yan ve arka parsel sınırından en az 15,00 m çekilir.
Örnek okuma
Eğitim amaçlı örnek. Değerler bir belgeden alınmamıştır.
Konut alanı · Ayrık nizam · Parsel alanı 600 m² · TAKS 0,35 · KAKS 1,40 · 4 kat · Bahçe mesafeleri planda belirtilmemiş
| Adım | Hesap | Sonuç |
|---|---|---|
| Azami taban alanı | 0,35 × 600 m² | 210 m² |
| Azami emsal alanı | 1,40 × 600 m² | 840 m² |
| Kontrol | 4 kat × 210 m² | 840 m²; emsal sınırıyla uyumlu |
| Ön bahçe | Madde 23(1)(a) | en az 5,00 m |
| Yan ve arka bahçe | 4 kat, artış yok (Madde 23(1)(ç)) | en az 3,00 m |
| Azami kat yüksekliği | Konut, bodrum hariç 4 kat (Madde 28(1)(c)) | 3,60 m |
Emsal alanına otopark, sığınak ve Madde 22'deki diğer alanlar eklenince yapı inşaat alanı bulunur. Bu alan emsal alanından büyüktür ve ruhsat harcı, yapı denetim ücreti gibi hesaplarda kullanılır. Hesabı Emsal ve TAKS hesaplama aracı ile tekrarlayabilirsiniz.
Sık yapılan okuma hataları
- Brüt arsa alanını kullanmak. Hesap, tapudaki arsa alanıyla değil imar parseli alanıyla yapılır. Parselasyon veya yola terk sonrası alan farklı olabilir.
- Emsali yapı inşaat alanı sanmak. Emsal dışı alanlar eklenmeden metraj ve maliyet hesabı eksik kalır.
- Plan notlarını atlamak. Plan notu, yönetmelikteki genel kuraldan farklı bir değer koyabilir. Madde 23 ve 28'deki değerler planda aksine hüküm yoksa geçerlidir.
- Kademe hattını görmemek. Bir parselde birden fazla kat adedi veya yoğunluk kararı olabilir. Bu sınır planda kademe hattıyla gösterilir (Madde 4).
Sonraki adımlar
- Belgedeki değerlerle emsal ve TAKS hesabını yapın.
- Ruhsat sürecini İnşaat ruhsatı adım adım rehberinden izleyin.
- Ruhsat harcı için ruhsat harcı hesaplama aracını kullanın.
- Yüklenici ve şantiye şefi şartları için müteahhitlik yetki belgesi ve şantiye şefliği yönetmeliği rehberlerine bakın.
- Yapı bittiğinde iskân (yapı kullanma izni) sürecine geçin.
Kaynaklar ve Kontrol Kapsamı
- Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği (1 Temmuz 2026 tarihli değişiklikler işlenmiş metin): Madde 4 (tanımlar: avan proje, bina yüksekliği, imar durum belgesi, kademe hattı, katlar alanı katsayısı, saçak seviyesi, taban alanı, TAKS, yapı inşaat alanı), Madde 9, 21, 22, 23, 28, 55(2), 55(4), 55(15).
- 3194 sayılı İmar Kanunu: Madde 21 ve 22 (yapı ruhsatı ve başvuru belgeleri).
Kontrol tarihi: 4 Kasım 2026. Kapsam yukarıdaki maddelerdir. Yerel imar yönetmelikleri ve plan notları bu genel kurallardan farklı hüküm getirebilir. Parsele ait kesin değerler için ilgili idarenin onaylı imar durum belgesi esas alınır.