Kütleçekimi (Bruckner) Diyagramı Nedir?

Karayolu yapımında kazı ve dolgu hacimlerinin güzergah boyunca dengelenmesini gösteren kümülatif hacim grafiğidir. Kazı fazlasının nereye taşınacağı veya dolgu açığının nereden karşılanacağını optimize eder.

Diyagramda yukarı giden bölgeler kazı, aşağı gidenler dolgu bölgesidir. Denge çizgisi ile kesişim noktaları serbest nakliye mesafesini belirler.

Yol · Hafriyat

Temel İlke

  • Kümülatif hacim: Güzergah boyunca kazı (+) ve dolgu (−) hacimleri toplanır.
  • Denge çizgisi: Yatay çizgi — altında ve üstünde kalan alanlar birbirine eşit.
  • Serbest nakliye: Denge çizgisinin iki kesişim noktası arasındaki mesafe.
  • Ücretli nakliye: Serbest nakliye mesafesini aşan taşıma.

Dikkat Noktaları

  • Kazı malzemesinin dolguya uygunluğu (şişme faktörü, sıkışma) göz önüne alınmalı.
  • Basitleştirilmiş model: gerçek projelerde her km'de kesit alanı hesabı gerekir.
  • Serbest nakliye mesafesi genelde 1000 m — ötesi ücretli nakliye.
Vkazı=Lk⋅hk⋅bΔV=Vkazı−VdolguV_{\text{kazı}} = L_k \cdot h_k \cdot b \qquad \Delta V = V_{\text{kazı}} - V_{\text{dolgu}}
Basitleştirilmiş Kütle Dengesi (Dikdörtgen kesit varsayımı)

Sayısal Örnek

Veri: Kazı bölgesi: L=200m, h=3m, b=10m → Vk = 200×3×10 = 6000 m³
Dolgu bölgesi: L=300m, h=2m, b=10m → Vd = 300×2×10 = 6000 m³
Fark = 0 → Tam denge — nakliye mesafesi optimizasyonu yapılmalı.

im
im
mi
im

Vkazı

—

Kazı hacmi (b=10m)

Vdolgu

—

Dolgu hacmi (b=10m)

Fark (|ΔV|)

Δ

—

Denge oranı

Durum

⚑

—

Kazı/dolgu dengesi

Kütleçekimi (Mass Haul) Diyagramı
Hesap

Kaynaklar

KGM — Yol İnşaatı Teknik Şartnamesi
Kazı-dolgu hesaplama yöntemleri, nakliye mesafesi sınıflandırması, şişme/sıkışma faktörleri.
Standart
Yayla, N. — Karayolu Mühendisliği
Bruckner diyagramı çizimi, denge çizgisi optimizasyonu, serbest nakliye mesafesi hesabı.
Ders Kitabı
Hickerson, T.F. — Route Location and Design
Klasik güzergah tasarımı. Mass haul diagram tekniği ve nakliye optimizasyonu detaylı anlatılır.
Klasik Referans