IPE vs HEA vs HEB Profil Karşılaştırması
Avrupa'da yaygın kullanılan üç ana profil ailesi. Hepsi I/H şekilli ama farklı proporsiyona sahip, farklı kullanım alanlarına optimize edilmiştir. IPE: dar başlıklı, HEA: geniş başlıklı hafif, HEB: geniş başlıklı ağır.
Üç profil kesiti (ölçüler) · özet tablo · karar akışı · atalet momentleri (Iy/Iz) · uygulama örnekleri (TS EN 10034 + ÇYTHYE 2018).
Temel Geometrik Fark
Tablo: Temel Geometrik Fark özeti.
| Profil | Başlık Genişliği bf / Yükseklik h | Şekil |
|---|---|---|
| IPE | ~0.5 (dar) | Uzun "I" |
| HEA | ~1.0 (kare, ince) | "H" şekli |
| HEB | ~1.0 (kare, kalın) | "H" şekli |
Detaylı Karşılaştırma Tablosu
IPE200, HEA200, HEB200 (aynı yükseklikte):
Tablo: Detaylı Karşılaştırma Tablosu özeti.
| Parametre | IPE200 | HEA200 | HEB200 |
|---|---|---|---|
| Yükseklik h (mm) | 200 | 190 | 200 |
| Başlık gen. bf (mm) | 100 | 200 | 200 |
| Gövde kalınl. tw (mm) | 5.6 | 6.5 | 9.0 |
| Başlık kalınl. tf (mm) | 8.5 | 10.0 | 15.0 |
| Kesit alanı A (cm²) | 28.5 | 53.8 | 78.1 |
| Ağırlık (kg/m) | 22.4 | 42.3 | 61.3 |
| Iy (cm⁴) | 1943 | 3692 | 5696 |
| Iz (cm⁴) | 142 | 1336 | 2003 |
| iy (cm) | 8.26 | 8.28 | 8.54 |
| iz (cm) | 2.24 | 4.98 | 5.07 |
| Wpl,y (cm³) | 221 | 429 | 642 |
IPE — Dar Başlıklı (Kiriş İçin Optimize)
Özellikler
- Başlık genişliği yükseklik yarısı kadar
- Y ekseninde yüksek moment, Z ekseninde zayıf
- Malzeme verimli: aynı ağırlıkla yüksek Iy
- Kiriş olarak ideal
Kullanım
- Konsol ve mesnetli kirişler
- Çatı aşığı
- Taşıyıcı kiriş (Z ekseninde yan destek gerekli)
- Kısa-orta açıklık
Avantajlar/Dezavantajlar
✅ Ağırlık verimli ✅ Ekonomik ❌ Yan tarafa (lateral) zayıf ❌ Kolon olarak kullanılamaz (burkulma)
HEA — Geniş Başlıklı Hafif
Özellikler
- Başlık genişliği ≈ yükseklik
- Y ve Z ekseninde benzer atalet (neredeyse kare davranış)
- Orta süneklik
Kullanım
- Orta yüklü kolon (ana kullanım)
- Kafes yapılarda üst/alt başlık
- Küçük köprü ayakları
- 5-15 katlı bina kolonları
Avantajlar/Dezavantajlar
✅ Hafif, ekonomik kolon ✅ İki eksen de iyi ❌ HEB kadar güçlü değil ❌ Çok yüksek yük için yetersiz
HEB — Geniş Başlıklı Ağır
Özellikler
- HEA ile aynı genişlik, daha kalın gövde ve başlık
- En yüksek dayanım/ağırlık oranı (kolon için)
- %45 daha ağır ama %55 daha dayanıklı
Kullanım
- Yüksek bina kolonları
- Endüstriyel köprü
- Vinç kirişi
- Moment çerçevesi ana kolonları
Avantajlar/Dezavantajlar
✅ En yüksek dayanım ✅ Burkulma dayanımı yüksek ❌ Ağır, pahalı ❌ Uzun profil boyları pahalı
Farklı Kullanım için Seçim
Kiriş Tasarımı
Tablo: Kiriş Tasarımı özeti.
| Açıklık | Önerilen Profil |
|---|---|
| < 4 m | IPE 160-200 |
| 4-6 m | IPE 220-300 |
| 6-8 m | IPE 330-400 |
| 8-10 m | IPE 450-500 |
| 10-12 m | IPE 550-600 veya HEA |
| > 12 m | Kompozit veya özel |
Kolon Tasarımı
Tablo: Kolon Tasarımı özeti.
| Yük | Önerilen Profil |
|---|---|
| < 500 kN | HEA 160-200 |
| 500-1500 kN | HEA 240-300, HEB 200-260 |
| 1500-3000 kN | HEB 260-340 |
| 3000-5000 kN | HEB 340-400 |
| > 5000 kN | HEM veya kompozit |
HEM (geniş başlıklı ekstra ağır) en dayanıklı ama pahalı ve nadir.
Atalet Momenti Karşılaştırması
Aynı ağırlıkta (kg/m) profillerin Iy değeri:
Tablo: Atalet Momenti Karşılaştırması özeti.
| Ağırlık | IPE | HEA | HEB |
|---|---|---|---|
| ~22 kg/m | IPE200 (Iy=1943) | - | - |
| ~42 kg/m | IPE270 (Iy=5790) | HEA200 (Iy=3692) | - |
| ~60 kg/m | IPE330 (Iy=11770) | HEA240 (Iy=7760) | HEB200 (Iy=5696) |
Sonuç: IPE kiriş için, HEA/HEB kolon için optimize edilmiştir.
Fiyat Karşılaştırması (2026, S355)
Tümü metre başına maliyet:
Tablo: Fiyat Karşılaştırması (2026, S355) özeti.
| Profil | kg/m | TL/ton | TL/m |
|---|---|---|---|
| IPE200 | 22.4 | 54.000 | 1210 |
| HEA200 | 42.3 | 54.000 | 2284 |
| HEB200 | 61.3 | 54.000 | 3310 |
HEB, IPE'nin 2.7 katı fiyatındadır — ancak kullanım alanı farklıdır.
Tedarik Durumu (Türkiye 2026)
- IPE: Yerli üretim (Habaş, İçdaş, Kardemir) — kolay tedarik
- HEA, HEB: Kısmen yerli, ağırlıklı ithal (Arcelor, Peiner)
- Özel profillerde (HEA 400+, HEM) tedarik süresi 2-4 hafta
Eurocode 3 Özel Değerlendirmeler
Burkulma Eğrileri (S355)
Tablo: Burkulma Eğrileri (S355) özeti.
| Profil | Eksen Y (güçlü) | Eksen Z (zayıf) |
|---|---|---|
| IPE | Eğri a (α=0.21) | Eğri b (α=0.34) |
| HEA | Eğri b (α=0.34) | Eğri c (α=0.49) |
| HEB | Eğri b (α=0.34) | Eğri c (α=0.49) |
Lokal Burkulma Sınırları
IPE ince başlığı nedeniyle Sınıf 4 olabilir (etkin kesit azalır). HEA/HEB kalın başlık → Sınıf 1/2 (tam kapasite).
Karma Kullanım
Modern çelik yapılarda tipik dağılım:
- Kolon: HEA orta-büyük, HEB ağır yük
- Ana kiriş: IPE veya HEA (moment çerçevesinde)
- Tali kiriş (purlin): IPE küçük veya U profil
- Bağ elemanı: L, T profiller
Sık Sorulan Sorular
HEA mı HEB mi kullanmalı? Orta yüklü kolonlarda HEA (hafif, ekonomik). Yüksek binalarda veya ağır yüklerde HEB. Kural: N/A > 150 MPa ise HEB gerekli.
IPE kolon olarak kullanılabilir mi? Genellikle hayır. Çok zayıf eksen (iz çok düşük) nedeniyle yan tarafa burkulur. Sadece lateral destek + düşük yük varsa mümkün.
Neden Türkiye'de HEA daha az yaygın? HEA yerli üretim sınırlı olduğu için ithal hakim. Büyük projelerde tedarik süresi sorun. Alternatif olarak kaynaklı kutu kolonlar (RHS/SHS) tercih edilebilir.
İlgili
Son güncelleme: 22 Nisan 2026 · Kaynaklar: TS EN 10034:2022, TS EN 1993-1-1, üretici profil tabloları.
Önemli Mühendislik Uyarısı: Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; nihai tasarım, hesap ve uygulama kararları, güncel yönetmelikler ile proje koşulları çerçevesinde yetkili bir inşaat mühendisinin denetiminde alınmalıdır. Sayısal örnekler ve formüller genel mühendislik pratiğini yansıtır; her projenin kendine özgü zemin, yük ve çevre koşulları proje müellifince ayrıca değerlendirilmelidir.