Tekil Temel Boyutlandırma

Üstyapıdan gelen eksenel yük (N) ve moment (M) altında temel boyutlarının belirlenmesi, taban gerilmesinin zemin taşıma gücünü aşmamasının ve stabilite kontrollerinin yapılmasıdır.

Temel Mühendisliği

Taban Gerilmesi Dağılımı

e ≤ B/6: Trapez dağılım, tüm taban basınçta.
e > B/6: Üçgen dağılım, taban kısmen basınçta. Çekme oluşmaması için e ≤ B/6 tercih edilir.

e ≤ B/6

Stabilite Kontrolleri

Devrilme: FS ≥ 2.0. Kayma: FS ≥ 1.5. Oturma: δ ≤ 25mm. Tüm koşullar eşzamanlı sağlanmalıdır. TBDY 2018'e göre yük kombinasyonları uygulanır.

3 Kontrol

Temel Kalınlığı

Zımbalama kontrolü (kritik çevre d/2 uzaklıkta), eğilme kontrolü (kolon yüzünden itibaren) ve minimum kalınlık (h ≥ 300mm) ile belirlenir.

h_min ≥ 300mm

q_{\max,\min} = \dfrac{N}{BL}\left(1 \pm \dfrac{6e}{B}\right) \qquad e = \dfrac{M}{N}

Tekil Temel — Taban Gerilmesi (e ≤ B/6)

e ≤ B/6 Durumu (Trapez)

q_max	= N/A · (1 + 6e/B)
q_min	= N/A · (1 − 6e/B)
q_ort	= N/A
Kontrol	q_max ≤ q_a

e > B/6 Durumu (Üçgen)

q_max	= 2N / (3L·(B/2 − e))
q_min	= 0 (ayrılma)
c	= 3(B/2 − e) basınç bölgesi
Kontrol	q_max ≤ q_a

Stabilite Kontrolleri

FS_dev = (N·B/2) / M ≥ 2.0 | FS_kay = μ·N / H ≥ 1.5

→ Hesap Makinesi'nde deneyin

Sayısal Örnek

N=800kN M=120kNm qa=200kPa: B=2.0m e=0.15m sigma_max=290 kPa

Eksenel yük, N (kN)i

Moment, M (kNm)i

Yatay kuvvet, H (kN)i

Temel genişliği, B (m)i

Temel uzunluğu, L (m)i

qa (kPa)i

↓

q_max (kPa)

—

↑

q_min (kPa)

—

↔

e (m)

—

⊘

e ≤ B/6 ?

—

⟳

FS Devrilme

—

⇄

FS Kayma

—

⚑

Durum

—

Hesap Adımları

Temel Tipleri Karşılaştırması

Temel Tipi	Yük Aralığı	Zemin Koşulu	B Tipi
Tekil temel	200–2000 kN	q_a > 100 kPa	1–4 m
Birleşik temel	Komşu kolonlar	Yakın kolon aralığı	Dikdörtgen
Sürekli temel	Duvar altı	Çizgisel yük	Şerit
Radye temel	Yüksek toplam yük	q_a < 100 kPa	Tüm alan

Tipik Temel Boyutları

Kolon Yükü (kN)	q_a=100 kPa	q_a=200 kPa	q_a=400 kPa
300	1.75×1.75	1.25×1.25	0.90×0.90
800	2.85×2.85	2.00×2.00	1.45×1.45
1500	3.90×3.90	2.75×2.75	1.95×1.95

Standart Referanslar

TS 500 – Temel Hesabı
TS EN 1997-1 – Eurocode 7
TBDY 2018 – Bölüm 16
ACI 318 – Footing Design

Klasik Kitaplar

Das, B.M. – Principles of Foundation Eng.
Bowles, J.E. – Foundation Analysis & Design
Coduto, D.P. – Foundation Design
Ersoy, U. – Betonarme