İskân nedir?
Günlük dilde iskân ya da iskân belgesi denilen belgenin resmî adı yapı kullanma izin belgesidir. 3194 sayılı İmar Kanunu Madde 30'a göre yapı tamamen bittiğinde tamamının, kısmen kullanılabilecek kısımları bittiğinde de bu kısımların kullanılabilmesi için inşaat ruhsatını veren idareden izin alınması zorunludur.
Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği (PAİY) Madde 64(1) aynı kuralı tekrarlar. İzin mal sahibinin başvurusu üzerine verilir. İdare yapının ruhsat ve eklerine, fen ve sağlık kurallarına uygun tamamlanıp tamamlanmadığını belirler (Madde 64(3)).
Yapının tamamlanma tarihi, yapı kullanma izninin verildiği tarihtir (İmar Kanunu Madde 31; PAİY Madde 64(6)).
Süreç adım adım
| Adım | İş | Süre / koşul | Dayanak |
|---|---|---|---|
| 1 | Yapı ruhsatına ve eki projelere uygun tamamlanır | Ruhsat süresi içinde | İmar Kanunu Madde 29 |
| 2 | Fenni mesul veya yapı denetim kuruluşu uygunluk raporunu hazırlar | — | PAİY Madde 64(1), 65(1) |
| 3 | Enerji kimlik belgesi düzenlenir | Yetki belgeli mimar, mühendis veya kuruluş | PAİY Madde 64(1) |
| 4 | Mal sahibi ruhsatı veren idareye başvurur | Dilekçe ya da idarenin matbu formu | PAİY Madde 65(1) |
| 5 | İdare dosyada ve yapı yerinde inceleme yapar | Ayrı başvuru gerekmez | PAİY Madde 64(3) |
| 6 | Belge düzenlenir | Yapı uygunsa 30 gün içinde | PAİY Madde 64(4) |
Belgenin birer örneği mal sahibine, müteahhide ve fenni mesullere verilir (Madde 64(4)).
Başvuruda hangi belgeler istenir?
PAİY Madde 65(1) listeyi sınırlar. İdare şunların dışında belge istemez:
- Başvuru dilekçesi ya da idarenin hazırladığı matbu form,
- Yapının ruhsat ve eklerine uygun yapıldığını, uygun malzeme kullanıldığını ve kullanımında fen ve sağlık bakımından sakınca olmadığını gösteren fenni mesul veya yapı denetim kuruluşu raporları,
- Enerji kimlik belgesi,
- Yapının fotoğrafları.
İdarede zaten bulunan, kurum kayıtlarına daha önce aktarılmış ya da başka idarelerin elektronik ortamda paylaştığı belgeler yeniden istenmez (Madde 65(2) ve (3)). Numarataj ve kanal bağlantısı bilgisi başvuru sahibinden istenmez; ilgili birim bu bilgiyi idareye elektronik ortamda verir (Madde 65(5) ve (6)).
İdare ayrıca anten ve haberleşme tesisatının çoklu sisteme uygunluğunu, atık ayrıştırma bacasını, ticari binalarda tabela yerini, sitelerde gri su toplama havuzu ve dış güvenlik kamerası tesisatı gibi önlemleri denetler (Madde 64(2)). Bu kalemler tamamlanmadan başvurmak süreci uzatır.
Kısmi yapı kullanma izni
Yapının bir kısmı tamamlandıysa yalnız o kısım için izin alınabilir. Bunun şartı, bu bölümlere hizmet veren ortak kullanım alanlarının tamamlanmış ve kullanılabilir olması ve yapıda mevzuata aykırılık bulunmamasıdır (Madde 64(5)). Kısmi izin alan bölümler elektrik, su ve benzeri hizmetlerden yararlandırılır (Madde 64(7)).
5 yıl kuralı: süre içinde iskân alınmazsa
| Kural | Dayanak |
|---|---|
| Yapıya başlama süresi ruhsat tarihinden itibaren 2 yıldır. Başlama süresiyle birlikte 5 yıl içinde bitirilmeyen yapının ruhsatı hükümsüz sayılır. | İmar Kanunu Madde 29 |
| Yapı kullanma izni 5 yıllık ruhsat süresi içinde düzenlenmelidir. | PAİY Madde 64(6) |
| Süre içinde tamamlanmayan ve ruhsatı yenilenmeyen yapı ruhsatsız yapı sayılır. | PAİY Madde 54(2) |
| Süre içinde başvurulursa ruhsat, ilk ruhsat tarihindeki plan ve mevzuata göre 5 yıl uzatılarak yenilenir. Süreye bağlı yenileme en çok iki kez yapılır. | PAİY Madde 54(3) |
| Ruhsata uygun tamamlandığı hâlde yalnız izin alınmadığı için ruhsatı hükümsüz kalan yapıya, denetim raporu ve idarenin incelemesiyle yeniden ruhsat alınmadan yapı kullanma izni verilir. | PAİY Madde 54(7) |
Yani yapı projesine uygun bittiyse süre geçmesi tek başına iskânı imkânsız kılmaz. Ancak aykırılık varsa ruhsatsız yapı hükümleri devreye girer.
İskân alınmazsa ne olur?
- Yapı elektrik, su ve kanalizasyon hizmetlerinden yararlandırılmaz (İmar Kanunu Madde 31). Yönetmelik haberleşme ve benzeri hizmetleri de sayar ve hizmeti veren idareyi sorumlu tutar (Madde 64(7)).
- Yapının tamamlanma tarihi oluşmaz; bu tarih iskân tarihidir.
- İzin, yapı sahibini Kanuna, ruhsata ve eklerine aykırılıktan doğan sorumluluktan ve vergi, resim ve harç yükümlülüklerinden kurtarmaz (İmar Kanunu Madde 30).
Sık yapılan hatalar
- Raporları sona bırakmak. Fenni mesul veya yapı denetim raporu ve enerji kimlik belgesi başvurunun zorunlu parçasıdır. Bu belgeler yapı bitmeden planlanmalıdır.
- Ortak alanları bitirmeden kısmi izin istemek. Kısmi izin için ortak kullanım alanlarının tamamlanmış olması şarttır.
- Ruhsat süresini izlememek. Süre dolmadan yenileme başvurusu yapılırsa ruhsat ilk tarihteki mevzuata göre uzatılır.
İlgili sayfalar
- İnşaat ruhsatı adım adım rehber
- İmar durumu nasıl okunur?
- Yapı denetim ve şantiye rehberi
- Yapı denetim ücreti hesaplama
- Şantiye şefliği yönetmeliği
- Müteahhitlik yetki belgesi
Kaynaklar ve Kontrol Kapsamı
- 3194 sayılı İmar Kanunu: Madde 29 (ruhsat süresi), Madde 30 (yapı kullanma izni), Madde 31 (kullanma izni alınmamış yapılar).
- Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği (1 Temmuz 2026 değişiklikleri işlenmiş metin): Madde 54(2), (3), (7); Madde 64(1)–(7); Madde 65(1)–(6).
Kontrol tarihi: 4 Kasım 2026. Kapsam yukarıdaki maddelerdir. Kat irtifakının kat mülkiyetine çevrilmesi, vergi ve SGK işlemleri bu yazının kapsamı dışındadır. Başvuru ayrıntıları için ruhsatı veren idare esas alınır.