Ana içeriğe geç
ToplulukSoru sor

Kar Yükü Hesaplama (Çatı)

Dayanak TS EN 1991-1-3 · TS 498:2021Hazırlayan Yapıdan Editör EkibiGüncellendi Kaynak 4 kaynağı incele

Hesap föyü

TS EN 1991-1-3 · TS 498:2021
ZEMİN KAR YÜKÜ

Kar bölgesi ve yükseltiye göre standart çizelgesinden okuyun (TS 498:2021 dokuz bölgeli çizelge).

ÇATI
BİTİŞİK ALÇAK ÇATI
KATSAYILAR

Genel durumda 1,0. Yalnız ısı geçirgenliği yüksek cam çatılarda hesapla azaltılabilir.

Çatı kesiti — seçili düzen (şematik) — şematikölçeksiz
0,60 kN/m²0,60 kN/m²α₁ = 25°α₂ = 25°birikmemiş düzen · yatay izdüşüm · sk = 0,75 kN/m²
02 HESAP

Sonuçlar

Ortak çarpanCe·Ct·sk = 1,00 × 1,00 × 0,750,750 kN/m²
Şekil katsayısı (sol)μ1(25°)0,800
Şekil katsayısı (sağ)μ1(25°)0,800
Birikmemiş — sols = 0,800 × 0,7500,60 kN/m²
Birikmemiş — sağs = 0,800 × 0,7500,60 kN/m²
En büyük kar yüküsmax = max(sol, sağ)0,60 kN/m²
Deprem birleşimi0,2 · S = 0,2 × 0,600,120 kN/m²
03 Adım adım hesap
  1. (1) Ortak çarpan
    Ce · Ct · sk
    = 1,00 × 1,00 × 0,75
    = 0,750 kN/m²
  2. (2) Şekil katsayısı μ1 — sol yüz
    μ1(α) — Çizelge 5.2
    = α ≤ 30° → 0,8
    = 0,800
  3. (3) Şekil katsayısı μ1 — sağ yüz
    μ1(α₂)
    = α ≤ 30° → 0,8
    = 0,800
  4. (4) Birikmemiş düzen (i)
    s = μ1 · Ce · Ct · sk
    = sol 0,800 × 0,750 ; sağ 0,800 × 0,750
    = 0,60 ; 0,60 kN/m²
  5. (5) Birikmiş düzen (ii): sol yüz yarıya iner
    sol 0,5·μ1(α₁) ; sağ μ1(α₂)
    = 0,5 × 0,60 ; 0,60
    = 0,30 ; 0,60 kN/m²
  6. (6) Birikmiş düzen (iii): sağ yüz yarıya iner
    sol μ1(α₁) ; sağ 0,5·μ1(α₂)
    = 0,60 ; 0,5 × 0,60
    = 0,60 ; 0,30 kN/m²
  7. (7) Deprem birleşimindeki kar (TBDY 2018 Denk. 4.11)
    0,2 · S
    = 0,2 × 0,60
    = 0,120 kN/m²
TS EN 1991-1-3 Madde 5.2–5.3.3. Yük yatay izdüşüm alanına etkir. sk kullanıcı girdisidir (TS 498:2021 dokuz bölgeli çizelge ile Millî Ek MA.1 değerleri farklıdır). Bitişik alçak çatı: Madde 5.3.6, γ=2 kN/m³, önerilen μw=0,8–4 ve ls=5–15 m. b1 üst bitişik eğimin yatay genişliğidir. Kayma üçgen dağılımının alanından bulunur; kısa alçak çatıda dağılım kenarda kesilir. Vadi, silindirik çatı, engel çevresi ve istisnai kar yükü dahil değildir.

Bu araç ön hesap amaçlıdır. Proje hesabı olarak kullanılamaz; sonuçlar sorumlu mühendis tarafından doğrulanmalıdır.

Hızlı Cevap

Çatı kar yükü s = μ1 · Ce · Ct · sk bağıntısıyla bulunur ve çatının yatay izdüşüm alanına etkir. Zemin kar yükü sk, yapı yerinin kar bölgesine ve yüksekliğine göre standarttaki çizelgeden okunur ve bu araca girilir. Şekil katsayısı μ1 çatı eğimine bağlıdır: 30°'ye kadar 0,8; 30° ile 60° arasında doğrusal azalır; 60° ve üstünde kar kayar ve μ1 = 0 olur. Kar tutucu ya da parapet varsa μ1 0,8'den küçük alınmaz. Çift eğimli çatıda birikmemiş düzene ek olarak, bir yüzün yükünün yarıya indiği iki birikmiş düzen de ayrı yükleme durumu olarak verilir. Deprem birleşiminde kar 0,2·S ile hesaba girer. İsteğe bağlı bitişik alçak çatı hesabı Madde 5.3.6 ile μ2, tepe yükü ve ls verir. Üst çatının bitişik eğimi tek eğimli ve kayması engelsiz kabul edilir. b1 bu eğimin yatay genişliğidir. Bitişik tepe yükü mevcut sMax ve deprem sonucundan ayrı bir yük halidir.

Bu konuda sorunuz mu var?

Meslektaşlarınıza sorun; okumak ve sormak ücretsiz.

Soru sor

Toplulukta bu konu

Sorular yükleniyor…

Kullanılan Formül

s = μ1 · Ce · Ct · sk
μ1 = 0,8 (α ≤ 30°) ; 0,8·(60 − α)/30 (30° < α < 60°) ; 0 (α ≥ 60°)
Deprem birleşimi: 0,2 · S

Kaynak: TS EN 1991-1-3 · TS 498:2021

Formül Türetme ve Yöntem

Kar yükü, zemin üzerindeki karakteristik kar yükünün (50 yıllık dönüş periyodu, yıllık aşılma olasılığı %2) çatıya aktarılmasıyla bulunur. Aktarım üç katsayıyla yapılır: şekil katsayısı μ1 çatının kar tutma biçimini, maruziyet katsayısı Ce rüzgârın karı süpürme etkisini, ısıl katsayı Ct ise çatıdan geçen ısının karı eritme etkisini temsil eder. Şekil katsayısı TS EN 1991-1-3 Çizelge 5.2'den gelir. Eğim 30°'yi geçince kar kaymaya başlar ve μ1 doğrusal azalır; 60°'de sıfır olur. Kar tutucu, parapet ya da saçakta engel varsa kar kayamaz ve μ1 0,8'den küçük alınmaz. Çift eğimli çatıda Madde 5.3.3 üç düzen tanımlar: (i) iki yüz de μ1(α) ile yüklü; (ii) sol yüz 0,5·μ1, sağ yüz μ1; (iii) sol yüz μ1, sağ yüz 0,5·μ1. Taşıyıcı sistem bu düzenlerin her biri için ayrı çözülür. Zemin kar yükü konusunda iki kaynak ayrışır. TS 498:2021 kar bölgesi sayısını dörtten dokuza çıkarmış ve il ile ilçe merkezlerinin değerlerini revize etmiştir. TS EN 1991-1-3:2007 Millî Eki ise 1997 baskısının dört bölgeli değerlerini kullanmaya devam eder; Mart 2025'te yenilenen TS EN 1991-1-3 Türkiye için değer önermemiştir (Altunok ve Fırat 2025). Bu nedenle araç sk'yi kullanıcıdan alır. Araç; yüksek yapıya bitişik çatıda birikmeyi (μw), çok açıklıklı çatı vadisini (μ2), silindirik çatıyı (μ3), çıkıntı ve engel çevresindeki birikmeyi, istisnai kar yükünü ve kar kütlesinin saçaktan sarkmasını hesaplamaz.

Yönetmelik Dayanağı

  • TS EN 1991-1-3

    Madde 5.2(3)

    Kalıcı/geçici tasarım durumunda çatı kar yükü s = μi · Ce · Ct · sk.

  • TS EN 1991-1-3

    Çizelge 5.2, Madde 5.3.2

    Şekil katsayısı μ1(α); kar tutucu ya da parapet varsa μ1 ≥ 0,8.

  • TS EN 1991-1-3

    Madde 5.3.3, Şekil 5.3

    Çift eğimli çatıda birikmemiş ve iki birikmiş yükleme düzeni.

  • TS EN 1991-1-3

    Çizelge 5.1, Madde 5.2(8)

    Maruziyet katsayısı Ce = 0,8 / 1,0 / 1,2; ısıl katsayı genel durumda Ct = 1,0.

  • TS 498:2021

    Zemin kar yükü çizelgesi ve il/ilçe listesi

    Dokuz kar bölgesi; il ve ilçe merkezlerinin zemin kar yükleri revize edilmiştir.

  • TBDY 2018

    Madde 4.4.4, Denklem 4.11

    Deprem birleşiminde kar yükü 0,2·S katsayısıyla alınır.

Adım Adım Nasıl Kullanılır?

  1. Zemin kar yükünü bulun

    Yapının bulunduğu il ve ilçenin kar bölgesini ve yükseltisini belirleyin; zemin kar yükü sk'yi standart çizelgesinden okuyup girin. 1500 m üzerindeki yerlerde meteorolojik ölçüme dayalı değer kullanılması önerilir.

  2. Çatıyı tanımlayın

    Tek eğimli ya da çift eğimli çatıyı seçin ve yüzlerin eğimini derece olarak girin. Kar tutucu ya da parapet varsa belirtin.

  3. Katsayıları seçin

    Arazinin rüzgâra açıklığına göre Ce'yi seçin. Isıl katsayı Ct'yi genel durumda 1,0 bırakın.

  4. Düzenleri ayrı çözün

    Çift eğimli çatıda birikmemiş ve iki birikmiş düzeni makas ve çerçeve hesabında ayrı yükleme durumu olarak kullanın.

Çözümlü Örnek

Örnek: çift eğimli spor salonu, sk = 3,12 kN/m², sol yüz 25°, sağ yüz 40°, korunaklı arazi (Ce = 1,2), Ct = 1,0. Ce·Ct·sk = 3,744 kN/m². μ1(25°) = 0,8; μ1(40°) = 0,8 × 20/30 = 0,533. Birikmemiş düzen: sol 3,00, sağ 2,00 kN/m². Birikmiş (ii): sol 1,50, sağ 2,00; birikmiş (iii): sol 3,00, sağ 1,00 kN/m². Deprem birleşimindeki kar 0,2 × 3,00 = 0,60 kN/m².

Parametrelerin Sonuca Etkisi

Zemin kar yükü (sk)Sonuçla doğru orantılıdır. Bölge ve yükselti değiştikçe en büyük etkiyi yapan girdidir; 1000 m üzerinde çizelge değerleri artırılır.
Çatı eğimi (α)30°'ye kadar etkisizdir; 30°–60° arasında μ1'i doğrusal azaltır; 60°'den itibaren kar yükü sıfıra iner (kar tutucu yoksa).
Maruziyet katsayısı (Ce)Rüzgâra açık arazide yükü %20 azaltır, korunaklı arazide %20 artırır.
Kar tutucu / parapetDik çatılarda eğim azaltmasını kaldırır; μ1 en az 0,8 olur.

Yaygın Hatalar

  • Eski dört bölgeli çizelge ile TS 498:2021'in dokuz bölgeli çizelgesini karıştırmak. Projede esas alınan baskı açıkça yazılmalıdır.
  • Kar yükünü çatı yüzeyine etkiyen yük sanmak. Değer yatay izdüşüm alanı içindir.
  • Çift eğimli çatıda yalnız birikmemiş düzeni çözmek. Birikmiş düzenler bazı elemanlarda daha elverişsiz kuvvet verir.
  • Kar tutucu ya da parapet olan dik çatıda eğim azaltması yapmak. Bu durumda μ1 0,8'den küçük alınmaz.
  • Yüksek binaya bitişik alçak çatıda birikmeyi atlamak. Bu durum μw ile ayrıca hesaplanmalıdır; araç kapsamı dışındadır.

Sık Sorulan Sorular

Bitişik alçak çatı birikmesi nasıl hesaplanır?

μ2=μw+μs; μw için önerilen 0,8–4,0 aralığı ve γh/sk üst sınırı kullanılır. ls=2h, 5–15 m ile sınırlanır. Üst eğim 15° üstündeyse bitişik eğimdeki karın yarısı üçgen kayma yüküne dönüştürülür. Üst eğim tek ve kayması engelsiz kabul edilir. Kısa alçak çatıda dağılım kenarda kesilir; tepe yükü ayrı sonuçtur.

Kar yükü nasıl hesaplanır?

Çatı kar yükü s = μ1 · Ce · Ct · sk bağıntısıyla hesaplanır. sk zemin kar yükü, μ1 çatı eğimine bağlı şekil katsayısı, Ce maruziyet, Ct ısıl katsayıdır. Örneğin sk = 0,85 kN/m², 20° eğim ve normal arazide s = 0,8 × 1,0 × 1,0 × 0,85 = 0,68 kN/m² olur.

Çatı eğimi kar yükünü nasıl değiştirir?

30°'ye kadar μ1 = 0,8 sabittir. 30° ile 60° arasında μ1 = 0,8·(60 − α)/30 bağıntısıyla azalır; örneğin 45°'de 0,4 olur. 60° ve daha dik çatılarda kar kayacağı kabul edilir ve μ1 = 0 alınır; kar tutucu varsa bu azaltma yapılmaz.

Zemin kar yükü hangi çizelgeden alınır?

TS 498:2021, Türkiye'yi dokuz kar bölgesine ayırır ve il ile ilçe merkezlerinin değerlerini yeniden düzenlemiştir. TS EN 1991-1-3:2007 Millî Eki ise 1997 baskısının dört bölgeli değerlerini kullanır. Projede hangi çizelgenin esas alınacağı idare ve proje şartnamesiyle belirlenmelidir.

Kar yükü çatı yüzeyine mi yatay alana mı etkir?

Kar yükü çatının yatay izdüşüm alanına etki eden yük olarak tanımlanır. Eğimli yüzeye dik bileşen gerekiyorsa ayrıca dönüştürülmelidir.

Deprem hesabında kar yükü nasıl alınır?

TBDY 2018 Denklem 4.11'deki G + Q + 0,2·S + E birleşiminde kar yükü 0,2 katsayısıyla girer. Araç bu bileşeni ayrıca verir.

Birikmiş kar düzeni neden önemlidir?

Rüzgâr karı bir yüzden diğerine taşıyabilir. Bir yüzde yük yarıya inerken diğer yüzde tam kalır; toplam yük azalsa da makas ve çerçevelerde daha elverişsiz iç kuvvetler doğabilir. Bu nedenle düzenler ayrı çözülür.

Kaynaklar ve Referanslar

Ücretsiz · Kayıt gerektirmez. Bu araç ön tasarım ve bilgilendirme amaçlıdır; nihai hesap, boyutlandırma ve uygulama yetkili inşaat mühendisi denetiminde, güncel yönetmelik ve proje koşullarına göre yapılmalıdır.