Zemin Taşıma Gücü Nedir?

Bir temelin altındaki zeminin, göçme olmadan taşıyabileceği maksimum basınç değeridir. Terzaghi (1943) tarafından geliştirilen teori, sığ temeller için en yaygın kullanılan yöntemdir.

Geoteknik

Göçme Modları

Genel kayma: Sıkı/sert zeminlerde, belirgin kayma yüzeyi.
Yerel kayma: Orta sıkı zeminlerde, kısmi gelişim.
Delme tipi: Gevşek/yumuşak zeminlerde, sürekli batma.

3 Mod

Etkileyen Faktörler

Kohezyon (c), içsel sürtünme açısı (φ), birim hacim ağırlık (γ), temel genişliği (B) ve gömülme derinliği (D_f) hesabı doğrudan etkiler.

5 Parametre

Güvenlik Katsayısı

Nihai taşıma gücü (q_u), güvenlik katsayısı (FS = 2.5–3.0) ile bölünerek güvenli taşıma gücü (q_safe) elde edilir.

FS = 2.5–3.0

q_u = c \cdot N_c + \gamma \cdot D_f \cdot N_q + 0{,}5 \cdot \gamma \cdot B \cdot N_\gamma

Terzaghi Genel Kayma Taşıma Gücü Denklemi (1943)

Parametreler

c	Kohezyon (kPa)
φ	İçsel sürtünme açısı (°)
γ	Zemin birim hacim ağırlığı (kN/m³)
B	Temel genişliği (m)
D_f	Gömülme derinliği (m)

Taşıma Gücü Faktörleri

φ (°)	N_c	N_q	N_γ
0	5.70	1.00	0.00
10	9.61	2.69	1.22
20	17.69	7.44	5.39
25	25.13	12.72	9.70
30	37.16	22.46	19.13
35	57.75	41.44	42.62
40	95.66	81.27	100.39

Güvenli Taşıma Gücü

q_{\text{safe}} = \dfrac{q_u}{FS} \qquad (FS = 2{,}5 \text{–} 3{,}0)

Yerel kayma durumunda: c' = ⅔c, tan φ' = ⅔ tan φ kullanılarak düzeltilmiş değerler hesaplanır.

Sayısal Örnek

B=2m Df=1.5m c=25kPa phi=20 g=18: qult = 1.3cNc+qNq+0.4gBNg = 481+173+78 = 732 kPa qa=244kPa

Zemin Tipi Ön Tanımlı

Kohezyon, c kPa i

İçsel sürtünme açısı, φ ° i

Birim hacim ağırlık, γ kN/m³ i

Temel genişliği, B m i

Gömülme derinliği, D_f m i

Güvenlik katsayısı, FS — i

Gelismis tasarim (opsiyonel)

Meyerhof faktorleri (0/1)

Temel boyu L (m)

Su tablasi derinligi dw (m)

Sekil faktoru sc—

Derinlik faktoru dc—

Etkili gamma_e (kN/m3)—

—

Taşıma gücü katsayısı

—

Taşıma gücü katsayısı

Nγ

—

Taşıma gücü katsayısı

qu (kPa)

—

Nihai taşıma gücü

qa (kPa)

—

FS=3 ile güvenli taşıma

Durum

⚑

—

Terzaghi yöntemi

Zemin Sınıfı

⚙

—

Göçme modu

q_güvenli (kPa)

✓

—

FS ile güvenli taşıma

Bileşenler

—

Hesap Adımları (Nasıl Hesaplandı?)

Temel kesiti · gerilme dağılımı

Yöntem Karşılaştırması

Araştırmacı	Yıl	Katkısı	Kullanım
Terzaghi	1943	İlk kapsamlı taşıma gücü teorisi, 3 göçme modu	Şerit temeller, ön tasarım
Meyerhof	1963	Şekil, derinlik, eğim düzeltme faktörleri	Kare/dairesel temeller
Hansen	1970	Eğik yük, zemin yüzeyi eğimi düzeltmeleri	Karmaşık yükleme durumları
Vesić	1973	N_γ faktörünü iyileştirme	Genel amaçlı

Tipik Taşıma Gücü Değerleri

Zemin Tipi	q_safe (kPa)	Notlar
Yumuşak kil	25–50	Oturma kontrol edici
Sert kil	100–200	Orta temeller
Gevşek kum	50–150	Sıvılaşma riski kontrol edilmeli
Sıkı kum-çakıl	200–500	İyi taşıma gücü
Kaya	500–10000+	Çatlak durumu belirleyici

Standart Referanslar

TS EN 1997-1 (Eurocode 7) – Geoteknik Tasarım
TBDY 2018 – Bölüm 16: Temel Zemini
AASHTO LRFD Bridge Design Specifications
IS 6403:1981 – Sığ Temel Taşıma Gücü

Klasik Kitaplar

Terzaghi, K. (1943) – Theoretical Soil Mechanics
Das, B.M. – Principles of Foundation Engineering
Bowles, J.E. – Foundation Analysis and Design
Coduto, D.P. – Foundation Design