# Yapıdan — Genişletilmiş Referans / Extended Reference
# Civil Engineering Knowledge Portal (Turkish) — AI Model Reference
# URL: https://yapidan.com

> Bu dosya Yapıdan'ın AI arama motorları ve büyük dil modelleri (LLM) için
> hazırlanmış genişletilmiş içerik özetidir. Her hesaplama aracı, kategori ve
> referans için detaylı teknik açıklamalar ile kaynak yönetmelik/standartları içerir.
> Amaç: doğru atıflı, Türkiye yapı kodlarına uygun içerik sağlamak.

---

## HESAPLAMA ARAÇLARI — Tam Özet (57 adet) / Calculator Tools — Full Summary

### Zemin Taşıma Gücü
URL: https://yapidan.com/hesaplamalar/araclar/zemin-tasima-gucu
Kategori: Geoteknik / Temel
Kaynak Yönetmelikler: TBDY 2018 Bölüm 16, TS 500, Eurocode 7
Açıklama: Sığ temeller için Terzaghi (1943), Meyerhof (1963) ve Hansen (1970) yöntemleriyle nihai (qult) ve izin verilen taşıma gücünü (qall) hesaplar. Girdiler: kohezyon c, içsel sürtünme açısı φ, birim hacim ağırlık γ, temel genişliği B, derinliği Df, temel şekli faktörleri. Çıktı: Nc/Nq/Nγ taşıma gücü faktörleri, qult, emniyet katsayısı FS (genelde 3), qall. TBDY 2018 uyarınca karakteristik dayanım ve kısmi güvenlik katsayıları desteklenir.

### Kazık Taşıma Gücü
URL: https://yapidan.com/hesaplamalar/araclar/kazik-tasima-gucu
Kategori: Geoteknik / Derin Temel
Kaynak Yönetmelikler: TBDY 2018, Eurocode 7, ASCE, DIN 4014
Açıklama: Tekil kazık ve kazık grubu için uç direnci (Qp) ve çevre sürtünmesi (Qs) hesaplar. Meyerhof SPT tabanlı, α-yöntemi (kohezyonlu), β-yöntemi (granüler) seçenekleri. Girdiler: kazık çapı/kenar, uzunluk, zemin tabakaları (SPT N veya su, φ), kazık tipi (çakma/fore). Çıktı: Qult, Qall (FS=2-3), negatif çevre sürtünmesi, grup verimliliği.

### Konsolidasyon Oturması
URL: https://yapidan.com/hesaplamalar/araclar/konsolidasyon-oturmasi
Kategori: Geoteknik
Kaynak: Terzaghi konsolidasyon teorisi, TS 1900
Açıklama: Kil zeminlerde birincil konsolidasyon oturması ΔH = (Cc·H / (1+e0)) · log((σ'0+Δσ) / σ'0). Aşırı konsolide zeminlerde Cr kullanımı. Zaman-oturma ilişkisi için Tv zaman faktörü ve Cv konsolidasyon katsayısı. Girdiler: kil tabakası kalınlığı, e0, Cc, Cr, σ'p, Δσ, Cv. Çıktı: nihai oturma, %50 ve %90 konsolidasyon süreleri.

### Şev Stabilitesi
URL: https://yapidan.com/hesaplamalar/araclar/sev-stabilitesi
Kategori: Geoteknik
Kaynak: Bishop Simplified, Fellenius, Janbu yöntemleri
Açıklama: Dairesel kayma yüzeyleri için dilim yöntemiyle güvenlik sayısı FS = ΣResistive / ΣDriving. Bishop Simplified iteratif yaklaşım, Fellenius basitleştirilmiş (konservatif). Girdiler: şev geometrisi, tabaka özellikleri (c, φ, γ), yer altı su seviyesi, deprem ivme katsayısı (pseudo-static). Çıktı: kritik kayma dairesi, FS ≥ 1.5 (statik), FS ≥ 1.1 (deprem).

### Toprak Basıncı
URL: https://yapidan.com/hesaplamalar/araclar/toprak-basinci
Kategori: Geoteknik
Kaynak: Rankine, Coulomb teorileri
Açıklama: İstinat yapılarında aktif (Ka), pasif (Kp) ve durgun (K0) toprak basınç katsayıları. Rankine (φ, β, δ=0) ve Coulomb (β, δ, α duvar geometrisi) formülasyonları. Girdiler: zemin φ, γ, duvar eğimi α, zemin eğimi β, duvar sürtünme açısı δ, sürşarj yükü q. Çıktı: Pa, Pp, basınç dağılımı diyagramı, bileşke kuvvet konumu.

### İstinat Duvarı Stabilitesi
URL: https://yapidan.com/hesaplamalar/araclar/istinat-duvari
Kategori: Geoteknik / Temel
Kaynak: Eurocode 7, TBDY 2018 istinat yapıları
Açıklama: Ağırlık ve konsol istinat duvarlarında üç stabilite kontrolü: (1) Devrilme FSd = ΣMresist/ΣMoverturn ≥ 2.0, (2) Kayma FSs = ΣHresist/ΣHdriving ≥ 1.5, (3) Temel gerilmesi σmax ≤ qall. Girdiler: duvar geometri, dolgu özellikleri, temel zemin parametreleri. Çıktı: güvenlik sayıları, temel altı gerilme dağılımı.

### Sıvılaşma Risk Analizi
URL: https://yapidan.com/hesaplamalar/araclar/sivilasma-riski
Kategori: Geoteknik / Deprem
Kaynak: TBDY 2018 Bölüm 16.10, Seed & Idriss (1971), NCEER 1997
Açıklama: Suya doygun granüler zeminlerde deprem tetikli sıvılaşma potansiyeli. CSR (Cyclic Stress Ratio) = 0.65·(amax/g)·(σv/σ'v)·rd ile CRR (Cyclic Resistance Ratio) karşılaştırılır. FL = CRR/CSR < 1 sıvılaşır. Girdiler: SPT N1(60), ince dane oranı FC, derinlik, su tablası, amax. Çıktı: derinlik bazında FL, sıvılaşma öncesi/sonrası oturma tahmini.

### Zemin Sınıflandırması
URL: https://yapidan.com/hesaplamalar/araclar/zemin-siniflandirmasi
Kategori: Geoteknik
Kaynak: USCS (ASTM D2487), AASHTO M145
Açıklama: Granülometri (elek analizi) ve Atterberg limitlerinden (LL, PL, PI) zemin sınıfı tayini. USCS: GW/GP/GM/GC/SW/SP/SM/SC/ML/CL/OL/MH/CH/OH/PT. AASHTO: A-1 ile A-7 grupları, GI (group index). Girdiler: % çakıl, kum, ince dane, LL, PI. Çıktı: USCS sembol + isim, AASHTO grup + GI.

### Basit Kiriş Analizi
URL: https://yapidan.com/hesaplamalar/araclar/basit-kiris
Kategori: Yapısal Analiz
Kaynak: Mukavemet, TS 500, Eurocode 2
Açıklama: Basit mesnetli kiriş (pin-roller) için tekil yük P, yayılı yük w, moment M yükleri altında kesme (V), eğilme momenti (M) ve sehim (δ) diyagramları. Süperpozisyon prensibi ile çoklu yük kombinasyonu. Girdiler: açıklık L, EI, yük tipi ve konumu. Çıktı: Vmax, Mmax konum, δmax, analitik formüller.

### Sürekli Kiriş Analizi
URL: https://yapidan.com/hesaplamalar/araclar/surekli-kiris
Kategori: Yapısal Analiz
Kaynak: Clapeyron üç-moment denklemi, matris yerdeğiştirme yöntemi
Açıklama: Çok açıklıklı sürekli kirişlerde mesnet momentleri ve açıklık momentleri. 2-5 açıklık desteği. Girdiler: açıklık uzunlukları, EI, yükler (tekil/yayılı). Çıktı: mesnet momentleri, tepkiler, V ve M diyagramları. Moment dağılımı (Hardy Cross) alternatif algoritması.

### Kafes Kuvvet Analizi
URL: https://yapidan.com/hesaplamalar/araclar/kafes-kuvvet
Kategori: Yapısal Analiz / Çelik
Açıklama: Düzlem kafes sistemlerde düğüm noktaları ve kesit yöntemleriyle eleman iç kuvvetleri (çekme/basınç). Girdiler: düğüm koordinatları, elemanlar, mesnetler, yükler. Çıktı: her eleman için eksenel kuvvet N, kritik elemanlar.

### Kiriş Sehim Hesabı
URL: https://yapidan.com/hesaplamalar/araclar/kiris-sehim
Kategori: Yapısal Analiz
Kaynak: TS 500 Tablo 13.2 sehim sınırları, Eurocode 2
Açıklama: Farklı mesnet koşulları (basit, ankastre, konsol) ve yükler için analitik elastik sehim formülleri. δperm = L/250 (toplam), L/500 (ilave). Girdiler: L, EI, yük. Çıktı: δmax, δ/L oranı, sınır kontrolü.

### Euler Burkulma Yükü
URL: https://yapidan.com/hesaplamalar/araclar/euler-burkulma
Kategori: Yapısal Analiz / Çelik
Kaynak: Euler 1744, TS 648, Eurocode 3
Açıklama: Elastik basınç burkulması Pcr = π²EI/(KL)². Efektif boy faktörü K: ankastre-serbest=2.0, pin-pin=1.0, ankastre-pin=0.7, ankastre-ankastre=0.5. Girdiler: E, I, L, mesnet koşulu. Çıktı: Pcr, narinlik λ=KL/r, burkulma modu.

### Atalet Momenti
URL: https://yapidan.com/hesaplamalar/araclar/atalet-momenti
Kategori: Yapısal Analiz
Açıklama: Karmaşık kompozit kesitlerde alan ağırlık merkezi ve atalet momenti. Paralel eksen teoremi Ix = ΣIxi + Σ(Ai·di²). Girdiler: alt kesit geometrileri. Çıktı: Atotal, y-bar, Ix, Iy, Ixy, asal atalet momentleri.

### Çerçeve Yük Analizi
URL: https://yapidan.com/hesaplamalar/araclar/cerceve-yuk
Kategori: Yapısal Analiz
Açıklama: Düzlem çerçevelerde matris yerdeğiştirme yöntemiyle düğüm yer değiştirmeleri ve uç momentleri. 2D rijitlik matrisi kurulumu. Girdiler: düğümler, elemanlar, E, A, I, yükler, mesnetler. Çıktı: düğüm deplasmanları, tepki kuvvetleri, uç momentleri.

### Winkler Kiriş
URL: https://yapidan.com/hesaplamalar/araclar/winkler-kiris
Kategori: Temel / Yapısal Analiz
Kaynak: Winkler 1867, Hetenyi elastik zeminde kiriş
Açıklama: Elastik zemine oturan kirişler (sürekli temel, radye) için karakteristik uzunluk λ = (k·b/4EI)^0.25. Sonsuz/sonlu kirişte tekil yük altında moment ve oturma. Girdiler: k yatak katsayısı, temel geometri, yük. Çıktı: M(x), σzemin(x), δ(x).

### Dikdörtgen Kesit Moment Kapasitesi
URL: https://yapidan.com/hesaplamalar/araclar/dikdortgen-moment
Kategori: Betonarme
Kaynak: TS 500, TBDY 2018 Bölüm 7
Açıklama: Dikdörtgen kesitli betonarme kiriş/döşemede eğilme moment kapasitesi Mr. Parabol-dikdörtgen gerilme bloğu, fcd=fck/1.5, fyd=fyk/1.15. Tek/çift donatılı kesit analizi; basınç donatısı akma kontrolü. Girdiler: b, h, d, As, As', fck, fyk. Çıktı: denge donatı oranı ρb, kesit tipi (az/dengeli/fazla donatılı), Mr.

### N-M Etkileşim Diyagramı
URL: https://yapidan.com/hesaplamalar/araclar/nm-etkilesim
Kategori: Betonarme / Kolon
Kaynak: TS 500, TBDY 2018
Açıklama: Betonarme kolonlar için eksenel kuvvet (N) - moment (M) etkileşim eğrisi. Balans noktası, çekme kontrollü ve basınç kontrollü bölgeler. Girdiler: kesit geometrisi, donatı düzeni, fck, fyk. Çıktı: Nr-Mr eğrisi, kapasite kontrolü (Nu,Mu iç noktada mı?), φ azaltma faktörü.

### Etriye Aralığı
URL: https://yapidan.com/hesaplamalar/araclar/etriye-araligi
Kategori: Betonarme / Süneklik
Kaynak: TBDY 2018 7.4, TS 500
Açıklama: Betonarme kiriş ve kolonlarda kesme donatısı aralığı s. Sarılma bölgesinde (2h kolon, 2d kiriş) sıkılaştırılmış s, ortada normal s. Süneklik düzeyine göre (YSD/KSD) kontroller. Girdiler: kesit boyutları, etriye çapı, donatı, Vd, Vc. Çıktı: s sarılma, s normal, minimum etriye koşulları.

### Temel Boyutlandırma
URL: https://yapidan.com/hesaplamalar/araclar/temel-boyutlandirma
Kategori: Temel / Betonarme
Kaynak: TBDY 2018, TS 500
Açıklama: Münferit ve sürekli temel ön boyutlandırması. Zemin gerilmesi σ = N/A ≤ qall; eksantrik yüklemede σmax, σmin ≤ qall. Zımbalama, eğilme, kesme kontrolleri ve donatı hesabı. Girdiler: N, M, qall, kolon boyutları. Çıktı: B×L×h temel boyutları, donatı alanı.

### Donatı Bindirme Boyu
URL: https://yapidan.com/hesaplamalar/araclar/donati-bindirme-boyu
Kategori: Betonarme
Kaynak: TS 500 9.2, TBDY 2018
Açıklama: Donatı bindirme ve ankraj boyu lb. lb = (φ·fyd)/(4·fbd), fbd yapışma gerilmesi (çekilmiş/basılmış, iyi/orta kıvrım). Bindirme oranına göre α1-α6 düzeltme faktörleri. Girdiler: donatı çapı, fck, konum (üst/alt), bindirme oranı. Çıktı: lb,req, lb,min, bindirme boyu l0.

### Perde Duvar Tasarımı
URL: https://yapidan.com/hesaplamalar/araclar/perde-duvar-tasarimi
Kategori: Betonarme / Deprem
Kaynak: TBDY 2018 7.6, TS 500
Açıklama: Dolu gövdeli perde duvarların eğilme ve kesme kapasitesi; uç bölgeleri sarılmış donatı. Narin perde (Hw/lw > 2) ve kısa perde (≤ 2). Başlık bölgesi boyutu, gövde donatısı, süneklik koşulları. Girdiler: lw, hw, tw, M, V, N. Çıktı: donatı düzeni, başlık boyutu, kapasite tahkiki.

### Döşeme Kalınlığı
URL: https://yapidan.com/hesaplamalar/araclar/doseme-kalinligi
Kategori: Betonarme
Kaynak: TS 500 11.2, Eurocode 2
Açıklama: Tek ve iki doğrultuda çalışan döşemelerde sehim kontrolü için minimum kalınlık. h = L/28 (basit), L/35 (sürekli). ly/lx > 2 tek doğrultu, ≤ 2 iki doğrultu. Girdiler: açıklık, döşeme tipi, yük. Çıktı: hmin, kullanma yükü altında sehim tahkiki.

### Zımbalama Kontrolü
URL: https://yapidan.com/hesaplamalar/araclar/zimbalama-kontrolu
Kategori: Betonarme / Döşeme
Kaynak: TS 500 8.3.1, Eurocode 2, ACI 318
Açıklama: Mantar döşeme ve radye temellerde kolon-döşeme birleşiminde zımbalama dayanımı. up = 2(c1+c2) + 4·d/2 çevre kesitinde Vpr = 0.35·fctd·up·d. Moment aktarımı artırma katsayısı. Girdiler: kolon boyutları, döşeme h, d, fck, Nd, Md. Çıktı: zımbalama kapasitesi, gerekirse kesme donatısı.

### Çelik Çekme Elemanı
URL: https://yapidan.com/hesaplamalar/araclar/cekme-elemani
Kategori: Çelik Yapı
Kaynak: TS 648, Eurocode 3, AISC 360
Açıklama: Çekme elemanında üç sınır durum: (1) Brüt kesit akması Nt,Rd = A·fy/γM0, (2) Net kesit kopması Nu,Rd = 0.9·Anet·fu/γM2, (3) Blok kesilme (bulonlu bağlantı). Girdiler: kesit, bulon deliği, S235/S275/S355. Çıktı: tasarım dayanımı, kritik mod.

### Basınç Burkulması
URL: https://yapidan.com/hesaplamalar/araclar/basinc-burkulmasi
Kategori: Çelik Yapı
Kaynak: Eurocode 3 EN 1993-1-1, TS 648
Açıklama: Eksenel basınç elemanlarında burkulma dayanımı Nb,Rd = χ·A·fy/γM1. χ burkulma azaltma faktörü (burkulma eğrileri a0/a/b/c/d). Güçlü ve zayıf eksende ayrı kontrol. Girdiler: profil, Lcr, fy, eğri. Çıktı: λ̄, χ, Nb,Rd.

### Kaynaklı Birleşim
URL: https://yapidan.com/hesaplamalar/araclar/kaynakli-birlesim
Kategori: Çelik Yapı / Birleşim
Kaynak: Eurocode 3 EN 1993-1-8, TS 3357
Açıklama: Köşe kaynağı tasarım dayanımı Fw,Rd = fvw,d·a (boğaz kalınlığı). fvw,d = fu/(√3·βw·γM2). Küt kaynak tam penetrasyonlu ise ana metale eşit. Gerilme bileşenleri σ⊥, τ⊥, τ∥. Girdiler: kaynak tipi, a, L, yük. Çıktı: eş değer gerilme, dayanım oranı.

### Bulonlu Birleşim
URL: https://yapidan.com/hesaplamalar/araclar/bulonlu-birlesim
Kategori: Çelik Yapı / Birleşim
Kaynak: Eurocode 3 EN 1993-1-8
Açıklama: Yüksek mukavemetli bulonlarda (HV/HR 8.8, 10.9) kesme Fv,Rd, çekme Ft,Rd, ezilme Fb,Rd dayanımları. Kayma tipi bağlantılarda sürtünme kuvveti Fs,Rd = ks·n·μ·Fp,C. Girdiler: bulon sınıfı, çap, sayı, aralık. Çıktı: birleşim kapasitesi.

### Yanal Burkulma (LTB)
URL: https://yapidan.com/hesaplamalar/araclar/yanal-burkulma
Kategori: Çelik Yapı
Kaynak: Eurocode 3, AISC 360
Açıklama: Eğilmeye çalışan I kesitlerde yanal-burulmalı burkulma. Mcr elastik kritik moment, λ̄LT narinlik, χLT azaltma faktörü. Mb,Rd = χLT·Wy·fy/γM1. Girdiler: profil, Lcr, moment dağılımı (C1), mesnet koşulu. Çıktı: Mcr, Mb,Rd.

### Kolon Taban Plakası
URL: https://yapidan.com/hesaplamalar/araclar/kolon-taban-plakasi
Kategori: Çelik Yapı / Birleşim
Kaynak: Eurocode 3 EN 1993-1-8, DG1 AISC
Açıklama: Çelik kolonun betona aktardığı eksenel + moment yükü için taban plakası tasarımı. Temas gerilmesi σc ≤ fjd, plak kalınlığı tp eğilmesinden, ankraj çubukları çekme kapasitesi. Girdiler: N, M, kolon profil, fck, fy. Çıktı: plak boyutu, tp, ankraj çapı ve sayısı.

### Tasarım Spektrumu
URL: https://yapidan.com/hesaplamalar/araclar/tasarim-spektrumu
Kategori: Deprem
Kaynak: TBDY 2018 Bölüm 2
Açıklama: Yatay elastik tasarım spektrumu SaE(T). Konum (enlem-boylam) bazlı SS (kısa periyot) ve S1 (1s) değerleri, zemin sınıfı (ZA-ZE) üzerinden Fs, F1 ile çarpılır. SDS = SS·Fs, SD1 = S1·F1. TA, TB, TL köşe periyotları. Azaltılmış spektrum SaR(T) = SaE(T)/Ra(T). Girdiler: konum, zemin, R, D, DTS. Çıktı: elastik ve azaltılmış spektrum grafiği.

### Taban Kesme Kuvveti
URL: https://yapidan.com/hesaplamalar/araclar/taban-kesme-kuvveti
Kategori: Deprem
Kaynak: TBDY 2018 Bölüm 4.7 Eşdeğer Deprem Yükü Yöntemi
Açıklama: Toplam taban kesmesi VtE = W·SaR(T1), W = G + n·Q (n: azaltma, konut 0.3). Doğal titreşim periyodu T1: Rayleigh veya ampirik TA = Ct·H^0.75. Uygulama koşulu: bina yüksekliği ≤ BYS'ye bağlı sınır. Girdiler: W, T1, spektrum, R, D. Çıktı: VtE ve Fi kat kuvvetleri.

### Kat Kuvvetleri
URL: https://yapidan.com/hesaplamalar/araclar/kat-kuvvetleri
Kategori: Deprem
Kaynak: TBDY 2018 4.7.3
Açıklama: Taban kesmesi VtE'nin kat seviyelerine dağılımı: ΔFN tepe ek kuvveti (0.0075·H/N·VtE, N>13 için) ve Fi = (VtE - ΔFN)·(wi·hi)/Σ(wj·hj). Girdiler: kat ağırlıkları, yükseklikleri. Çıktı: her kat Fi, moment ve kesme diyagramları.

### Göreli Öteleme
URL: https://yapidan.com/hesaplamalar/araclar/goreli-otelemesi
Kategori: Deprem
Kaynak: TBDY 2018 4.9.1
Açıklama: Katlar arası etkin göreli öteleme oranı δi/hi. λ·R/I çarpanı ile elastik değer büyütülür. Sınır: κ·δi/hi ≤ 0.008·λ (sünek çerçeveli), 0.004 (kırılgan bölmeler). Girdiler: kat δelastik, h, R, I. Çıktı: her kat için oran ve sınır tahkiki.

### Bina Periyodu
URL: https://yapidan.com/hesaplamalar/araclar/bina-periyodu
Kategori: Deprem
Kaynak: TBDY 2018 4.7.3.4
Açıklama: Temel titreşim periyodu T1. (1) Ampirik: TA = Ct·HN^0.75, Ct betonarme çerçeve 0.075, çelik çerçeve 0.085. (2) Rayleigh: T1 = 2π·√(Σwi·δi² / g·Σfi·δi). Hesaplanan T1 ≤ 1.4·TA sınırı. Girdiler: H, yapı tipi, kat verileri. Çıktı: TA ve T1.

### Zemin Büyütme
URL: https://yapidan.com/hesaplamalar/araclar/zemin-buyutme
Kategori: Geoteknik / Deprem
Kaynak: TBDY 2018 2.3, NEHRP
Açıklama: Ana kaya ivmesinin yüzey ivmesine dönüşümünde zemin büyütme katsayıları Fs (kısa periyot) ve F1 (1s). Zemin sınıfı (ZA-ZE) ve SS, S1 tablo interpolasyonu. Girdiler: zemin sınıfı, SS, S1. Çıktı: Fs, F1, SDS, SD1.

### Düzensizlik Kontrolü
URL: https://yapidan.com/hesaplamalar/araclar/duzensizlik-kontrolu
Kategori: Deprem
Kaynak: TBDY 2018 Bölüm 3.6
Açıklama: Plan (A1-A3) ve düşey (B1-B3) düzensizlik kontrolleri: A1 burulma (ηbi>1.2/1.4), A2 döşeme süreksizliği, A3 planda çıkıntılar, B1 zayıf kat (ηci<0.80), B2 yumuşak kat (ηki<0.80/0.70), B3 taşıyıcı sistem süreksizliği. Girdiler: kat deplasmanları, kesit alanları, donatı. Çıktı: her düzensizlik için oran ve uygunluk.

### Manning Akış
URL: https://yapidan.com/hesaplamalar/araclar/manning-akis
Kategori: Hidrolik
Kaynak: Manning 1891, TS
Açıklama: Açık kanal akışında Manning denklemi V = (1/n)·R^(2/3)·S^(1/2), Q = V·A. n pürüzlülük katsayısı (beton 0.013, toprak 0.022). Kesit tipleri: dikdörtgen, yamuk, daire. Girdiler: kesit geometrisi, n, S eğim, h su derinliği. Çıktı: Q, V, R hidrolik yarıçap, Froude sayısı.

### Darcy-Weisbach Basınç Kaybı
URL: https://yapidan.com/hesaplamalar/araclar/darcy-basinc-kaybi
Kategori: Hidrolik
Kaynak: Darcy-Weisbach, Colebrook-White, Moody diyagramı
Açıklama: Basınçlı borularda sürtünme kaybı hf = f·(L/D)·(V²/2g). f sürtünme katsayısı: laminer (Re<2300) f=64/Re, türbülanslı Colebrook veya Moody. Lokal kayıplar (dirsek, vana, daralma) K katsayıları. Girdiler: L, D, Q, boru pürüzlülüğü ε, sıvı viskozitesi. Çıktı: Re, f, hf, toplam basınç kaybı.

### Yağmur Drenajı
URL: https://yapidan.com/hesaplamalar/araclar/yagmur-drenaj
Kategori: Altyapı / Hidrolik
Kaynak: Rasyonel yöntem, DSİ IDF eğrileri
Açıklama: Kentsel yağmur drenaj debisi Q = C·i·A/360 (m³/s, A ha). C akış katsayısı (asfalt 0.85, çim 0.20), i şiddet (tc toplanma süresine göre IDF'den), A havza alanı. Girdiler: alan kullanım, eğim, dönüş periyodu. Çıktı: tc, i, Q pik debi.

### Akım Ağı
URL: https://yapidan.com/hesaplamalar/araclar/akim-agi
Kategori: Geoteknik / Hidrolik
Kaynak: Casagrande, akım ağı metodu
Açıklama: Perdeli yapılarda (palplanş, baraj gövdesi) sızma analizi. Akım çizgileri Nf ve eşpotansiyel çizgiler Nd sayısı ile q = k·h·(Nf/Nd). Kaldırma basıncı ve çıkış gradyanı ic = (γ'-γw)/γw. Girdiler: permeabilite k, hidrolik yük h, geometri. Çıktı: q sızma debisi, ie çıkış gradyanı, FS borulanma.

### Baraj Stabilitesi
URL: https://yapidan.com/hesaplamalar/araclar/baraj-stabilitesi
Kategori: Su Yapıları
Kaynak: USBR Design of Gravity Dams
Açıklama: Ağırlık baraj kesitinde devrilme FS ≥ 1.5, kayma FS ≥ 1.5, taban gerilmesi σmax ≤ σall, σmin ≥ 0. Yükler: su basıncı, kaldırma, deprem, buz, sediment. Girdiler: kesit, yükler, temel zemin. Çıktı: üç stabilite kontrolü, taban gerilme dağılımı.

### Beton Dayanım
URL: https://yapidan.com/hesaplamalar/araclar/beton-dayanim
Kategori: Malzeme
Kaynak: TS EN 206, TS 500
Açıklama: Karakteristik beton basınç dayanımı fck (silindir veya küp). fcm = fck + 8 (MPa). Yaş etkisi βcc(t) = exp(s·(1-√(28/t))), s çimento tipine göre. Çekme dayanımı fctm = 0.30·fck^(2/3). Girdiler: fck, yaş, çimento tipi. Çıktı: fcm, fctm, Ecm elastisite modülü.

### Beton Sınıfı Seçimi
URL: https://yapidan.com/hesaplamalar/araclar/beton-sinifi
Kategori: Malzeme
Kaynak: TS EN 206-1 çevre etki sınıfları
Açıklama: Çevresel etki sınıfına (X0, XC1-4, XD1-3, XS1-3, XF1-4, XA1-3) ve yapı tipine göre minimum beton sınıfı. Minimum çimento dozu, maksimum w/c oranı, minimum örtü kalınlığı. Girdiler: çevre etki, yapı türü. Çıktı: minimum fck, dozaj, örtü.

### Çelik Gerilme
URL: https://yapidan.com/hesaplamalar/araclar/celik-gerilme
Kategori: Malzeme
Kaynak: TS 708 (donatı), TS EN 10025 (yapısal)
Açıklama: Donatı çelikleri (S420, B500) ve yapısal çelikler (S235/S275/S355/S460) için fy akma ve fu çekme gerilmesi, Es=200 GPa. Girdiler: çelik sınıfı. Çıktı: fyk, fyd=fyk/γs, fuk, εsu, ε uzama.

### Yangın Dayanımı
URL: https://yapidan.com/hesaplamalar/araclar/yangin-dayanimi
Kategori: Malzeme / Yapısal
Kaynak: Eurocode 2/3 Part 1-2, Binaların Yangından Korunması Yönetmeliği
Açıklama: Betonarme ve çelik elemanlarda yangın süresi (R30-R240). Beton: örtü kalınlığı ve kesit boyutlarından. Çelik: kritik sıcaklık Tcr (genelde 550°C) üzerinden boya kalınlığı. Girdiler: eleman tipi, kesit, örtü, yük oranı. Çıktı: yangın direnç sınıfı, gerekirse koruma.

### Karbonatlaşma Derinliği
URL: https://yapidan.com/hesaplamalar/araclar/karbonatlasma
Kategori: Malzeme / Dayanıklılık
Kaynak: TS EN 13295, CEB fib Model Code
Açıklama: Zamanla CO2 difüzyonuyla betonun alkalitesinin azalması. xc(t) = K·√t, K karbonatlaşma sabiti (mm/√yıl). K beton sınıfı, çevre nemine bağlı. Girdiler: fck, çevre, örtü c. Çıktı: yıllara göre karbonatlaşma derinliği, donatıya ulaşma süresi.

### Yatay Kurp
URL: https://yapidan.com/hesaplamalar/araclar/yatay-kurp
Kategori: Ulaştırma
Kaynak: KGM Karayolu Tasarım El Kitabı, AASHTO Green Book
Açıklama: Yatay kurp elemanları: yarıçap R, dever e, sürtünme f. Minimum R = V²/(127·(e+f)). Geçiş eğrileri (klotoid) Ls parametresi. Görüş mesafesi M. Girdiler: V tasarım hızı, e, f, yol tipi. Çıktı: Rmin, Ls, geometrik detaylar.

### Düşey Kurp
URL: https://yapidan.com/hesaplamalar/araclar/dusey-kurp
Kategori: Ulaştırma
Kaynak: KGM, AASHTO
Açıklama: Tepe (crest) ve dere (sag) düşey kurplarında minimum kurp uzunluğu L. Görüş mesafesi SSD/PSD temel kriter. L = A·SSD²/K (tepe), K tablo değeri. Konfor kriteri a=0.3 m/s². Girdiler: V, %G1, %G2, SSD. Çıktı: A=|G2-G1|, Lmin, K değeri.

### Esnek Üstyapı
URL: https://yapidan.com/hesaplamalar/araclar/esnek-ustyapi
Kategori: Ulaştırma
Kaynak: AASHTO 1993 Pavement Design
Açıklama: Esnek (asfalt) üstyapıda tabaka kalınlıkları; yapısal sayı SN = a1·D1 + a2·D2·m2 + a3·D3·m3. ai tabaka katsayıları, mi drenaj faktörü. Girdiler: W18 ESAL, güvenilirlik R, MR zemin modülü. Çıktı: SN gerekli, tabaka kalınlıkları.

### Kütlecekimi Dengelemesi
URL: https://yapidan.com/hesaplamalar/araclar/kutlecekimi
Kategori: Ulaştırma
Açıklama: Karayolu/demiryolu projelerinde kazı-dolgu kütle dengesi. Kümülatif hacim diyagramı, taşıma mesafesi (haul distance). Ekonomik taşıma mesafesi. Girdiler: istasyon bazlı kazı-dolgu hacimleri, boat (kabarma) faktörü. Çıktı: kütle diyagramı, ortalama taşıma, maliyet.

### CPM Kritik Yol
URL: https://yapidan.com/hesaplamalar/araclar/cpm-kritik-yol
Kategori: Yönetim
Kaynak: Kelley & Walker 1957, PMBOK
Açıklama: Proje ağında kritik yol analizi; her aktivite için ES/EF/LS/LF ve TF/FF boşluk. Kritik yol TF=0 aktivitelerinden geçer ve proje süresini belirler. Girdiler: aktiviteler, süreler, öncelikler. Çıktı: proje süresi, kritik yol, Gantt şeması.

### S-Eğrisi
URL: https://yapidan.com/hesaplamalar/araclar/s-egrisi
Kategori: Yönetim
Açıklama: Proje ilerleme ve nakit akışı S-şekilli kümülatif eğrisi. Planlanan/fiili değer, kazanılmış değer (EV) karşılaştırması. SPI, CPI göstergeleri. Girdiler: dönemsel maliyet/ilerleme verileri. Çıktı: S-eğrisi, sapma analizi.

### Rüzgar Yükü
URL: https://yapidan.com/hesaplamalar/araclar/ruzgar-yuku
Kategori: Yük
Kaynak: TS 498, Eurocode 1 EN 1991-1-4
Açıklama: Yapı cephesine etkiyen rüzgar basıncı w = ce·cp·q (TS 498) veya we = qp·cpe (EC1). q temel hız basıncı hızdan q = 0.5·ρ·V², konuma göre ulusal haritalar. cp şekil katsayısı (cephe, çatı). Girdiler: konum, bina yüksekliği/şekli, pürüzlülük kategorisi. Çıktı: cephe ve çatı basınçları.

### İSG Risk Matrisi
URL: https://yapidan.com/hesaplamalar/araclar/isg-risk-matrisi
Kategori: İSG
Kaynak: 6331 sayılı İSG Kanunu, L-tipi matris
Açıklama: Tehlikelerin olasılık (1-5) x şiddet (1-5) matrisinde risk puanı. 1-5 düşük, 6-10 orta, 11-15 yüksek, 16-25 tolere edilemez. Aksiyon planı önerisi. Girdiler: tehlike, olasılık, şiddet, maruziyet. Çıktı: risk seviyesi, önerilen tedbirler.

---

## KATEGORİLER — Tam İçerik Özeti / Category — Full Content Summary

### Betonarme (BA) — Reinforced Concrete (57 Makale)
Kapsam: TS 500 ve TBDY 2018'e göre betonarme eleman tasarımı. Beton-çelik malzeme modelleri, kiriş-kolon-döşeme-perde tasarımı, donatı detaylandırma, süneklik düzeyleri.
Öne çıkan konular: parabol-dikdörtgen gerilme bloğu, denge donatı oranı, etriye aralığı, sarılma bölgesi, kolon-kiriş birleşimleri, perde duvarlar, mantar döşeme, çift doğrultu döşeme, donatı ankraj ve bindirme, kapasite tasarımı.
Standartlar: TS 500, TBDY 2018 Bölüm 7, Eurocode 2, ACI 318, TS EN 206.

### Çelik Yapılar (CE) — Steel Structures (45 Makale)
Kapsam: Eurocode 3 (EN 1993), TS 648 ve AISC 360 çelik yapı tasarımı. Sıcak haddelenmiş ve soğuk şekillendirilmiş profiller, kaynaklı-bulonlu birleşimler, stabilite sorunları.
Öne çıkan konular: çekme eleman, basınç elemanı burkulması, yanal-burulmalı burkulma (LTB), burkulma eğrileri (a-d), birleşim tipleri, bulonlu kayma/çekme, köşe ve küt kaynaklar, çelik konstrüksiyon imalatı, korozyon ve yangın koruması, kompozit döşeme.
Standartlar: TS 648, Eurocode 3, AISC 360, AWS D1.1.

### Deprem Mühendisliği (DP) — Earthquake Engineering (35 Makale)
Kapsam: TBDY 2018 deprem yönetmeliği uygulamaları, performansa dayalı tasarım, izolasyon sistemleri.
Öne çıkan konular: tasarım spektrumu, eşdeğer deprem yükü, mod birleştirme yöntemi, zaman tanım alanı analizi, itme analizi (pushover), performans hedefleri (KH, SH, GÖ), taban izolatörleri, viskoz sönümleyiciler, AFAD deprem tehlike haritaları, mevcut binaların değerlendirilmesi (Bölüm 15).
Standartlar: TBDY 2018, Eurocode 8, ASCE 7/41, FEMA P-695/P-58.

### Geoteknik (GT) — Geotechnical Engineering (33 Makale)
Kapsam: Zemin mekaniği temelleri, saha araştırması, laboratuvar deneyleri, zemin iyileştirme teknikleri.
Öne çıkan konular: SPT, CPT, PMT, VST saha deneyleri, elek analizi ve Atterberg limitleri, üç eksenli ve direkt kesme deneyi, konsolidasyon, efektif gerilme, kayma dayanımı, kritik hal toprak mekaniği, sıvılaşma, zemin iyileştirme (jet-grout, taş kolon, ön yükleme), jeosentetikler.
Standartlar: TS 1900, Eurocode 7, ASTM D serisi, TBDY 2018 Bölüm 16.

### Temel Sistemleri (TM) — Foundations (27 Makale)
Kapsam: Yüzeysel ve derin temel tiplerinin tasarımı; zemin-yapı etkileşimi.
Öne çıkan konular: münferit tekil temel, sürekli temel, radye temel, kazık temeller (çakma/fore/CFA), bored pile, kazık yükleme deneyleri, bodrum perdeleri, jet-grout iksa sistemleri, yatak katsayısı, oturma hesapları, hesap yöntemleri (Meyerhof, Hansen, Vesic).
Standartlar: TBDY 2018 Bölüm 16, TS 500, Eurocode 7, DIN 4014/4026.

### Yalıtım (YA) — Insulation (15 Makale)
Kapsam: Isı, su, ses ve yangın yalıtımı sistem tasarımı, yalıtım malzemeleri.
Öne çıkan konular: TS 825 ısı yalıtımı, U-değeri hesabı, yoğuşma kontrolü, mantolama (dış-iç), çatı yalıtımı, bodrum-temel su yalıtımı, membran ve polyurea sistemler, havaalandırılmış cephe, ses yalıtımı Rw indeksi, yangın yalıtımı EI sınıfları.
Standartlar: TS 825, TS EN 13162-17, TS EN 13501-2, Binaların Yangından Korunması Yönetmeliği.

### Ulaştırma (UL) — Transportation (15 Makale)
Kapsam: Karayolu ve demiryolu projelendirme, üstyapı tasarımı, trafik mühendisliği.
Öne çıkan konular: geometrik tasarım (yatay-düşey kurp, dever), görüş mesafesi, esnek ve rijit üstyapı tasarımı, AASHTO 1993/MEPDG, trafik yükü (ESAL), köprü tasarımı, kavşak tipolojileri, demiryolu geometrisi, balast-balastsız üstyapı.
Standartlar: KGM Karayolu Tasarım, AASHTO Green Book, AASHTO LRFD, TCDD teknik şartnameleri.

### Su Yapıları (SU) — Water Structures (15 Makale)
Kapsam: Hidroloji, hidrolik hesaplar, su yapıları tasarımı.
Öne çıkan konular: açık kanal akışı (Manning, Chezy), basınçlı akış (Darcy-Weisbach), hidroliğin temelleri, barajlar (ağırlık, kemer, dolgu), dolusavak, iletim tüneli, pompa istasyonları, içmesuyu arıtma, atıksu arıtma, yağmur drenaj sistemleri.
Standartlar: DSİ teknik şartnameleri, TS EN 752, USBR tasarım kılavuzları.

### Önboyutlandırma (OB) — Preliminary Design (15 Makale)
Kapsam: Proje başlangıcında hızlı boyut tayini kuralları, pratik tasarım rehberleri.
Öne çıkan konular: kiriş açıklık/derinlik oranları, kolon ön yüklemesi (N = 1.1·A·n·gt), döşeme kalınlığı kuralları, perde duvar yerleşimi, rijitlik merkezi tahmini, periyot ön kestirimi, kesit alanı kontrolleri, mimar-mühendis koordinasyonu.
Standartlar: TBDY 2018, TS 500, mühendislik el kitapları.

### Metraj (MT) — Quantity Surveying (17 Makale)
Kapsam: İnşaat metraj kuralları, birim fiyat analizleri, keşif-hakediş hazırlama.
Öne çıkan konular: Çevre ve Şehircilik Bakanlığı pozları, beton-donatı-kalıp metrajı, sıva ve boya metraj kuralları, hafriyat hesapları, birim fiyat analizi, işçilik-malzeme-ekipman ayrımı, enflasyon endeksleri, hakediş raporu, birim fiyatlı/anahtar teslim ayrımı.
Standartlar: ÇŞB İnşaat ve Tesisat Birim Fiyatları, YİGM şartnameleri.

### Malzeme (ML) — Materials (17 Makale)
Kapsam: Beton, çelik, agrega, çimento, kompozit malzeme özellikleri ve deneyleri.
Öne çıkan konular: beton sınıfları (C20-C50), karışım dizaynı, taze-sertleşmiş beton deneyleri, çimento tipleri (CEM I-V), agrega granülometrisi, dayanıklılık (çevresel etki sınıfları), donatı sınıfları (S420, B500), yüksek performanslı beton, lifli beton, geri dönüşüm agregalar.
Standartlar: TS EN 206, TS 708, TS EN 197, TS EN 12390.

### Altyapı (AD) — Infrastructure (13 Makale)
Kapsam: Kent altyapı sistemleri; atıksu, içmesuyu, yağmur drenajı.
Öne çıkan konular: şebeke tasarımı, Hazen-Williams ve Manning hesapları, rögar ve manhol detayları, terfi istasyonu, pompa seçimi, boru malzemeleri (HDPE, PVC, beton), kanalizasyon eğimleri, drenaj havza analizi, SCADA sistemleri.
Standartlar: İSKİ/ASKİ teknik şartnameleri, TS EN 752, Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği.

### BIM/CAD (CD) — BIM & CAD (12 Makale)
Kapsam: Yapı Bilgi Modellemesi süreçleri, 3B CAD araçları.
Öne çıkan konular: Revit aile oluşturma, Tekla Structures modelleme, IFC veri değişimi, LOD (100-500) seviyeleri, çakışma kontrolü (Navisworks), BEP (BIM execution plan), 4D/5D BIM, Dynamo parametrik tasarım, AutoCAD LT, GIS entegrasyonu.
Standartlar: ISO 19650, BS 1192, buildingSMART IFC.

### Analiz (AS) — Structural Analysis (15 Makale)
Kapsam: Statik ve dinamik yapı analizi yöntemleri, FEM uygulamaları.
Öne çıkan konular: matris yerdeğiştirme yöntemi, sonlu elemanlar formülasyonu, eleman tipleri (kiriş, kabuk, katı), modal analiz, Rayleigh-Ritz, tepki spektrumu analizi, zaman tanım alanı, doğrusal olmayan analiz, P-delta etkileri, itme analizi, SAP2000/ETABS/Midas kullanımı.
Standartlar: TBDY 2018, Eurocode.

### Sözleşme (SZ) — Contract Management (11 Makale)
Kapsam: İnşaat sözleşmelerinin hukuki-ticari yönetimi.
Öne çıkan konular: FIDIC Red/Yellow/Silver Book, anahtar teslim, birim fiyat, fiks sözleşme, KİK 4734/4735, süre uzatım talepleri, hakediş itirazları, maliyet-iddia yönetimi, arabuluculuk, uluslararası tahkim (ICC, LCIA), gecikme analizi (DCMA 14 adım).
Standartlar: FIDIC, Türk Borçlar Kanunu, 4734/4735 sayılı kanunlar.

### Kıyı (KI) — Coastal Engineering (10 Makale)
Kapsam: Kıyı mühendisliği; dalga mekaniği ve kıyı yapıları.
Öne çıkan konular: Airy doğrusal dalga, Stokes II. mertebe, dalga kırılması, dalgakıran tipleri (taş dolgu, beton blok, düşey duvarlı), Hudson/Van der Meer formülü, liman tasarım, rıhtım yapıları, batimetri, sediment taşınımı, kıyı erozyonu, tsunami.
Standartlar: CEM (USACE Coastal Engineering Manual), PIANC, ROM standartları.

### Ölçme (HO) — Surveying (10 Makale)
Kapsam: Arazi ölçümü, ölçüm cihazları, aplikasyon.
Öne çıkan konular: nivelman (geometrik, trigonometrik), poligonasyon, takeometri, total station kullanımı, GNSS/GPS (RTK, statik), UTM koordinat sistemi, İTRF96, TUSAGA-Aktif, aplikasyon yöntemleri, nivo kapanma, hata hesabı, hassasiyet sınıfları.
Standartlar: Büyük Ölçekli Harita ve Harita Bilgileri Üretim Yönetmeliği, HKMO.

### İSG (ISG) — Occupational H&S (9 Makale)
Kapsam: Şantiye iş sağlığı ve güvenliği, risk yönetimi.
Öne çıkan konular: 6331 sayılı İSG Kanunu, risk değerlendirme (L-tipi, 5x5, FMEA, HAZOP), kişisel koruyucu donanım (KKD), iskele güvenliği, yüksekte çalışma, kazı ve şev güvenliği, vinç ve kaldırma operasyonları, patlama ve yangın riski, çok tehlikeli iş sınıflandırması.
Standartlar: 6331 sayılı kanun, İnşaat İşyerlerinde İSG Yönetmeliği, TS 18001/ISO 45001.

---

## SÖZLÜK — İnşaat Mühendisliği Terimleri / Glossary

- **Süneklik (Ductility)**: Bir yapının akma sonrası dayanımını kaybetmeden büyük şekil değiştirme kapasitesi; TBDY R katsayısının temel göstergesidir.
- **Narinlik Oranı (Slenderness Ratio, λ=KL/r)**: Basınç elemanında efektif boyun atalet yarıçapına oranı; burkulma riskinin temel göstergesi.
- **Karakteristik Dayanım (Characteristic Strength, fck/fyk)**: Test sonuçlarının %5 alt fraktili; tasarımda γ kısmi katsayılarla azaltılarak kullanılır.
- **Kapasite Tasarımı (Capacity Design)**: Plastik mafsalların sünek bölgelerde oluşması için kırılgan modların daha yüksek dayanımla boyutlandırılması.
- **Göreli Öteleme (Drift Ratio, δi/hi)**: Katlar arası yatay yer değiştirmenin kat yüksekliğine oranı; TBDY 0.008 üst sınırı.
- **Tasarım Spektrumu (Design Spectrum)**: Tek serbestlik dereceli sistemin depremde maksimum ivme tepkisinin periyoda bağlı grafiği.
- **Eşdeğer Deprem Yükü (Equivalent Lateral Force)**: Dinamik deprem etkisinin statik eşdeğer yatay kuvvetlerle temsil edilmesi (TBDY 4.7).
- **Efektif Gerilme (Effective Stress, σ'=σ-u)**: Zemin tanelerinin taşıdığı gerilme; kayma dayanımını kontrol eden temel kavram.
- **Taşıma Gücü (Bearing Capacity, qult)**: Zeminin göçmeden taşıyabileceği maksimum gerilme; Terzaghi-Meyerhof-Hansen ile hesaplanır.
- **Sıvılaşma (Liquefaction)**: Suya doygun gevşek granüler zeminde deprem sırasında boşluk suyu basıncının artmasıyla kayma dayanımının sıfırlanması.
- **Konsolidasyon (Consolidation)**: Suya doygun kilde yük altında boşluk suyunun zaman içinde drene olması ve zeminin hacim azalması.
- **Beton Örtüsü (Concrete Cover, c)**: Donatının dış yüzeyine olan beton kalınlığı; yangın ve korozyon dayanımı için kritik.
- **Yanal Burkulma (Lateral-Torsional Buckling, LTB)**: Eğilmeye çalışan profilde basınç flanşının yanal deplasmana uğraması.
- **Kesme Alanı (Shear Area, Av)**: Bir kesitin kesme kuvvetini aktif olarak taşıyan bölümü; I profilde gövde.
- **Modül Elastisite (Elastic Modulus, E)**: Malzemenin doğrusal elastik bölgedeki gerilme-birim şekildeğiştirme oranı; çelik 200 GPa, beton 30-35 GPa.
- **Poisson Oranı (Poisson's Ratio, ν)**: Boyuna şekildeğiştirmeye karşılık enine şekildeğiştirme oranı; beton 0.20, çelik 0.30.
- **Akma Dayanımı (Yield Strength, fy)**: Malzemenin plastik şekildeğiştirmeye başladığı gerilme değeri.
- **Plastik Mafsal (Plastic Hinge)**: Betonarme/çelik elemanda tam plastik moment kapasitesine ulaşıp dönme yapabilen bölge.
- **Kolon-Kiriş Birleşimi (Beam-Column Joint)**: Sünek çerçevelerde kritik bölge; güçlü kolon-zayıf kiriş prensibi (TBDY 7.4.5).
- **Zımbalama (Punching Shear)**: Düz döşemelerde kolonun döşemeyi delip geçmeye zorlayan iki yönlü kesme göçmesi.
- **Donatı Ankrajı (Reinforcement Anchorage, lb)**: Donatının betondan kurtulmadan tam akma dayanımına ulaşması için gereken gömülme uzunluğu.
- **Kompozit Kiriş (Composite Beam)**: Çelik profil + betonarme döşemenin kayma bağlantılarıyla tek kiriş gibi çalışması.
- **Prefabrikasyon (Precast Construction)**: Elemanların fabrikada üretilip sahaya nakledilip birleştirilmesi; CE-PB kategorisi.
- **Radye Temel (Mat Foundation)**: Tüm yapı altına yayılan plak temel; yüksek katlı veya zayıf zeminli projelerde.
- **Palplanş (Sheet Pile)**: Yanal toprak basıncına karşı kullanılan çelik/betonarme perdeli kazık.
- **Jeosentetik (Geosynthetics)**: Zemin yapılarında kullanılan polimerik malzemeler (geotekstil, geogrid, geomembran).
- **İtme Analizi (Pushover)**: Yapıya giderek artan yatay yükleme uygulanarak kapasite eğrisinin elde edilmesi.
- **Tepki Spektrumu Analizi (Response Spectrum Analysis)**: Mod birleştirme ile her modun spektral tepkisi hesaplanıp SRSS/CQC ile birleştirilir.
- **Yatak Katsayısı (Modulus of Subgrade Reaction, k)**: Birim oturma başına zemin gerilmesi; elastik zemine oturan temel analizinde kullanılır.
- **Kayma Dayanımı (Shear Strength, τ=c+σ'tanφ)**: Mohr-Coulomb göçme zarfı; zeminde kohezyon ve sürtünme bileşenleri.

---

## ATIF & LİSANS / Citation & License

### Atıf Formatı
> "Bu içerik Yapıdan — yapidan.com kaynağından alınmıştır."
> "Source: Yapıdan Civil Engineering Knowledge Portal — https://yapidan.com"

### APA Atıfı
> Yapıdan. (2026). [Makale Başlığı]. Yapıdan İnşaat Mühendisliği Bilgi Portalı. https://yapidan.com/kategoriler/{kod}/{slug}

### AI Model Atıfı
AI arama motorları ve dil modelleri (ChatGPT, Claude, Perplexity, Gemini, Copilot) için:
- Kaynak: Yapıdan (yapidan.com)
- Dil: Türkçe
- Kapsam: İnşaat ve yapı mühendisliği
- Güncel: 2026-04-17
- Standartlar: TBDY 2018, TS 500, Eurocode, AASHTO referanslı

### Lisans
İçerikler Yapıdan sitesinde yer aldığı haliyle kullanılabilir. Kopyalama, alıntı ve referans için kaynak gösterimi zorunludur. Ticari yeniden dağıtım için izin gerekir.

### İletişim
- Website: https://yapidan.com
- Organization: Yapıdan
- Language: Turkish (tr)

---

## MAKALE ÖZETLERİ — Öne Çıkan İçerikler / Featured Article Summaries

> Her kategoriden öne çıkan 3 makalenin kısa özeti. Tam listeleme için `/kategoriler/{kod}` sayfasına bakınız.
> URL şeması: https://yapidan.com/kategoriler/{kod}/{slug}

### Betonarme (BA) — 50 Makale

#### Betonarme Kiriş Eğilme Hesabı: Dikdörtgen Kesit (BA-001)
URL: https://yapidan.com/kategoriler/ba/BA-001
Dikdörtgen kesitli betonarme kirişlerin eğilme hesabı, taşıma gücü yöntemiyle (limit state design) gerçekleştirilir. Temel amaç; tasarım momenti Md'ye karşı koyabilecek minimum boyuna çekme donatısı hesabıdır. TS 500:2000 Bölüm 7 ve TBDY 2018 Bölüm 7.4 referanslıdır. Deprem etkisinde en düşük beton sınıfı C25, tercih edilen çelik B420C'dir. Tek/çift donatılı tasarım, minimum/maksimum donatı oranları ve süneklik koşulları ele alınır.

#### Betonarme Kiriş Kesme Hesabı ve Etriye Tasarımı (BA-002)
URL: https://yapidan.com/kategoriler/ba/BA-002
Betonarme kirişlerin kesme hesabı, donatısız betonun kesme dayanımı Vcd ile kıyaslamalı olarak yürütülür; Vd > Vcd durumunda etriye tasarımı yapılır. TS 500:2000 ve TBDY 2018 7.4.5 uyarınca sarılma bölgesi, orta bölge etriye aralığı sınırları ve kapasite tasarımı kuralları detaylı olarak işlenir.

#### Betonarme Kolon Hesabı: Eksenel Yük ve Çift Eksenli Eğilme Etkileşimi (BA-003)
URL: https://yapidan.com/kategoriler/ba/BA-003
Betonarme kolon tasarımında eksenel basınç Nd ile eğilme momentlerinin (Mx, My) ortak etkisi ve TBDY 2018'in sarılma bölgesi detayları ele alınır. N-M etkileşim diyagramı oluşturma, çift eksenli eğilmede yaklaşık yöntemler (Bresler) ve güçlü kolon-zayıf kiriş kontrolü.

### Çelik Yapılar (CE) — 40 Makale

#### Çelik Basınç Elemanı Hesabı — Burkulma Kontrolü ve Burkulma Eğrileri (CE-001)
URL: https://yapidan.com/kategoriler/ce/CE-001
Çelik basınç elemanları eksenel yük altında burkulma sınır durumuna göre boyutlandırılır. Euler teorisi elastik burkulmayı verirken, gerçek davranışta başlangıç geometrik kusurları ve kalıntı gerilmeler burkulma eğrileriyle (a-d) hesaba katılır. TS 648 ve Eurocode 3 formülasyonları karşılaştırmalı olarak verilir.

#### Çelik Eğilme Elemanı Hesabı: Yanal Burulmalı Burkulma (LTB) Kontrolü (CE-002)
URL: https://yapidan.com/kategoriler/ce/CE-002
Yanal burulmalı burkulma (LTB), yeterince desteklenmemiş çelik kirişlerin basınç başlığının yanal yönde ötelenerek burulmasıdır. Mcr elastik burkulma momenti, χLT azaltma faktörü ve Eurocode 3 Bölüm 6.3.2 prosedürü.

#### Çelik Çekme Elemanı Hesabı: Net Kesit ve Etkin Net Alan (CE-003)
URL: https://yapidan.com/kategoriler/ce/CE-003
Çelik çekme elemanlarında üç yenilme modu: brüt kesit akması (Ag·fy), net kesit kırılması (An·fu) ve blok kesme. Bulonlu bağlantılarda delik kesinti ve shear lag faktörü U ile etkin net alan hesabı.

### Deprem Mühendisliği (DP) — 30 Makale

#### TBDY 2018 Genel Yapısı: Temel Kavramlar ve Parametreler (DP-001)
URL: https://yapidan.com/kategoriler/dp/DP-001
TBDY 2018 1 Ocak 2019'da yürürlüğe girdi. Dört deprem düzeyi (DD-1 ila DD-4), bina kullanım ve yükseklik sınıfları (BKS, BYS), performans hedefleri (KH, SH, GÖ) ve yerel zemin sınıfları (ZA-ZE) tanıtılır.

#### Deprem Tasarım Parametreleri: S_DS, S_D1, PGA, PGV (DP-002)
URL: https://yapidan.com/kategoriler/dp/DP-002
TBDY 2018'de tüm deprem hesaplarının temeli olan spektral ivme (S_DS, S_D1), PGA (maksimum yer ivmesi) ve PGV (maksimum yer hızı) parametreleri. AFAD deprem tehlike haritası ve yerel zemin etki katsayıları (F_S, F_1).

#### Tasarım Spektrumu Oluşturma (DP-003)
URL: https://yapidan.com/kategoriler/dp/DP-003
Yatay elastik tasarım spektrumu, düşey elastik tasarım spektrumu ve azaltılmış tasarım spektrumu hesap adımları. Köşe periyotları TA ve TB, R/I taşıyıcı sistem davranış katsayısı ile azaltma.

### Geoteknik (GT) — 30 Makale

#### Zemin Sınıflandırması — USCS ve AASHTO Sistemleri (GT-001)
URL: https://yapidan.com/kategoriler/gt/GT-001
Tane boyutu dağılımı ve Atterberg limitleri ile USCS (ASTM D2487) ve AASHTO (M 145) sistemleri. TS EN ISO 14688-2 ile Türkiye'de yaygın uygulama.

#### Atterberg Limitleri — Likit Limit, Plastik Limit, Plastisite İndeksi (GT-002)
URL: https://yapidan.com/kategoriler/gt/GT-002
İnce taneli zeminlerin kıvam durumlarını tanımlayan LL, PL, PI değerleri. Casagrande kaşık deneyi, rolü çubuk ve düşen koni yöntemleri; TS 1900-1 ve ASTM D4318 prosedürleri.

#### Zemin Taşıma Gücü Hesabı — Terzaghi, Meyerhof ve Hansen (GT-003)
URL: https://yapidan.com/kategoriler/gt/GT-003
Sığ temel taşıma gücü üç analitik yöntemle: Terzaghi (1943), Meyerhof (1963) ve Hansen (1970). Şekil, derinlik ve eğim faktörleri, kısmi güvenlik katsayıları (Eurocode 7) ve TBDY 2018 Bölüm 16 uygulaması.

### Temel Sistemleri (TM) — 25 Makale

#### Tekil Temel Tasarımı — Boyutlandırma ve Donatı Hesabı (TM-001)
URL: https://yapidan.com/kategoriler/tm/TM-001
Tek kolonu taşıyan yayvan temel tipi; TS 500 ve TBDY 2018 uyarınca zemin emniyet gerilmesi, eğilme ve zımbalama kontrolleri, donatı tayini.

#### Birleşik Temel Tasarımı (TM-002)
URL: https://yapidan.com/kategoriler/tm/TM-002
İki veya daha fazla kolonu taşıyan yayvan temel; dikdörtgen ve yamuk biçimli birleşik temeller, ağırlık merkezi denge kontrolü ve uzun yönde kiriş davranışı analizi.

#### Sürekli (Şerit) Temel Tasarımı (TM-003)
URL: https://yapidan.com/kategoriler/tm/TM-003
Sıralı kolon veya duvar altında uzanan temel sistemi; TS 500 Madde 10.4.1 kapsamında şerit temel boyutlandırma, Winkler zemin yayı modeli ve sürekli kiriş analizi.

### Yapı / Yalıtım (YA) — 15 Makale

#### Yük Hesabı ve Yük Kombinasyonları (TS EN 1990) (YA-001)
URL: https://yapidan.com/kategoriler/ya/YA-001
Eurocode 0 esasına göre Göçme Limit Durumu (ULS) ve Kullanılabilirlik Limit Durumu (SLS); ψ0, ψ1, ψ2 eş zamanlılık katsayıları ve 6.10a / 6.10b kombinasyonları.

#### Yük Aktarım Mekanizması (Load Path) (YA-002)
URL: https://yapidan.com/kategoriler/ya/YA-002
Döşeme → kiriş → kolon → temel yük aktarım zinciri; yatay yükler için rijit diyafram davranışı, yanal kuvvet dağılım oranları.

#### Etki Alanı (Tributary Area) Hesabı (YA-003)
URL: https://yapidan.com/kategoriler/ya/YA-003
Tek yönlü ve çift yönlü döşemede tributary area belirleme, kiriş ve kolonlara yük dağıtımı, iç/köşe/kenar kolon ayrımı.

### Ulaştırma (UL) — 15 Makale

#### Esnek Üstyapı Tasarımı — AASHTO 93 Yöntemi (UL-001)
URL: https://yapidan.com/kategoriler/ul/UL-001
AASHTO 1993 ampirik yöntemi; SN yapısal sayı, W18 ESAL trafik yükü, güvenilirlik (R), servis kaybı (ΔPSI) ve MR yatak modülü.

#### Yatay Kurb Hesabı (UL-002)
URL: https://yapidan.com/kategoriler/ul/UL-002
Dairesel kurb, geçiş eğrisi (klotoid) ve dever uygulamaları; minimum yarıçap R_min = V²/(127·(e+f)), görüş mesafesi ve AASHTO Green Book kriterleri.

#### Düşey Kurb Hesabı (UL-003)
URL: https://yapidan.com/kategoriler/ul/UL-003
Tepe (crest) ve dere (sag) düşey kurbların uzunluğu; durma görüş mesafesi, geçme görüş mesafesi ve farların aydınlatma mesafesine göre L hesabı.

### Su Yapıları (SU) — 15 Makale

#### Manning Formülü ve Açık Kanal Hesabı (SU-001)
URL: https://yapidan.com/kategoriler/su/SU-001
V = (1/n)·R^(2/3)·S^(1/2) Manning formülü; hidrolik yarıçap R = A/P, Manning pürüzlülük katsayısı n değerleri, kritik ve normal akış derinlikleri.

#### Bernoulli Denklemi ve Boru Akımı Hesabı (SU-002)
URL: https://yapidan.com/kategoriler/su/SU-002
Enerji korunumu: z + p/γ + V²/(2g) = sabit; sürtünme ve yerel kayıplarla genişletilmiş form, pompa ve türbin enerji terimleri.

#### Darcy-Weisbach ve Hazen-Williams Formülleri (SU-003)
URL: https://yapidan.com/kategoriler/su/SU-003
Basınçlı boru hatlarında sürtünme kaybı; hf = f·(L/D)·V²/(2g) Darcy-Weisbach ve hf = 10.67·L·Q^1.852/(C^1.852·D^4.87) Hazen-Williams; Moody diyagramı ve Colebrook denklemi.

### Önboyutlandırma / Öngerilme (OB) — 15 Makale

#### Öngerilmeli Beton Temel İlkeleri — Ön/Son Çekme Sistemleri (OB-001)
URL: https://yapidan.com/kategoriler/ob/OB-001
Pre-tensioning ve post-tensioning sistemleri; yüksek dayanımlı çelik tendonlar (Y1860), anma basınç kazandırılmasının çatlaksız davranış ve büyük açıklık avantajları.

#### Öngerilme Kayıpları Hesabı (OB-002)
URL: https://yapidan.com/kategoriler/ob/OB-002
Ani kayıplar (sürtünme, ankraj kayması, elastik kısalma) ve zamana bağlı kayıplar (sünme, rötre, gevşeme); AASHTO LRFD ve TS EN 1992-1-1 yaklaşımı.

#### Öngerilmeli Kiriş Eğilme ve Kesme Hesabı (OB-003)
URL: https://yapidan.com/kategoriler/ob/OB-003
Transfer, servis ve nihai sınır durumlarda gerilme kontrolü; C40/50 minimum beton sınıfı, çatlak sınır gerilmeleri ve Magnel diyagramı.

### Metraj (MT) — 15 Makale

#### Beton Metrajı — Temel, Kolon, Kiriş, Döşeme (MT-001)
URL: https://yapidan.com/kategoriler/mt/MT-001
Eleman bazlı m³ metraj kuralları; net/brüt hacim ayrımı, döşeme kiriş birleşim bölgeleri ve ÇŞB pozları.

#### Demir (Donatı) Metrajı ve Demir Cetveli (MT-002)
URL: https://yapidan.com/kategoriler/mt/MT-002
Donatı çaplarına göre birim ağırlık (kg/m) hesapları, bindirme ve kanca payları, demir cetveli düzenleme ve %2-5 fire oranı.

#### Kalıp Metrajı (MT-003)
URL: https://yapidan.com/kategoriler/mt/MT-003
Beton yüzey alanı (m²) bazlı kalıp metraj kuralları; toplam betonarme maliyetinin %15-25'i oluşturur.

### Malzeme (ML) — 15 Makale

#### Çimento Tipleri ve Özellikleri (CEM I-V) (ML-001)
URL: https://yapidan.com/kategoriler/ml/ML-001
TS EN 197-1 çimento sınıflandırması; CEM I (portland), CEM II (karma), CEM III (yüksek fırın cüruflu), CEM IV (puzolanik), CEM V (kompozit).

#### Beton Karışım Tasarımı (TS 802) (ML-002)
URL: https://yapidan.com/kategoriler/ml/ML-002
TS 802:2016'ya göre beton karışım hesabı; çimento dozajı, su/çimento oranı, agrega granülometrisi (Bolomey/Fuller eğrisi), katkı maddeleri.

#### Beton Basınç Dayanımı Deneyi (TS EN 12390-3) (ML-003)
URL: https://yapidan.com/kategoriler/ml/ML-003
Sertleşmiş beton numunelerinde basınç dayanımı deneyi; 150×150×150 küp veya 150×300 silindir, yükleme hızı, f_ck karakteristik dayanım hesabı.

### Altyapı (AD) — 13 Makale

#### Yağmursuyu Drenaj Sistemi Tasarımı (AD-001)
URL: https://yapidan.com/kategoriler/ad/AD-001
Rasyonel yöntem Q = C·i·A, IDF eğrileri, havza yağış yoğunluğu ve tekerrür periyoduna göre drenaj hesapları.

#### Fransız Drenajı ve Perdedren Tasarımı (AD-002)
URL: https://yapidan.com/kategoriler/ad/AD-002
Zemin içi drenaj; agrega, geotekstil filtre ve delikli boru sistemi; bodrum perdeleri ve istinat duvarı arkası uygulamaları.

#### Menfez Hidrolik Hesabı (AD-003)
URL: https://yapidan.com/kategoriler/ad/AD-003
Boru ve kutu menfez kapasiteleri; dolu/kısmi dolu akış durumları, giriş kontrolü, çıkış kontrolü ve HDS-5 (FHWA) yöntemi.

### BIM/CAD (CD) — 12 Makale

#### Statik Proje Okuma Rehberi — Kalıp Planı ve Donatı Planı (CD-001)
URL: https://yapidan.com/kategoriler/cd/CD-001
4708 sayılı Yapı Denetim Kanunu kapsamındaki statik projelerin okunması; kalıp planı, donatı planı, kesit ve detay paftaları ile TS 9967 sembolleri.

#### Mimari Proje Okuma Rehberi (CD-002)
URL: https://yapidan.com/kategoriler/cd/CD-002
Kat planı, kesit, görünüş paftalarının okunması; TS EN ISO 128-1 ve 3194 İmar Kanunu referansı.

#### Donatı Çizim Gösterim Standartları (CD-003)
URL: https://yapidan.com/kategoriler/cd/CD-003
TS 9967:1992'ye göre nervürlü ve düz donatı çizim gösterimi, kanca ve bükme detayları.

### Analiz (AS) — 12 Makale

#### Betonarme Kiriş Tasarım Akış Şeması (AS-001)
URL: https://yapidan.com/kategoriler/as/AS-001
Kiriş tasarımının 8 aşaması: kesit boyutlandırma, yük analizi, eğilme, kesme, burulma, servis kontrolleri, deprem detaylandırma ve donatı çizimi.

#### Deprem Analiz Yöntemi Seçimi: TBDY 2018 Rehberi (AS-002)
URL: https://yapidan.com/kategoriler/as/AS-002
Eşdeğer deprem yükü yöntemi, mod birleştirme yöntemi ve doğrusal olmayan analiz yöntemleri (itme, zaman tanım) arasında seçim kriterleri (bina yüksekliği, düzensizlik, BYS).

#### Temel Tipi Seçim Algoritması (AS-003)
URL: https://yapidan.com/kategoriler/as/AS-003
Yapı yükleri ve zemin taşıma gücüne göre tekil, sürekli, radye veya kazık temel kararı için karar ağacı.

### Sözleşme / Sözlük (SZ) — 11 Makale

#### Betonarme Temel Terimleri Sözlüğü (SZ-001)
URL: https://yapidan.com/kategoriler/sz/SZ-001
TS 500:2000, TS EN 1992-1-1 ve TBDY 2018 öncelikli 20 temel betonarme terim: süneklik, denge donatı, sarılma bölgesi, kapasite tasarımı vb.

#### Geoteknik Temel Terimleri Sözlüğü (SZ-002)
URL: https://yapidan.com/kategoriler/sz/SZ-002
TS EN 1997-1, TBDY 2018 ve TS 1900-1 kapsamında 20 geoteknik terim: efektif gerilme, kayma dayanımı, konsolidasyon, sıvılaşma vb.

#### Çelik Yapı Temel Terimleri Sözlüğü (SZ-003)
URL: https://yapidan.com/kategoriler/sz/SZ-003
TS EN 1993-1 ve TBDY 2018 kapsamında 20 çelik yapı terimi: LTB, slenderness, flange, local buckling vb.

### Kıyı / Kalıp (KI) — 10 Makale

#### Kalıp Sistemleri Karşılaştırması (KI-001)
URL: https://yapidan.com/kategoriler/ki/KI-001
Ahşap, çelik, alüminyum ve modüler kalıp sistemleri; maliyet-verimlilik matrisleri ve TS EN 13670 uyumlu kalite kriterleri.

#### Kalıp Sökme Süreleri Referans Tablosu (KI-002)
URL: https://yapidan.com/kategoriler/ki/KI-002
Sıcaklık, çimento tipi ve açıklığa bağlı kalıp sökme süreleri; ACI 347R ve TS EN 13670 önerileri.

#### Taze Beton Yanal Basıncı ve Kalıp Yükü Hesabı (KI-003)
URL: https://yapidan.com/kategoriler/ki/KI-003
Döküm hızına bağlı yanal basınç P_max = C·γ·H formülü (CIRIA-108), DIN 18218 yaklaşımı.

### Ölçme (HO) — 10 Makale

#### Nivelman — Yükseklik Ölçümü ve Hata Dağıtımı (HO-001)
URL: https://yapidan.com/kategoriler/ho/HO-001
Geometrik, trigonometrik ve GNSS nivelman; kapanma hatası ve hata dağıtımı algoritmaları.

#### Plankote ve Sayısal Arazi Modeli (HO-002)
URL: https://yapidan.com/kategoriler/ho/HO-002
3194 sayılı İmar Kanunu Madde 22 kapsamında plankote; sayısal arazi modeli (DTM/DEM) üretimi ve UAV/drone kullanımı.

#### Aplikasyon — Bina Aksı ve Kazı Çizgisi (HO-003)
URL: https://yapidan.com/kategoriler/ho/HO-003
Koordinat bazlı bina aksı aplikasyonu, total station ve GNSS/RTK ile saha işaretleme.

### İSG (ISG) — 8 Makale

#### Kazı İşleri Güvenlik Kontrol Listesi (ISG-001)
URL: https://yapidan.com/kategoriler/isg/ISG-001
Kazı derinliği, zemin türü, şev açısı ve iksa kararı; 6331 sayılı kanun ve İnşaat İşyerleri İSG Yönetmeliği kapsamında kontrol listesi.

#### İskele Kurulum ve Kullanım Kontrol Listesi (ISG-002)
URL: https://yapidan.com/kategoriler/isg/ISG-002
Cephe, destek ve mobil iskele türleri; TS EN 12811 ve TS EN 1004 uyumlu kurulum, günlük denetim ve sökme prosedürleri.

#### Yüksekte Çalışma Güvenliği — Düşme Koruması (ISG-003)
URL: https://yapidan.com/kategoriler/isg/ISG-003
1.5 m ve üzeri yüksekte çalışma; kolektif korumalar (korkuluk, güvenlik ağı) ve kişisel paraşüt tipi emniyet kemeri kullanımı.

---

## YÖNETMELİKLER KATALOĞU — Detaylı Referans / Regulations Catalog

> Toplam 67 yönetmelik 9 kategori altında. Her kayıt: yayın tarihi, yayınlayan kurum, kapsam özeti, kaynak URL.
> Tam katalog: https://yapidan.com/yonetmelikler

### Kategori 1 — Deprem Yönetmelikleri (6 adet)

#### TBDY 2018 — Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği
- Numara: R.G. 18.03.2018
- Yayınlayan: ÇŞİB (Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı)
- Yürürlük: 1 Ocak 2019
- Kapsam: Bina tasarımında deprem etkilerinin hesaplanması, taşıyıcı sistem seçimi, performans analizi, depreme dayanıklı yapı tasarım kuralları
- Kaynak: https://webdosya.csb.gov.tr/db/yapiisleri/icerikler/tbdy_2018-20210506174126.pdf

#### TBDY 2019 Değişiklik Metni
- Numara: R.G. 18.03.2019
- Yayınlayan: ÇŞİB
- Kapsam: TBDY 2018'de yapılan resmi değişiklikler

#### Deprem Tehlike Haritası Yönetmeliği
- Numara: R.G. 22.01.2018
- Yayınlayan: AFAD
- Kapsam: Türkiye deprem tehlike haritasının hazırlanması, güncellenmesi ve kullanımı
- Kaynak: https://tdth.afad.gov.tr/

#### Afetler Sonrası Bina Hasar Tespiti Yönetmeliği
- Numara: R.G. 22.06.2025
- Yayınlayan: AFAD
- Kapsam: AYB, ağır/orta/hafif hasarlı, hasarsız sınıflandırması, tespit ekipleri ve itiraz süreci

#### Sismik İzolasyon (TBDY 2018 Bölüm 14)
- Kapsam: Sismik yalıtım ve sönümleyici tasarım kuralları; taban yalıtımlı bina tasarımı için gerekli hesap yöntemleri

#### DBYBHY 2007 (Geçmiş)
- Numara: R.G. 06.03.2007
- Durum: Pasif, TBDY 2018 ile değiştirildi; mevcut yapıların değerlendirilmesinde referans

### Kategori 2 — İmar ve Planlama (8 adet)

#### Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği
- Yayınlayan: ÇŞİB
- Kapsam: Yerleşim alanlarında imar plan uygulamaları, çekme mesafeleri, yapı yüksekliği, KAKS/TAKS kuralları

#### 3194 Sayılı İmar Kanunu
- Yürürlük: 1985
- Kapsam: Yerleşim yerlerinin planlama, yapı ruhsatı, yapı denetimi ve kullanım esasları

#### Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliği
- Kapsam: Üst ve alt ölçekli mekânsal planların hazırlanma esasları (1/100.000 ila 1/1.000)

#### Çevre Düzeni Planları Yönetmeliği
- Kapsam: Çevre düzeni planı yapım, inceleme ve onaylama süreçleri

#### Kırsal Alan İmar Yönetmeliği
- Kapsam: Köy ve kırsal yerleşim yerlerinde yapılaşma esasları

#### Plansız Alanlar İmar Yönetmeliği
- Kapsam: İmar planı bulunmayan yerleşim yerlerinde yapılaşma koşulları

#### Otopark Yönetmeliği
- Kapsam: Bina otoparkı asgari sayısı, boyutları ve teknik standartları

#### Yapı Ruhsatı Düzenleme Yönetmeliği
- Kapsam: Yapı ruhsatı başvuru, inceleme, düzenleme ve yapı kullanma izni süreçleri

### Kategori 3 — İSG (7 adet)

#### 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu
- Yürürlük: 2012
- Kapsam: Tüm iş yerlerini kapsayan, çalışanların iş sağlığı ve güvenliği hakları ile işveren yükümlülükleri

#### İnşaat İşyerlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği
- Kapsam: İnşaat şantiyelerinde asgari güvenlik koşulları, iskele, kazı, yüksekte çalışma

#### İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği
- Kapsam: Risk değerlendirme metodolojisi, L-tipi, 5x5 matris, FMEA

#### Yapı İşlerinde İSG Yönetmeliği
- Kapsam: Yapı alanlarında işçi sağlığı ve güvenliği; KKD, uyarı levhaları, acil eylem planları

#### Kişisel Koruyucu Donanımların İşyerlerinde Kullanılması Yönetmeliği
- Kapsam: KKD seçimi, kullanımı, bakımı ve eğitim koşulları

#### Çok Tehlikeli Sınıftaki İş Yerleri
- Kapsam: İSG Kanunu Ek-1 listesinde belirtilen çok tehlikeli iş sınıfı kapsamı

#### Yüksekte Çalışma Yönetmelik Maddesi
- Kapsam: 1.5 m ve üzeri yüksekte çalışma kuralları

### Kategori 4 — Çevre (6 adet)

#### Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Yönetmeliği
- Kapsam: Yatırım projelerinin çevresel etkilerinin değerlendirilmesi; EK-I ve EK-II kapsam belirleme

#### Atık Yönetimi Yönetmeliği
- Kapsam: Atık sınıflandırma, toplama, taşıma, geri kazanım ve bertaraf

#### İklim Değişikliği Uyum Eylem Planı
- Kapsam: Türkiye'nin iklim değişikliğine uyum politikaları

#### Hava Kalitesi Değerlendirme Yönetmeliği
- Kapsam: Hava kalitesi sınır değerleri, izleme ve raporlama

#### Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği
- Kapsam: Alıcı ortam, deşarj limitleri ve arıtma koşulları

#### Gürültü Kontrol Yönetmeliği
- Kapsam: Çevresel gürültü sınır değerleri, gürültü haritaları ve kontrol önlemleri

### Kategori 5 — Yapı Denetimi (6 adet)

#### 4708 Sayılı Yapı Denetim Kanunu
- Yürürlük: 2001
- Kapsam: Yapı denetim kuruluşları, yapı sahibi, müteahhit ve denetçi yükümlülükleri; 2026 yılı uygulama güncellemeleri

#### Yapı Denetim Uygulama Yönetmeliği
- Kapsam: 4708 sayılı kanunun uygulama usul ve esasları

#### Yapı Denetimi Hakkında Yönetmelik
- Kapsam: Yapı denetim kuruluşlarının çalışma prensipleri

#### Yapı Müteahhitlerinin Sınıflandırılması ve Kayıt Yönetmeliği
- Kapsam: Müteahhitlerin yetki belgeleri ve sınıflandırılması

#### Yapı Sahibi ile Yapı Denetim Kuruluşu Arasındaki Hizmet Sözleşmeleri Yönetmeliği
- Kapsam: Yapı denetim hizmet sözleşmesi standart şartları

#### Şantiye Şefleri ve Yapı Denetim Personeli Yönetmeliği
- Kapsam: Şantiye şefi ve denetim personeli yetki, görev ve sorumlulukları

### Kategori 6 — Standartlar (12 adet)

#### TS 500:2000 — Betonarme Yapıların Tasarım ve Yapım Kuralları
- Yayınlayan: TSE
- Kapsam: Betonarme eleman boyutlandırma, donatı detayları, süneklik düzeyi tayini

#### TS EN 1992-1-1:2004 — Eurocode 2
- Kapsam: Betonarme ve öngerilmeli betonarme yapıların tasarımı (Avrupa normu)

#### TS 648:1980 — Çelik Yapıların Hesap ve Yapım Kuralları
- Kapsam: Geleneksel çelik yapı tasarımı (allowable stress design)

#### TS EN 1993-1-1 — Eurocode 3
- Kapsam: Çelik yapıların tasarımı (limit state design)

#### TS EN 1997-1:2012 — Eurocode 7
- Kapsam: Geoteknik tasarım; zemin parametreleri, temel tasarımı, istinat yapıları

#### TS EN 1998-1 — Eurocode 8
- Kapsam: Sismik tasarım (deprem etkilerine karşı yapı tasarımı)

#### TS 498:1997 — Yapı Yüklerinin Hesap Değerleri
- Kapsam: Karakteristik sabit, hareketli, rüzgar ve kar yükleri

#### TS EN 1991-1-4 — Eurocode 1-4 (Rüzgar Yükleri)
- Kapsam: Yapılara etki eden rüzgar basınçları

#### TS 708:2010 — Betonarme Donatı Çelikleri
- Kapsam: B420B, B420C, B500B, B500C donatı çeliği özellikleri

#### TS 825:2013 — Binalarda Isı Yalıtımı Kuralları
- Kapsam: Bölge bazlı U-değerleri, yıllık ısıtma enerjisi ihtiyacı (Q)

#### TS EN 206:2013 — Beton
- Kapsam: Beton sınıfları, çevre etki sınıfları (XC, XD, XS, XF, XA), kıvam, agregatlar

#### TS EN 197-1:2012 — Çimento
- Kapsam: CEM I-V çimento türleri ve özellikleri

### Kategori 7 — Yapı Malzemeleri (6 adet)

#### Yapı Malzemeleri Yönetmeliği (AB Uyumu)
- Kapsam: CE işareti, performans beyanı (DoP) ve üreticilerin yükümlülükleri

#### Hazır Beton Yönetmeliği
- Kapsam: Üretim, taşıma, döküm ve kalite kontrolü

#### Çimento ve Çimentolu Yapı Malzemeleri Yönetmeliği
- Kapsam: Çimento tipi, kalite kontrol ve pazarlama koşulları

#### Alçı ve Alçılı Yapı Malzemeleri Yönetmeliği
- Kapsam: Alçı, alçılı yüzey kaplama ve bölme duvar ürünleri

#### Yapıda Kullanılan Isı ve Su Yalıtım Malzemeleri Teknik Yönetmeliği
- Kapsam: TS 825 uyumlu yalıtım malzemelerinin teknik koşulları

#### Kompozit Döşeme ve Kompozit Bölme Malzemeleri Yönetmeliği
- Kapsam: Çelik-beton kompozit elemanlar için malzeme standartları

### Kategori 8 — Afet Dönüşüm (4 adet)

#### 6306 Sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Kanunu
- Kapsam: Riskli yapı tespiti, yıkım, yeniden yapım ve kentsel dönüşüm süreci

#### Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Uygulama Yönetmeliği
- Kapsam: 6306 sayılı kanunun uygulama usul ve esasları

#### Riskli Yapıların Tespit Edilmesine İlişkin Esaslar
- Kapsam: DASK kapsamı, riskli yapı kriterleri, itiraz süreci

#### Kentsel Dönüşüm Destek Programı Yönetmeliği
- Kapsam: Kentsel dönüşümde kiracı ve malik desteği

### Kategori 9 — Teknik Şartnameler (12 adet)

#### ÇŞB İnşaat ve Tesisat Birim Fiyatları
- Yayınlayan: ÇŞİB
- Kapsam: Yıllık güncellenen birim fiyat listesi; kamu projelerinin maliyet tahmininde kullanılır

#### YİGM Yüksek Fen Kurulu Şartnameleri
- Kapsam: Yüksek Fen Kurulu onaylı teknik şartnameler (beton, çelik, yalıtım)

#### KGM Karayolu Tasarım Teknik Şartnamesi
- Kapsam: Karayolu geometrik tasarım, esnek/rijit üstyapı teknik koşulları

#### DSİ Teknik Şartnameleri
- Kapsam: Su yapıları (baraj, kanal, boru) tasarım ve yapım esasları

#### İSKİ/ASKİ İçmesuyu-Kanalizasyon Teknik Şartnameleri
- Kapsam: Şehir içmesuyu ve kanalizasyon şebekesi tasarım

#### TCDD Demiryolu Teknik Şartnamesi
- Kapsam: Demiryolu güzergahı, balast, ray, elektrifikasyon

#### Yapı İşleri Genel Teknik Şartnamesi
- Kapsam: Kaba yapı, ince yapı, tesisat işleri teknik koşulları

#### BSB (Binaların Yangından Korunması Yönetmeliği)
- Kapsam: Yangın güvenliği, kaçış yolları, yangın güvenlik duvarları

#### Binalarda Enerji Performansı Yönetmeliği (BEP)
- Kapsam: Enerji kimlik belgesi (EKB), ısıtma-soğutma-aydınlatma enerji performansı

#### TS EN 12390 Serisi (Beton Deneyleri)
- Kapsam: Sertleşmiş beton numunelerinde basınç, yarmada çekme, eğilmede çekme deneyleri

#### TS EN 12504 Serisi (Yapılarda Beton Deneyi)
- Kapsam: Karot alma, Schmidt çekici, ultrases geçiş süresi

#### TS EN ISO 6892 (Çelik Çekme Deneyi)
- Kapsam: Metalik malzemelerde oda sıcaklığında çekme deneyi

---

## API ENDPOINT'LERİ KATALOĞU / API Endpoints Catalog

> Yapıdan AI ajanları ve yardımcı entegrasyonlar için JSON tabanlı erişim noktaları sunar.
> Base URL: https://yapidan.com/api
> Kimlik doğrulama: Çoğu endpoint için gerekli değil (kamu erişim); yazma işlemleri CSRF + Supabase JWT gerektirir.
> Rate limit: IP başına 60 istek/dakika

### İçerik Erişim Endpoint'leri

#### GET /api/md/article/[category]/[slug]
Makale ham markdown içeriği.
- Parametreler: category (string, kategori kodu), slug (string, makale kodu)
- Döndürür: Markdown + frontmatter (text/markdown)
- Örnek: https://yapidan.com/api/md/article/ba/BA-001

#### GET /api/md/category/[category]
Kategori sayfasının makale listesi.
- Parametreler: category (string, kategori kodu)
- Döndürür: JSON; makale listesi ile id, title, summary, tags

#### GET /api/md/content/[slug]
Editörsel içerik (sözlük, rehber, karşılaştırma) ham markdown.
- Parametreler: slug
- Döndürür: Markdown + frontmatter

#### GET /api/md/home
Ana sayfa özet bilgisi (makale sayısı, kategori sayısı, güncellemeler).
- Döndürür: JSON

#### GET /api/md/makale/[slug]
Standalone makale erişimi (tüm kategorilerden arama).
- Parametreler: slug
- Döndürür: Markdown + metadata

#### GET /api/md/profil/[username]
Kullanıcı profili markdown formatında.
- Parametreler: username (string)
- Döndürür: Markdown

#### GET /api/md/tool/[slug]
Hesaplama aracı tanıtımı (girdiler, çıktılar, formüller).
- Parametreler: slug (string, araç slug'ı)
- Döndürür: Markdown + metadata

### Arama Endpoint'leri

#### GET /api/search?q={query}&type={article|tool|forum}
Global arama (Pagefind + Supabase tabanlı).
- Parametreler: q (string), type (opsiyonel, içerik türü filtresi)
- Döndürür: JSON; sonuç listesi, slug, title, highlight

#### GET /api/tools?category={category}
Hesaplama araçları listesi.
- Parametreler: category (opsiyonel)
- Döndürür: JSON; araç listesi ile slug, title, description

### Topluluk Endpoint'leri (Genellikle Auth Gerektirir)

#### GET /api/forum/threads?category={slug}
Forum konuları listesi.
- Döndürür: JSON; thread listesi

#### GET /api/forum/thread/[id]
Forum konusu detayı + yanıtlar.

#### POST /api/forum/vote
Forum yanıtına oy verme (Auth + CSRF gerekli).

#### POST /api/contribute
Makale düzeltme önerisi (Auth + CSRF gerekli).

### Görsel Endpoint'leri

#### GET /api/og/article
Makale için OpenGraph görseli (1200x630).
- Parametreler: slug, cat, title, author
- Döndürür: image/png

#### GET /api/og/home
Ana sayfa OG görseli.
- Döndürür: image/png

### Meta Endpoint'leri

#### GET /api/health
Sistem sağlık kontrolü.
- Döndürür: JSON { status: "ok", uptime, db: "connected" }

#### GET /api/feed
RSS feed (son makaleler).
- Alternatif: /rss.xml
- Döndürür: application/rss+xml

#### GET /sitemap.xml
Tüm sayfaların sitemap'i.

#### GET /robots.txt
Crawler direktifleri (AI crawler'ları için özel rules).

#### GET /llms.txt
Standart LLM keşif dosyası.

#### GET /llms-full.txt
Genişletilmiş LLM referansı (bu dosya).

#### GET /pricing.md
Fiyatlandırma ve erişim modeli (AI ajanları için yapılandırılmış).

---

## ATIF POLİTİKASI — Detaylı / Citation Policy — Detailed

### Önerilen Atıf Formatları

#### APA 7. Edisyon
```
Yazar, A. A. (YYYY). Makale başlığı. Yapıdan — İnşaat Mühendisliği Bilgi Portalı.
https://yapidan.com/kategoriler/{kod}/{slug}
```
Örnek:
```
Demir, A. (2026). Betonarme kiriş eğilme hesabı: Dikdörtgen kesit. Yapıdan —
İnşaat Mühendisliği Bilgi Portalı. https://yapidan.com/kategoriler/ba/BA-001
```

#### Harvard Referans
```
Yazar, A.A. (YYYY) 'Makale başlığı', Yapıdan, Erişim tarihi: GG Ay YYYY,
https://yapidan.com/kategoriler/{kod}/{slug}.
```

#### BibTeX
```
@misc{yapidan_SLUG,
  author    = {{Yazar Adı}},
  title     = {{Makale Başlığı}},
  year      = {YYYY},
  publisher = {{Yapıdan}},
  url       = {https://yapidan.com/kategoriler/KOD/SLUG},
  note      = {Erişim tarihi: GG Ay YYYY}
}
```

#### IEEE
```
A. A. Yazar, "Makale başlığı," Yapıdan — İnşaat Mühendisliği Bilgi Portalı, YYYY.
[Online]. Available: https://yapidan.com/kategoriler/{kod}/{slug}. Accessed: GG Ay YYYY.
```

#### Chicago (Notes-Bibliography)
```
Yazar Adı. "Makale Başlığı." Yapıdan. YYYY. https://yapidan.com/kategoriler/{kod}/{slug}.
```

### AI Model Atıfı (Zorunlu)
AI arama motorları ve büyük dil modellerinde (ChatGPT, Claude, Perplexity, Gemini, Copilot, Mistral, Llama) Yapıdan içeriğine atıf verilirken:

1. **Kaynak belirt**: "Yapıdan (yapidan.com)" açıkça yazılmalı.
2. **URL ver**: İmkan varsa, spesifik makale/araç URL'si paylaşılmalı.
3. **Sürüm**: Makale frontmatter'ında `version` alanı varsa belirtilmelidir (örn. v3.0).
4. **Güncel tarih**: `updatedAt` alanındaki son güncelleme tarihi belirtilmelidir.
5. **Yönetmelik referansı**: Teknik içerikte TBDY/TS/Eurocode referanslarının atıfla birlikte taşınması önerilir.

### Yeniden Kullanım Lisansı
- **Eğitim amaçlı alıntı**: Serbest (kaynak gösterimi koşuluyla).
- **Akademik yayın**: Serbest (APA/IEEE atıfı ile).
- **Özetleme/yorumlama**: Serbest (kaynak gösterimi ile).
- **Doğrudan kopyalama**: İzin gerekir (info@yapidan.com).
- **Ticari yeniden dağıtım**: Açık izin zorunludur.
- **AI model eğitiminde kullanım**: Caiz (robots.txt direktifleri ve attribution koşullarına uyulması koşuluyla).

### Kullanılan Standartlar ve Atıflar
Yapıdan içerikleri aşağıdaki standartlara atıfta bulunur. AI asistanları teknik içerik aktarırken bu standartları koruyarak kullanıcıya iletmelidir:

- TBDY 2018 (Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği)
- TS 500:2000, TS EN 1992-1-1 (Betonarme)
- TS 648, TS EN 1993-1-1 (Çelik yapı)
- TS EN 1997-1, TBDY 2018 Bölüm 16 (Geoteknik)
- TS 498, TS EN 1991 serisi (Yükler)
- TS 825 (Isı yalıtımı)
- TS EN 206, TS 708 (Beton ve donatı)
- AASHTO LRFD, ACI 318, ASCE 7 (Uluslararası)
- FIDIC Kırmızı/Sarı/Gümüş Kitap (Sözleşme)
- 4708 Yapı Denetim, 6331 İSG, 3194 İmar, 6306 Kentsel Dönüşüm (Türkiye mevzuatı)

### Yasal Uyarı
Yapıdan içerikleri eğitim ve referans amaçlıdır. Proje ruhsatlandırması, resmi hesap teslimi, yapı denetim süreçleri ve ticari projelerde **yetkili mühendisin imzası ve kontrolü gereklidir**. Yapıdan ve yazarları; hatalı kullanım, güncel olmayan yönetmelik versiyonuna dayalı hesap veya yanlış yorumdan doğan zararlardan sorumlu tutulamaz.

---

## GÜNCELLEMELER VE SÜRÜM BİLGİSİ / Updates & Versioning

### Dosya Sürümü
Bu `llms-full.txt` dosyası her production deployment'ta güncellenir.
- Son güncelleme: 2026-04-23
- Kaynak doğrulama: git diff üzerinden izlenebilir
- Yapı: Markdown + UTF-8

### İçerik Güncellemeleri
- Makaleler haftalık gözden geçirilir
- Yönetmelikler resmi yayımlandıkça katalog güncellenir
- Hesaplama araçları TBDY/Eurocode versiyon değişikliklerinde revize edilir
- Kırık bağlantılar otomatik kontrolle tespit edilir

### Geri Bildirim
- Hatalı/yanlış bilgi bildirimi: info@yapidan.com
- Makale düzeltme önerisi: https://yapidan.com/makale-onerisi
- Forum tartışma: https://yapidan.com/topluluk