Kısa yanıt
Mahmuz, Türk Dil Kurumu'na göre köprü ayaklarında basıncı azaltmak amacıyla suyun geldiği ve gittiği yanlarda yapılan çıkıntıdır. Terim, akarsu kıyısında akışı yönlendiren benzer çıkıntı yapıları için de kullanılır; her uygulamada boyut ve malzeme projeye göre değişir.
Tanım
TDK Güncel Türkçe Sözlük, "mahmuz" maddesinin mühendislikle ilgili anlamını "Köprü ayaklarında, basıncı azaltmak için suyun geldiği ve gittiği yanlardaki çıkıntı" olarak verir. Aynı madde altında mahmuzun binicilik, kümes hayvanları ve denizcilikle ilgili başka anlamları da bulunur; sözlük bunları ayrı maddeler olarak sıralar.
Nerede kullanılır?
Köprü ayağı mahmuzu, akıntının ayağa çarpma açısını ve oyulma (kazı) etkisini azaltmak amacıyla ayağın memba (akışın geldiği) ve mansap (akışın gittiği) yüzlerine eklenen çıkıntılı kesit biçimidir. Benzer mantıkla, akarsu kıyısını veya taşkın yatağını koruyan yapılarda akışı kıyıdan uzaklaştırmak için yapılan çıkıntılara da uygulamada "mahmuz" denir; bu ikinci kullanım daha çok saha jargonunda geçer ve TDK'nin köprü ayağı tanımıyla aynı temel fikri (akışı yönlendiren çıkıntı) paylaşır. Hangi durumda hangi boyut ve geometrinin uygulanacağı hidrolik hesaba ve projeye bağlıdır; bu sayfa tek bir sayısal ölçü önermez.
Sık karıştırılan terimler
- Barbakan: İstinat duvarı gibi yapıların arkasındaki suyu tahliye eden delik; mahmuzdan farklı olarak akış yönlendirme değil drenaj işlevi görür.
- Batardo: Su yapısı inşaatı sırasında suyu geçici olarak tutan set; mahmuz kalıcı bir akış yönlendirme elemanıdır, batardo ise genelde geçicidir.
- Menfez kanat duvarı: Menfez ağzında zemini ve dolguyu koruyan yapı elemanı; mahmuzla benzer korunma amacı taşısa da konumu ve geometrisi farklıdır.
İlgili Yapıdan içerikleri
- Menfez hidrolik hesabı: akarsu yapılarında akış ve oyulma hesabının bağlamı.
- Çelik köprü tasarımına giriş: köprü ayağı ve alt yapı elemanlarının genel bağlamı.
- Erozyon nedir?: akarsu kıyısında aşınma ve koruma yapılarının ilişkili olduğu kavram.
Kaynaklar
- TDK Güncel Türkçe Sözlük — "mahmuz": "Köprü ayaklarında, basıncı azaltmak için suyun geldiği ve gittiği yanlardaki çıkıntı." Erişim: 23 Eylül 2026.