İş Güvenliği Risk Matrisi Nedir?

İnşaat sahasındaki tehlikelerin olasılık ve şiddetine göre risk seviyesini belirleyen 5×5 matris sistemidir. Risk = Olasılık × Şiddet. Sonuca göre kontrol önlemleri planlanır.

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu gereği her işyerinde risk değerlendirmesi zorunludur.

İSG · Risk Yönetimi

Risk Seviyeleri

  • 1–4 (Düşük): Kabul edilebilir. Rutin kontrol yeterli.
  • 5–9 (Orta): İyileştirme planlanmalı. Belirlenen sürede önlem alınır.
  • 10–16 (Yüksek): Acil iyileştirme gerekir. Çalışma devam edebilir ama önlem hemen planlanır.
  • 20–25 (Çok Yüksek): Çalışma durdurulmalı. Önlem alınmadan devam edilemez.

Kontrol Hiyerarşisi

  • 1. Elimine: Tehlikeyi ortadan kaldır (en etkili).
  • 2. İkame: Daha az tehlikeli alternatif kullan.
  • 3. Mühendislik: Korkuluk, bariyerit, havalandırma vb.
  • 4. İdari: Eğitim, prosedür, işaret, rotasyon.
  • 5. KKD: Kişisel koruyucu donanım (son çare).
Olasılık (O)1=Çok nadir, 2=Nadir, 3=Ara sıra, 4=Sık, 5=Çok sık. Geçmiş kayıtlar ve sektör verilerine göre belirlenir.
Şiddet (Ş)1=Önemsiz, 2=Hafif yaralanma, 3=Ciddi yaralanma, 4=Kalıcı iş göremezlik, 5=Ölüm/toplu kaza.
Risk SkoruR = O × Ş. Matris sonucu 1-25 arasında. Renk kodlu: yeşil (1-4), sarı (5-9), turuncu (10-16), kırmızı (20-25).
Risk=Olasılık×S¸iddet(1–5  o¨lc¸eg˘i)\text{Risk} = \text{Olasılık} \times \text{Şiddet} \qquad (1\text{–}5 \;\text{ölçeği})
5×5 L-Tipi Risk Değerlendirme Matrisi

Risk Matrisi

Ş=1
Önemsiz		Ş=2
Hafif		Ş=3
Ciddi		Ş=4
Ağır		Ş=5
Ölüm
O=5 Çok sık510152025
O=4 Sık48121620
O=3 Ara sıra3691215
O=2 Nadir246810
O=1 Çok nadir12345

Örnek: Yüksekte Çalışma

Tehlike: İskele üzerinde çalışma
Olasılık: 3 (Ara sıra — düşme olayları yaşanıyor)
Şiddet: 4 (Ağır yaralanma — kemik kırığı, kafa travması)
Risk: 3 × 4 = 12 → Yüksek Risk
Önlem: Güvenlik ağı + emniyet kemeri + eğitim → O=2, Ş=3, R=6 (Orta)

i1–5
1–5i

Risk Skoru

R

—

Maks: 25

Risk Seviyesi

⚙

—

Kontrol hiyerarşisi uygulanmalı

Olasılık

—

—

Şiddet

—

—

Önerilen Aksiyon

—

5×5 Risk Matrisi — Seçili Nokta
Hesap

Kaynaklar

6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu
Türkiye'de iş güvenliği mevzuatının temel çerçevesi. Risk değerlendirmesi zorunluluğu ve işveren sorumlulukları.
Kanun
ISO 45001:2018 — İSG Yönetim Sistemi
OHSAS 18001'in yerini alan uluslararası standart. Risk değerlendirme süreci ve kontrol hiyerarşisi.
Standart
ISO 31000 — Risk Yönetimi
Genel risk yönetimi çerçevesi. Risk matrisi, risk iştahı ve risk tepki stratejileri.
Standart
Müngen, U. — İnşaat İş Güvenliği
İnşaat sektörüne özgü tehlikeler, düşme, elektrik, hafriyat riskleri ve kontrol yöntemleri.
Ders Kitabı