Şev Stabilitesi Nedir?

Doğal veya yapay şevlerin kayma göçmesine karşı güvenliğinin değerlendirilmesidir. Bishop basitleştirilmiş dilim yöntemi, dairesel kayma yüzeylerinde güvenlik katsayısını hesaplar.

Geoteknik

Dilim Yöntemi

Kayma kütlesi dikey dilimlere bölünür. Her dilim için kaydırıcı ve dirençli kuvvetler hesaplanır. Bishop yönteminde dilimler arası düşey kuvvet dengesi ihmal edilir.

Dairesel Yüzey

Etkileyen Faktörler

Zemin parametreleri (c, φ), şev geometrisi (yükseklik, eğim), su tablası seviyesi, deprem etkisi (sismik katsayı) ve sürşarj yükleri stabiliteyi doğrudan etkiler.

Çok Faktörlü

Güvenlik Katsayısı Limitleri

Statik durum: FS ≥ 1.50, sismik durum: FS ≥ 1.10. Kalıcı yapılar için FS ≥ 1.50, geçici şevler için FS ≥ 1.25 kabul edilir.

FS ≥ 1.50

FS = \dfrac{\displaystyle\sum\!\left[\dfrac{c'b + W\tan\varphi'}{m_\alpha}\right]}{\displaystyle\sum W \sin\alpha}

Bishop Basitleştirilmiş Yöntem — m_α = cosα + (sinα·tanφ')/FS

Parametreler

c'	Efektif kohezyon (kPa)
φ'	Efektif sürtünme açısı (°)
W	Dilim ağırlığı (kN/m)
b	Dilim genişliği (m)
α	Dilim taban açısı (°)
u	Boşluk suyu basıncı (kPa)

FS Limitleri

Durum	FS_min
Kalıcı yapı (statik)	1.50
Geçici şev (statik)	1.25–1.30
Sismik durum	1.10
Su altı şev	1.50
Baraj gövdesi	1.50–2.00

Boşluk Suyu Basıncı Etkisi

r_u = \dfrac{u}{\gamma z} \quad\Rightarrow\quad W' = W(1 - r_u)

Su tablası yükseldikçe dirençli kuvvet azalır, FS düşer. r_u = 0.3–0.5 tipik değerlerdir.

→ Hesap Makinesi'nde deneyin

Sayısal Örnek

Veri: H=8m, β=30°, c=25kPa, φ=20°, γ=18kN/m³
Bishop basitleştirilmiş: FS ≈ Σ[c·b + W·tanφ] / Σ[W·sinα]
Tipik sonuç: FS ≈ 1.35 (daha hassas dilim analizi gerekir)

Kohezyon, c' (kPa)i

Sürtünme açısı, φ' (°)i

Birim h.a., γ (kN/m³)i

Şev yüksekliği, H (m)i

Şev eğimi (yatay:1)i

rui

Güvenlik Katsayısı (FS)

—

FS ≥ 1.50 güvenli

Kaydırıcı Moment (kNm/m)

—

Moment değeri

Durum

⚑

—

Stabilite durumu

Yöntem Karşılaştırması

Araştırmacı	Yıl	Katkısı	Kullanım
Fellenius	1927	İlk dilim yöntemi (sıradan dilim)	Basit ön analiz
Bishop	1955	Basitleştirilmiş dilim, moment dengesi	En yaygın yöntem
Spencer	1967	Kuvvet + moment dengesi (rigorous)	Detaylı analiz
Morgenstern-Price	1965	Genel kuvvet fonksiyonu	Karmaşık geometriler

Tipik Zemin Parametreleri

Zemin	c' (kPa)	φ' (°)	γ (kN/m³)
Yumuşak kil	5–15	18–25	16–18
Sert kil	15–40	22–30	18–20
Kum	0	28–40	17–20
Siltli kum	0–10	25–35	17–19

Standart Referanslar

TS EN 1997-1 – Şev Stabilitesi
TBDY 2018 – Bölüm 16.12: Doğal Şevler
BS 6031 – Code of Practice for Earthworks
USACE EM 1110-2-1902 – Slope Stability

Klasik Kitaplar

Duncan, J.M. & Wright, S.G. – Soil Strength & Slope Stability
Abramson, L.W. et al. – Slope Stability & Stabilization
Bishop, A.W. & Morgenstern, N. (1960)
Bromhead, E.N. – Stability of Slopes