Yatay Kurp Tasarımı Nedir?

Karayolunda yön değişikliği yapılan bölgelerde aracın güvenli dönüş yapabilmesi için gereken minimum kurp yarıçapı (R_min) hesabıdır. Merkezkaç kuvveti, dever (superelevation) ve yanal sürtünme ile dengelenir.

Yetersiz yarıçap → araç kayma veya devrilme riski. Aşırı büyük yarıçap → gereksiz kamulaştırma ve maliyet.

Yol · Ulaşım

Nerede Kullanılır?

Şehir içi ve şehirlerarası karayolu geometrik tasarımı
Otoyol rampa ve kavşak tasarımı
Demiryolu ve hafif raylı sistem güzergahı
Maden ve orman yolları

Dikkat Noktaları

e_max iklime göre sınırlanır: buzlanma bölgesi → 0.06, normalde 0.08–0.10.
f (sürtünme) hızla ters orantılı azalır — yüksek hızda lastik tutunması düşer.
Görüş mesafesi kontrolü: kurp içi engeller en az duruş mesafesi kadar görüş sağlamalı.
Klotoid (geçiş spirali) ile dever geçişi sağlanır — ani dever uygulanmaz.

KGM Tipik R_min Değerleri

V (km/h)	e_max	f	R_min (m)
30	0.08	0.33	17
50	0.08	0.26	58
70	0.08	0.19	143
90	0.08	0.15	278
110	0.08	0.12	475
120	0.08	0.11	597

U = \dfrac{1}{R_{si} + \sum R_i + R_{se}} \qquad R_i = \dfrac{d_i}{\lambda_i}

Minimum Yatay Kurp Yarıçapı (V: km/h, R: m)

Sembol Sözlüğü

R_min	Minimum kurp yarıçapı	m
V	Tasarım hızı	km/h
e_max	Maksimum dever oranı	—
f	Yanal sürtünme katsayısı	—
127	= g/3.6² × 1000 birim dönüşümü	—

Türetim

Merkezkaç kuvveti: F_c = mv²/R
Dengeleyen kuvvet: F_d = mg(e + f)
F_c ≤ F_d → v²/R ≤ g(e+f)
R ≥ v²/[g(e+f)]
V: km/h → v = V/3.6 m/s:
R = V²/[127(e+f)]

Sayısal Örnek

Veri: V=80 km/h, e_max=0.08, f=0.15
R_min = 80²/[127×(0.08+0.15)] = 6400/29.21 = 219 m

Tasarım hızı, Vikm/h

Maks. dever, e_maxi—

Yanal sürtünme, fi—

Uygulanan Rim

R_min

—

e + f

—

Tanjant, T

—

Gerekli e

—

Durum

—

Min. Yarıçap, Rmin

—

V²/[127·(e+f)]

Gerekli Dever, e

—

emax sınırı

Güvenlik Durumu

⚑

—

R ≥ Rmin kontrolü

Hesap Adımları

Kaynaklar

KGM — Yol Geometrik Standartları

Türkiye karayolu tasarım kriterleri. Hız-yarıçap tabloları, dever, geçiş eğrisi uzunlukları.

Standart

AASHTO — A Policy on Geometric Design (Green Book)

ABD karayolu geometrik tasarım standardı. Minimum yarıçap, sürtünme-hız ilişkisi, görüş mesafesi.

Standart

Cüceloğlu — Karayolu Mühendisliği

Türkçe yol geometrik tasarımı ders kitabı. Yatay ve düşey kurp, klotoid hesabı.

Ders Kitabı

Yayla, N. — Karayolu Mühendisliği

Yol güzergah seçimi, geometrik standartlar, üstyapı tasarımı konularını kapsar.