Kısa yanıt
TDK'ye göre eyvan, binaların ortasında bulunan, iç avluya açılan, üstü çoğunlukla tonozla örtülü, üç tarafı kapalı ve bir tarafı tamamen açık bir mekândır. Revak ise binanın avlusunda veya dış cephesinde yer alan, çatısı sütunlarla desteklenmiş, önü açık, uzunlamasına bir geçittir. İkisi de geleneksel mimaride sık görülür ama biçim ve konumları farklıdır.
Tanım
TDK Güncel Türkçe Sözlük, eyvan'ı "Genel olarak binaların ortasında bulunan ve iç avluya açılan, üstü çoğunlukla tonozla örtülü, üç tarafı kapalı, bir tarafı tamamen açık yer" olarak tanımlar (madde ayrıca "ayvan" yazımını eş anlamlı gösterir).
Aynı sözlük, revak'ı "Binanın avlusunda veya dış cephesinde yer alan, çatısı sütunlarla desteklenmiş, üstü düz dam, tonoz veya kubbelerle örtülü, uzunlamasına, önü açık yer" olarak tanımlar.
Aradaki fark ne?
İki tanım karşılaştırıldığında temel ayrım şudur: eyvan üç tarafı kapalı, tek tarafı açık bir oda benzeri hacimdir; revak ise sütun dizisiyle taşınan, önü baştan sona açık bir geçit/galeridir. Eyvan genelde bir mekânın kendisidir (örneğin bir medrese veya cami avlusunun ortasındaki büyük nişe benzer bölüm), revak ise bir cephe veya avlu kenarı boyunca uzanan, yürünebilir bir örtülü koridordur. Bir yapıda ikisi bir arada bulunabilir; örneğin avluyu çeviren revaklar, avlunun eksenindeki eyvana bağlanabilir.
Nerede kullanılır?
Bu terimler en çok geleneksel Türk-İslam mimarisinde (cami, medrese, kervansaray, han, saray) ve bunların rölöve, restitüsyon ve restorasyon projelerinde geçer. Bir yapının hangi bölümünün eyvan, hangisinin revak olduğu; planındaki konumuna, örtü biçimine ve açık cephe sayısına bakılarak belirlenir. Sayısal ölçü (açıklık, derinlik) projeye ve yapının dönemine göre değişir; bu sayfa tek bir ölçü önermez.
Sık karıştırılan terimler
- Sofa: Odaların açıldığı, genelde örtülü iç dağıtım mekânıdır; eyvandan farklı olarak dışa değil iç mekâna açılır.
- Kemeraltı/galeri: Revakla benzer biçimde sütun/kemer dizili geçit anlamına gelebilir, ama her galeri revak sayılmaz; konum ve yapısal detay projeye göre değerlendirilir.
- Son cemaat yeri: Camilerde girişin önündeki, genelde revaklı bölümdür; revak bu bölümün örtü ve taşıyıcı biçimini tarif eder, son cemaat yeri ise mekânın işlevsel adıdır.
İlgili Yapıdan içerikleri
- Restorasyon, restitüsyon, rekonstrüksiyon nedir?: eyvan ve revak gibi tarihi mimari elemanların belgelenmesi ve onarımıyla ilişkili temel kavramlar.
- Kârgir yapı nedir?: eyvan ve revakın sıkça uygulandığı yığma/kârgir yapı geleneğiyle ilgili terim.
- Hımış yapı nedir?: geleneksel yapı sistemleri arasında eyvan/revak içeren yapılarla birlikte anılan bir başka sistem.
Kaynaklar
- TDK Güncel Türkçe Sözlük — "eyvan": "Genel olarak binaların ortasında bulunan ve iç avluya açılan, üstü çoğunlukla tonozla örtülü, üç tarafı kapalı, bir tarafı tamamen açık yer; ayvan." Erişim: 23 Eylül 2026.
- TDK Güncel Türkçe Sözlük — "revak": "Binanın avlusunda veya dış cephesinde yer alan, çatısı sütunlarla desteklenmiş, üstü düz dam, tonoz veya kubbelerle örtülü, uzunlamasına, önü açık yer." Erişim: 23 Eylül 2026.