Kısa yanıt
Marn, Eti Maden Genel Müdürlüğü'nün resmî terim sözlüğüne göre çok ince taneli kil minerallerinden ve kalsitin değişik oranlardaki karışımından oluşan bir tortul kayaçtır. Kil ve kireç (kalsit) oranına göre sertliği değişir; yaygın biçimde çimento hammaddesi olarak da kullanılır.
Tanım
Eti Maden Terim Sözlüğü, "marn" maddesini (madencilik terimi olarak işaretlenmiş) şu şekilde tanımlar: "Çok ince taneli kil minerallerinden ve kalsitin değişik oranlardaki karışımından oluşan tortul kayaç." Marn, kimyasal bakımdan kalsiyum karbonat (CaCO₃) ile kil minerallerinin birlikte çökelmesiyle oluşan, diyajenez geçirmiş bir tortul taştır; kil oranı arttıkça sertliği azalır, kalsit oranı arttıkça sertliği ve açık rengi artar.
Nerede kullanılır?
Marn, jeoteknik ve mühendislik jeolojisinde bir kayaç sınıfı olarak zemin/kaya etütlerinde karşılaşılan formasyonlardan biridir; kaya mekaniği sınıflamalarında genelde "yumuşak kaya" veya "zemin davranışlı" kayaç grubunda değerlendirilir. Yaygınlığı nedeniyle çimento sanayisinde önemli bir hammadde kaynağıdır: kalker (kireçtaşı) ile kil karışımından oluşan "marnlı kalker" formasyonları, klinker üretiminde doğrudan kullanılabilir. Bir sahadaki marn biriminin mühendislik özellikleri (dayanım, ayrışma duyarlılığı, şişme potansiyeli) somut zemin/kaya etüdüne dayanır; bu sayfa tek bir dayanım değeri önermez.
Sık karıştırılan terimler
- Kireçtaşı (kalker): Büyük ölçüde kalsiyum karbonattan oluşan tortul kayaçtır; marn ise kalsit ile kil karışımını içerir, saf kireçtaşından daha yumuşaktır.
- Şeyl: İnce taneli, tabakalı, killi bir tortul kayaçtır; marn kadar kalsit içermeyebilir, marnla benzer davranış gösterebilir ama bileşimi farklıdır.
- Puzolan: Marndan farklı olarak volkanik kökenli olabilen, çimentoya katıldığında bağlayıcı reaksiyon veren bir başka malzeme grubudur.
İlgili Yapıdan içerikleri
- Kaya mekaniği temel kavramları (RQD, RMR, Q sistemi): marn gibi kayaçların mühendislik sınıflandırma çerçevesi.
- Zemin sınıflandırması: USCS ve AASHTO sistemleri: kil/kalsit karışımlı birimlerin zemin sınıflandırmasındaki yeri.
- Taşıma gücü katsayıları tablosu (Nc, Nq, Nγ): marn gibi zayıf kayaç/zemin birimlerinde taşıma gücü değerlendirmesiyle ilişkili tablo.
Kaynaklar
- Eti Maden Genel Müdürlüğü — Terim Sözlüğü: "MARN, Çok ince taneli kil minerallerinden ve kalsitin değişik oranlardaki karışımından oluşan tortul kayaç." Erişim: 23 Eylül 2026.